I SA/Wr 2126/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: S.NSA Ryszard Pęk Sędziowie: S.NSA Halina Betta S. WSA Katarzyna Radom - sprawozdawca Protokolant: A. Mazurek po rozpoznaniu w dniu 2 września 2004 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] o nr [...] w przedmiocie wymiaru podatku od nieruchomości za 2002 r. I. uchyla zaskarżona decyzję i poprzedzająca ja decyzję Burmistrza Miasta N. R. z dnia [...] Nr [...], uchyla postanowienie Burmistrza Miasta N. R. z dnia [...] Nr [...], II. stwierdza, że wymienione w pkt I orzeczenia nie podlegają wykonaniu, Decyzją z dnia [...] Burmistrz Miasta N. R. ustalił Skarżącej kwotę podatku do nieruchomości za 2002 r. w wysokości [...]. W uzasadnieniu powołano się na złożony przez Stronę wykaz nieruchomości i ewidencji gruntów i przyjęto, iż budynki mieszkalne i ich części zajmują 102,90 m2 i taką też podstawę przyjęto do opodatkowania wyliczając podatek wg właściwej dla budynków mieszkalnych stawki. W odwołaniu od ww. decyzji Strona domagała się jej uchylenia wskazując, iż narusza ona prawo do własności i nie może stanowić wiarygodnego zaświadczenia o stanie majątkowym z uwagi na wady jej zapisów. Wnioskowała także o wydanie nowej decyzji z wyodrębnionym zapisem w odniesieniu do garażu i budynków mieszkalnych jak również pomieszczeń komórek o łącznej powierzchni 9,23 m2., powołując się na dane wynikające z księgi wieczystej. Dodatkowo podkreślała, iż dotychczasowe decyzje zawierały wyszczególnioną pozycję dotyczącą garażu od którego naliczano stawkę inną (wyższą) niż w odniesieniu do nieruchomości mieszkalnych. W dniu [...] Strona skierowała do Samorządowego Kolegium Odwoławczego kolejne pismo ponawiając odwołanie, wskazując iż zaskarżona decyzja pozbawia ją majątku tj. garażu, w załączeniu przedłożyła decyzje dotyczące wymiaru podatku od nieruchomości za lata poprzedzające sporny okres, ksero z wypisu księgi wieczystej oraz postanowienie sądu dotyczące nieruchomości przy ul. O. i wyodrębnienia części mieszkalnej oraz garażu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżone orzeczenie w mocy, powołując się na fakt ustalenia aktualnej powierzchni poszczególnych elementów w toku przeprowadzonego w dniu [...] postępowania kontrolnego. Wskazał także organ odwoławczy, iż ustalone zaskarżoną jest dla Strony korzystne - płaci ona mniejszy podatek wg stawki 0.46 zł za m2 przewidzianej dla powierzchni mieszkalnych, dla innych powierzchni stawka podatku wynosi [...]. Od powyższej decyzji Strona złożyła skargę powołując się na naruszenie interesu prawnego, wskazywała także, iż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest dla niej niesprawiedliwa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło ojej oddalenie. W dniu [...] Skarżąca złożyła pismo procesowe, w którym podtrzymuje zgłoszone już uprzednio zarzuty dotyczące niezgodności ustaleń decyzji ze stanem faktycznym, podnosi ponadto, iż istnieje różnica pomiędzy wysokością garażu i lokalu mieszkalnego. Wysokość garażu nie przekracza 2,20 m., czego organ nie chce uwzględnić działając na niekorzyść Skarżącej. Na rozprawie Strona podtrzymała zarzuty i wnioski podniesione w skardze i piśmie procesowym, stwierdzając, iż z uwagi na błędne wyliczenie należnego podatku od powierzchni garażu kwestionuje ona wysokość ustalonego zobowiązania podatkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) w art. 97 § 1 stanowi, że "Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w przepisie § 1 ust. 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270), jak również zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit b ww. ustawy jeżeli sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Jednocześnie § 2 ww. przepisu stanowi: ,, W sprawach skarg na decyzje i postanowienia wydane w innym postępowaniu, niż uregulowane w Kodeksie postępowania administracyjnego i w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przepisy § 1 stosuje się z uwzględnieniem przepisów regulujących postępowanie, w którym wydano zaskarżoną decyzję lub postanowienie. ,, Na tej podstawie w zakresie przesłanek uzasadniających wznowienie postępowania odwołać należy się do przepisów ustaw z dnia 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). Art. 240 § 1 pkt 4 ww. ustawy stanowi, iż postępowanie wznawia się jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Momentem wszczęcia postępowania podatkowego podejmowanego z urzędu jest dzień doręczenia stronie postanowienia o jego wszczęciu, stanowi o tym art. 165 powołanej wyżej ustawy ordynacja podatkowa, czynność powyższa jest również pierwszym przejawem uczestniczenia strony w prowadzonym postępowaniu i stanowi gwarancje jej praw procesowych. Dalsze uprawnienia zapisane są w rozdziale dotyczącym dowodów, zaś szczególnym w tym zakresie przepisem jest art. 200 Ordynacji nakazujący organom przed wydaniem decyzji zapoznanie strony z materiałem zgromadzonym w jego toku. Powyższa zasada zagwarantowania stronie czynnego udziału w postępowaniu może ulec ograniczeniu tylko w przypadkach przez ustawodawcę wyraźnie wskazanych, zaś jej naruszenie stanowi istotną wadę skutkującą uchyleniem decyzji wydanej w wyniku tak prowadzonego postępowania. Ustawowe wyjątki przewidujące ograniczenie uprawnień strony w zakresie wszczęcia postępowania oraz zapoznania strony z materiałem dowodowym zebranym w sprawie wskazane zostały w art. 165 § 5 oraz w art. 200 § 2 pkt 1 ustawy ordynacja podatkowa. Zgodnie z ww. przepisami organ zwolniony jest z obowiązku formalnego wszczynania postępowania w sprawie ustalenia zobowiązań podatkowych, które zgodnie z odrębnymi przepisami ustalane są corocznie, jeżeli stan faktyczny, na podstawie którego ustalono wysokość zobowiązania podatkowego za poprzedni okres, nie uległ zmianie. W takim też przypadku nie stosuje się art. 200 ordynacji podatkowej. Odnosząc powyższe przepisy do rozpatrywanego stanu faktycznego stwierdzić należy, iż pomimo braku przesłanek wyłączających stosowanie, art. 165 § 2 i 4 oraz art. 200 § 2 pkt 1 ustawy ordynacja podatkowa, organy nie doręczyły postanowienia o wszczęciu postępowania podatkowego, a przed wydaniem decyzji nie zapoznały Strony z treścią zgromadzonego materiału dowodowego. Nie ulega wątpliwości, iż zobowiązanie w podatku od nieruchomości wymierzanego osobom fizycznym ma charakter ustalający i dokonywane jest corocznie, jednakże w analizowanej sprawie jak wynika z materiału dowodowego zaistniały zmiany w zakresie stanu faktycznego, które zostały ujawnione przez organ podatkowy w toku przeprowadzanej w dniu [...] kontroli. W związku z powyższym postępowanie w sprawie wymiaru należnego podatku winno być prowadzone zgodnie z wymogami art. 165 § 2 i 4 oraz art. 200 Ordynacji podatkowej, zaś pominięcie ich pominięcie stanowi naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Stwierdzone w tym zakresie naruszenie prawa stanowi podstawę do wznowienia postępowania, a w konsekwencji do uchylenia zaskarżonej decyzji. Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż organy podatkowe dopuściły się również naruszenia przepisów prawa procesowego poprzez nie podjecie czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia sprawy. Zgodnie z regułami postępowania podatkowego na organach podatkowych ciąży obowiązek wszechstronnego i dogłębnego wyjaśnienia stanu faktycznego, tak aby podjęte rozstrzygnięcie odpowiadało prawu. Powyższy pogląd wyraża ujęta w art. 122 ustawy ordynacja podatkowa zasada prawdy obiektywnej. Zgodnie z jej treścią w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Rozwinięcie powyższej zasady przewiduje art. 187 Ordynacji podatkowej zgodnie z którym organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, uwzględniając wszelkie okoliczności wpływające na wymiar zobowiązania. W toku prowadzonego postępowania kontrolnego organy podatkowe przeprowadziły u Skarżącej kontrolę w zakresie zadeklarowanej podstawy opodatkowania podatkiem od nieruchomości. W wyniku kontroli stwierdzono istnienie nieprawidłowości w zakresie odnoszącym się jedynie do pomieszczeń gospodarczych uznając, iż złożony przez Stronę wykaz nieruchomości jest niezgodny ze stanem faktycznym, nie dokonując jednocześnie dalszych ustaleń wpływających na wymiar zobowiązania podatkowego, pomimo, iż były one objęte zakresem postępowania. Nie ustalono bowiem rzeczywistej wysokości garażu, który jak wskazywała Skarżąca nie mierzył więcej niż 2,20 m., co ma bezpośrednie przełożenie na stawkę podatku. Tak prowadzone postępowanie stoi w sprzeczności z treścią powołanych powyżej przepisów prawa procesowego, organ winien bowiem dążyć do ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności i to zarówno podwyższających jak i obniżających wymiar zobowiązania. Zgodnie bowiem z utrwalanym orzecznictwem zasada prawdy obiektywnej nakazuje organom podatkowym uwzględniać zarówno okoliczności korzystne jak i niekorzystne dla strony, (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6.11.2003 r. sygn. akt I S.A./Gd 1237/00 POP 2004/1/1). "Organ podatkowy narusza prawo nie tylko w wypadku wadliwej oceny prawnej stanu faktycznego, wadliwego zastosowania prawa, ale i w równym stopniu wtedy, gdy prawidłowo zastosuje prawo do wadliwie ustalonego stanu faktycznego. Niezgodne z prawdą ustalenie stanu faktycznego prowadzi w postępowaniu do naruszenia prawa. Warunkiem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego jest nie tylko ustalenie faktów zgodnie z rzeczywistością, ale również prawidłowa ocena prawna wszystkich prawotwórczych w danej sprawie faktów. Ani stan faktyczny, ani norma prawna, według której organ ocenia prawotwórczość faktów, nie są dane w stanie gotowym. Należy dokonać ich poszukiwania według obowiązujących reguł proceduralnych. Fakt prawotwórczy musi być ustalony w sposób obiektywny. " (Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnial2.04.2000 r. I SA/Lu 1608/98 LEX nr 45250) Podkreślenia wymaga, iż postępowanie prowadzone było w stosunku do osoby w podeszłym wieku, działającej bez pełnomocnika, co obligowało organy do dołożenia szczególnej staranności i ustalenia czy Skarżąca zrozumiała istotę prowadzonego postępowania, jak również zadbanie o przestrzeganie gwarancji procesowych w toczonym postępowaniu charakteryzującym się przecież władczą pozycja organu. Stanowisko w tym zakresie wyrażał już w wielu orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny. "Lektura pism skarżącego znajdujących się w aktach sprawy dowodzi pewnej nieporadności skarżącego, co szczególnie obligowało organy do wnikliwego wyjaśnienia podnoszonych w tychże pismach kwestii. Poprzestanie na twierdzeniach skarżącego, bez wezwania do udokumentowania tychże, narusza w istotny sposób przepisy procesowe. " (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28.10.2003 r. sygn. akt SA/Bd 1830/03 POP 2004/1/3) Zgodnie z przepisami art. 134 § 1 i art. 135 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) Sąd nie jest związany granicami skargi i jest uprawniony z urzędu do oceny legalności zaskarżonej decyzji, a w razie stwierdzenia, iż występują okoliczności uzasadniające uchylenie zaskarżonego orzeczenia jest władny do podjęcia takiego rozstrzygnięcia, przy czym kontrola Sądu nie ogranicza się tylko do zaskarżonego aktu lecz obejmuje wszystkie akty wydane w sprawie której dotyczy skarga. jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit b), art. 152, art. 134 § 1 oraz art. 135 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) oraz art. 97 § 1 i 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. W zakresie kosztów wskazać należy na przepis art. 200 powołanej wyżej ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi skarżącemu przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Zwrot kosztów następuje na wniosek strony złożony najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia. W rozpatrywanej sprawie Strona pouczona o prawie żądania zwrotu kosztów wniosku w tym zakresie nie zgłosiła, w związku czym Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu kosztów na jej rzecz.