I SA/Wr 2132/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2012 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpis sądowego do skargi w kwocie 4.675 zł A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że nie posiada środków na pokrycie opłaty sądowej, na skutek naruszenia przez kontrahenta umowy nabycia nieruchomości nie rozpoczęła działalności na tej nieruchomości i nie uzyskuje dochodów; wskutek sporu sądowego z kontrahentem oraz z urzędem skarbowym znajduje się w niekorzystnej sytuacji finansowej i obecnie nie jest ona w stanie pokryć kosztów sądowych w sprawie, natomiast posiadana w kasie niewielka kwota konieczna jest między innymi do opłacenia usług księgowych, bieżącego funkcjonowania biura i pozostałych jeszcze do wypłaty wynagrodzeń. W oświadczeniu o majątku i dochodach wnioskująca spółka podała wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych – 310.000 zł, wartość środków trwałych – 7.999.500 zł, kwotę zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu – 1.599,11 zł, stan dwóch rachunków bankowych – 0 zł oraz informację, wedle której nieruchomość będąca jej środkiem trwałym nie znajduje się we władaniu spółki, a z uwagi na ustanowienie przez sąd zabezpieczenie nie może być obciążana. Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, ponad informacje podane w treści wniosku, że spółka w latach 2012 i 2013 odpowiednio poniosła stratę i osiągnęła dochód w kwocie odpowiednio 118.363,97 zł i 12.057,42 zł (przy przychodach w kwocie odpowiednio 131.373,70 zł i 228.524,36 zł). W czerwcu, lipcu i sierpniu 2014 r. spółka dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 92.500 zł, 0 zł i 1.700 zł. Na dzień 26 września 2014 r. aktywa trwałe spółki miały wartość 11.691.323,08 zł, w tym środki trwałe w budowie – 3.691.823,08 zł, aktywa obrotowe – 147.585,30 zł, środki pieniężne w kasie i na rachunkach – 21.729,30zł, kapitał własny – 3.551.713,68 zł, zobowiązania krótkoterminowe i długoterminowe – odpowiednio 5.984.084,70 zł i 2.303.110 zł. Do kosztów działalności operacyjnej w roku 2014 spółka zaliczyła kwotę 153.408,12 zł wydatkowaną na usługi obce. W treści pisma procesowego z dnia 22 października 2014 r. wnioskująca spółka oświadczyła, że jej wspólnicy nie mają zamiaru dokapitalizowania jej, natomiast starania o uzyskanie środków pieniężnych od instytucji bankowych zakończyły się niepowodzeniem na skutek braku nieruchomości na zabezpieczenie kredytu. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wyko-nania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Wskazać powinno się, iż użyte w przytoczonym przepisie pojęcie "środki" ma znaczenie szersze aniżeli środki finansowe lub wolne pieniądze na koncie, brak których wykazała strona wnioskująca, co z kolei miało uzasadniać jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Pod pojęciem środków w znaczeniu art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozumieć wszelkie aktywa strony, w tym zdolność wygospodarowania środków finansowych koniecznych do ponoszenia kosztów sądowych również przy wykorzystaniu składników majątku. Istotne jest także prowadzenie przez wnioskującą spółkę działalności gospodarczej na skalę wynikającą między innymi z przedstawionych zeznań i deklaracji podatkowych, kwot należności i zobowiązań, bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania jej prawa pomocy. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwol-nienia od kosztów sądowych, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż wnioskująca spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka zdolność finansowania kosztów sądowych posiada. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim fakt prowadzenia przez nią działalności gospodarczej na wynikająca z przedłożonych kserokopii deklaracji VAT skalę. Skoro strona postępowania sądowoadministracyjnego wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykazała dokonywanie dostaw towarów i świadczenie usług, za które otrzymała w czerwcu, lipcu i sierpniu 2014 r. zapłatę w kwocie łącznie 94.200 zł, tzn. że była i nadal jest w posiadaniu kwoty pieniężnej lub w stanie wygospodarować kwotę pieniężną w celu uiszczenia aktualnie wymaganych od niej kosztów sądowych, tj. kwoty 4.675 zł, i wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dane wynikające z ww. deklaracji wnioskodawcy świadczą bowiem o tym, że dysponuje on w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej takimi środkami lub możliwością ich wygospodarowania i to pomimo kłopotów z wykorzystaniem nieruchomości stanowiącej główny składnik jej majątku. Potwierdza to wartość kwota pieniężna, która pozostaje na jego rachunku bankowym i w kasie - 21.729,30 zł. Nie może odnieść zamierzonego skutku argumentacja wnioskującej strony, że środki te przeznaczone są na zapłatę wynagrodzeń i innych jej należności cywilnoprawnych, gdyż pozwalałoby to na nie wynikające z przepisów prawa preferencyjne traktowanie niektórych zobowiązań kosztem innych. Należy wskazać także, iż poza nieruchomością, której sądowe zabezpieczenie wyklucza jej komercyjne wykorzystanie, spółka jest w posiadaniu innych środków trwałych o wartości 3.691.823,08 zł, która wyklucza traktowanie jej jako osobę prawną pozbawioną dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie m. in. wpisu sądowego od skargi oraz zachowanie stanu majątkowego skarżącej. Wypada również na marginesie wskazać, że decyzja udziałowców skarżącej spółki o jej niedokapitalizowaniu w sytuacji, gdy nie posiada ona środków koniecznych do finansowania czynności zmierzających do ochrony jej interesu prawnego (opłacenia kosztów sądowych), stanowi o rezygnacji udziałowców ze starań o zabezpieczenie materialnych podstaw działania spółki. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy ocenił, że na obecnym etapie postępowania skarżąca spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. Dlatego, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania wnioskującej spółce prawa pomocy.