I SA/Wr 2160/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień 2012 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpis sądowego do skargi w kwocie 42.132 zł A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. W., reprezentowana w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez radcę prawnego, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że od dnia 1 lipca do dnia 30 września 2014 r. na jej rachunku bankowym nie były dokonywane żadne transakcje, natomiast na koniec tego okresu czasu saldo tego rachunku wyniosło -959,70 zł. Argumentowała, że jest w złej kondycji finansowej, w okresie od dnia 1 stycznia do 30 września 2014 r. poniosła stratę w kwocie 264.326,17 zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach wnioskująca spółka podała wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych – 250.000 zł, wartość środków trwałych – 13.502.637,12 zł, kwotę zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu – 85.342,55 zł, stan rachunku bankowego – (-) 959,70 zł. Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, ponad informacje podane w treści wniosku, że spółka w okresie od dnia 16 lipca 2012 r. do 31 grudnia 2013 r. osiągnęła dochód w kwocie odpowiednio 171.787,53 zł (przy przychodach w kwocie 539.907,51 zł). W lipcu, sierpniu i wrześniu 2014 r. spółka dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 7.000 zł, 2.712 zł, 60.294 zł oraz nabyła towary i usługi o wartości odpowiednio 7.271 zł, 7.133 zł i 211.031 zł. Do środków trwałych spółki należą grunty o wartości 13.440.000 zł, natomiast na drugim rachunku spółki, na którym w październiku 2014 r. odnotowano liczne operacje bankowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą w kwocie do 410.820 zł, na dzień 31 października 2014 r. znajdowała się kwota 95.095,73 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wyko-nania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Wskazać powinno się, iż użyte w przytoczonym przepisie pojęcie "środki" ma znaczenie szersze aniżeli środki finansowe lub wolne pieniądze na koncie, brak których wykazała strona wnioskująca, co z kolei miało uzasadniać jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Pod pojęciem środków w znaczeniu art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozumieć wszelkie aktywa strony, w tym zdolność wygospodarowania środków finansowych koniecznych do ponoszenia kosztów sądowych również przy wykorzystaniu składników majątku. Istotne jest także prowadzenie przez wnioskującą spółkę działalności gospodarczej na skalę wynikającą między innymi z przedstawionych zeznań i deklaracji podatkowych, wartości jej środków trwałych, bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania jej prawa pomocy. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwol-nienia od kosztów sądowych, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż wnioskująca spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka zdolność finansowania kosztów sądowych posiada. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim fakt prowadzenia przez nią działalności gospodarczej na wynikającą z przedłożonych kserokopii deklaracji VAT oraz historii rachunku bankowego skalę. Skoro strona postępowania sądowoadministracyjnego wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykazała dokonywanie dostaw towarów i świadczenie usług, za które otrzymała w lipcu, sierpniu oraz wrześniu 2014 r. zapłatę w kwocie łącznie 70.006 zł, nabycie towarów i usług o łącznej wartości 225.435 zł, natomiast na jej rachunku bankowym znajduje się kwota 95.095,73 zł, tzn. że była i nadal jest w posiadaniu kwoty pieniężnej lub w stanie wygospodarować kwotę pieniężną w celu uiszczenia aktualnie wymaganych od niej kosztów sądowych, tj. kwoty 42.132 zł, i wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dane wynikające z ww. dokumentów wnioskodawcy świadczą bowiem o tym, że dysponuje on w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej takimi środkami lub możliwością ich wygospodarowania i to pomimo ujemnego wyniku tej działalności w pierwszych trzech kwartałach roku 2014. Przy ocenie sytuacji materialnej wnioskującej spółki referendarz sądowy uwzględnił także wartość jej środków trwałych, na które składają się między innymi grunty o wartości 13.440.000 zł, wykorzystanie gospodarcze których lub sprzedaż stanowi źródło pozyskiwania środków pieniężnych. Rezygnacja przez stronę z komercyjnego wykorzystania tych składników jej majątku lub ich sprzedaży jest efektem jej autonomicznej decyzji, której skutków – brak środków na opłacenie kosztów sądowych oraz zachowanie stanu posiadania skarżącej spółki – nie można pogodzić z przyznaniem prawa pomocy. Istotne znaczenie dla oceny wykazania podstaw przyznania prawa pomocy ma również fakt, że strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie m. in. wpisu sądowego od skargi. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy ocenił, że na obecnym etapie postępowania skarżąca spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. Dlatego, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania wnioskującej spółce prawa pomocy.