I SA/Wr 217/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej na postanowienie referendarza sądowego z dnia 1 czerwca 2016 r., I SA/Wr 217/16, o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 18 grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na postanowienie o wyznaczeniu terminu do wypowiedzenia się w zakresie zebranego materiału dowodowego postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 1 czerwca 2016 r., I SA/Wr 217/16, i przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata uzasadniając, że jest na emeryturze od 3 listopada 2010 r. i od tej daty pełni funkcję członka zarządu w A. sp. z o.o. na zasadach non profit. Wysokość emerytury i spór z bankiem nie pozwalają na ponoszenie kosztów sporu z organem podatkowym. Dochody skarżącej pozwalają jej jedynie na skromną egzystencję i konieczne leczenie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach strona zakreśliła rubrykę dotyczącą stanu rodzinnego. Wskazała, że posiada dom we W., nie ma żadnych oszczędności i posiada 171 udziałów w spółce kapitałowej o wartości 17.100 zł. Jej emerytura wynosi po potrąceniach egzekucyjnych 2.586,77 zł netto. Ponosi bieżące wydatki w łącznej wysokości 3.795,30 zł, w tym m.in. na komornika 1.139,30 zł, podatek od nieruchomości 178 zł i obsługę pożyczek-chwilówek 600 zł. W wyniku wezwania do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów skarżąca oświadczyła, że nie ma żadnych osób na utrzymaniu, jest osobą samotną i mieszka sama. Nie ma czynnych rachunków bankowych, nie posiada samochodu ani innych pojazdów mechanicznych. Suma egzekwowanych wobec niej zobowiązań wynosi 1.500.000 zł, głównie z tytułu kredytów bankowych. Prowadzone są egzekucje z majątku skarżącej, w tym z emerytury. Z załączonych kopii dokumentów wynika, że w latach 2014 i 2015 strona uzyskiwała przychody tylko z emerytury i wynosiły one odpowiednio 53.981,66 zł i 54.483,72 zł. Potrącenie z emerytury, które netto wynosi 4.557,22 zł, wynosi 1.139,30 zł. Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2016 r. referendarz sądowy uwzględnił częściowo wniosek skarżącej i przyznał jej prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Wskazał, że opłacenie wynagrodzenia dla pełnomocnika z wyboru wiązałoby się – w przypadku strony skarżącej – z koniecznością ograniczenia wydatków na podstawowe potrzeby socjalne. W ocenie referendarza, strona jest jednak w stanie opłacić koszty sądowe w niniejszej sprawie. Jak wynika bowiem z oświadczeń strony, spłaca ona tzw. pożyczki chwilówki po 600 zł miesięcznie. W opinii referendarza, koszty sądowe są formą daniny publicznej winny zatem być traktowane priorytetowo w stosunku do zobowiązań o charakterze prywatnym. Referendarz zaznaczył, iż ponoszenie kosztów sądowych nie jest równoznaczne ze stałym miesięcznym obciążeniem budżetu domowego tak, jak to jest w przypadku pożyczek. Są to bowiem opłaty jednorazowe, które zwykle sprowadzają się do wpisu od skargi, opłaty kancelaryjnej i wpisu od skargi kasacyjnej. Pismem z dnia 19 czerwca 2016 r. strona wniosła sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego. Wyjaśniła, że zadłużenie z pożyczek wynika z braku pieniędzy na opłacenie niezbędnych potrzeb dnia codziennego w tym podatków lokalnych. Strona podkreśliła, że nie ma możliwości "odłożenia" pieniędzy. Jako znane z urzędu wskazać należy, że skarżąca jest w tutejszym Sądzie stroną skarżącą w czterech sprawach toczących się równocześnie, w których wpisy od skarg zostały wyznaczone na kwotę łączną 400 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, czyli w zakresie całkowitym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, stwierdził, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy zasługiwał w całości na uwzględnienie. Z przedłożonych w niniejszej sprawie dokumentów wynika dobitnie, że skarżąca utrzymuje się z emerytury, która w całości jest przeznaczana na zaspokojenie podstawowych potrzeb skarżącej. Okoliczność ta nie jest kwestionowana przez referendarza sądowego, który właśnie z tego powodu przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Jeśli zatem sytuacja strony pozwala na przyjęcie, że nie jest ona w stanie opłacić kosztów wynagrodzenia pełnomocnika, to – zdaniem Sądu – trudno przyjąć, że skarżąca mogłaby opłacić koszty sądowe, nawet jednorazowo. Trzeba bowiem zauważyć, że zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800) stawka minimalna za wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru w niniejszej sprawie wynosi przed sądem pierwszej instancji – 480 zł, zaś przed sądem drugiej instancji – minimalnie 240 zł. Jeśli więc strona nie może ponieść kosztów postępowania w kwocie 720 zł, to tym bardziej nie będzie mogła ponieść kosztów wpisu od skargi oraz od skargi kasacyjnej we wszystkich czterech zawisłych sprawach (minimum 800 zł). Po drugie, Sąd nie ma wątpliwości, że skarżąca, mimo emerytury na poziomie 2.586,77 zł netto, musi finansować się pożyczkami na zaspokojenie potrzeb bytowych. Jest to o tyle istotne, że wobec skarżącej prowadzona jest egzekucja na kwotę ponad 800.000 zł wraz z odsetkami na kwotę ponad 400.000 zł. W efekcie nie sposób uznać, że kwotę wydatkowaną na spłatę pożyczek winna skarżąca przeznaczyć na koszty sądowe. Należy się zgodzić ze skarżącą, że takie rozumienie statusu kosztów sądowych grozi zamknięciem stronie drogi sądowej, co jest niedopuszczalne w demokratycznym państwie prawnym. Wobec powyższego, Sąd postanowił zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 1 czerwca 2016 r. i przyznać stronie prawo pomocy w zakresie całkowitym, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.