I SA/Wr 218/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska, Sędziowie Sędzia NSA Halina Betta, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Protokolant Katarzyna Gierczak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi M.D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 19 listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia jako nieuzasadnionego zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz stwierdzenie uchybienia do wniesienia zarzutu przedawnienia w postępowaniach egzekucyjnych I. oddala skargę; II. postanawia przyznać pełnomocnikowi z urzędu adwokatowi K.M. wynagrodzenie z tytułu pełnomocnictwa z urzędu w kwocie 312,20 (trzysta dwanaście 20/100) złotych płatną od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we Wrocławiu). Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, wobec zobowiązanej M.D. Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. prowadzi postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych, obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług za miesiące od marca do czerwca 1999 r., od sierpnia do grudnia 1999 r. oraz za kwiecień 2000 r. W toku prowadzonego postępowania, organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z tytułu najmu przez zobowiązaną lokali R.M. i M.G. Pismem z dnia 24 kwietnia 2010 r. M. D. zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w związku z dokonaniem przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności. Według zobowiązanej nastąpiło przedawnienie egzekwowanego zobowiązania w podatku od towarów i usług. Ponadto, zdaniem strony, organ egzekucyjny naruszył art. 7 § 2 oraz art. 8 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.), dalej powoływanej jako u.p.e.a., przez zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Zajęto bowiem jedyne środki utrzymania zobowiązanej, naruszając przy tym zasadę poszanowania minimum egzystencji. Naczelnik Urzędu Skarbowego w O., po uchyleniu uprzednio wydanych postanowień przez organ odwoławczy, postanowieniem z dnia 6 września 2010 r. nr [...] uznał za nieuzasadniony zarzut dotyczący zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności oraz odmówił uwzględnienia zarzutu przedawnienia z uwagi na uchybienie terminowi do jego wniesienia. Organ egzekucyjny wskazał, że zobowiązana uchybiła siedmiodniowemu terminowi do wniesienia zarzutu przedawnienia zobowiązania podatkowego, ponieważ zawiadomienie z dnia 20 grudnia 2006 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego wraz odpisami tytułów wykonawczych zostało wysłane do zobowiązanej w dniu 21 grudnia 2006 r., a zobowiązana wniosła zarzut przedawnienia dopiero w piśmie z dnia 24 kwietnia 2010 r., a więc po upływie ponad trzech lat. Natomiast w terminie został wniesiony zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, ponieważ zawiadomienie o zajęciu wierzytelności zobowiązana odebrała w dniu 17 kwietnia 2010 r. Organ egzekucyjny wyjaśnił, że zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego następuje jedynie w sytuacji, gdy istnieje możliwość wyboru spośród kilku środków egzekucyjnych, dostępnych w danej sprawie. Natomiast zobowiązana nie pracuje, nie pobiera świadczeń emerytalno – rentowych, nie posiada środków transportu ani innych ruchomości podlegających zajęciu. Wobec zobowiązanej nieskuteczne okazało się zastosowanie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Wskazywana przez zobowiązaną pakowaczka próżniowa jest zepsuta i nieużywana od wielu lat, a zamrażarka nie przedstawia wartości handlowej. Prowadzenie egzekucji z nieruchomości jest możliwe tylko w przypadku, gdy zastosowanie innych środków egzekucyjnych okazało się bezskuteczne. Tak więc jedynym możliwym i skutecznym środkiem egzekucyjnym było zajęcie wierzytelności z tytułu najmu. Organ egzekucyjny wskazał również, że pomimo upływu pięciu miesięcy żadna kwota z tytułu zajęcia wierzytelności nie wpłynęła do organu egzekucyjnego. W zażaleniu na postanowienie strona zarzuciła dowolność w przyjęciu, że pakowaczka próżniowa i zamrażarka nie mają wartości, ponieważ organ egzekucyjny nie podjął żadnych kroków celem ustalenia rzeczywistej wartości ruchomości, a jedynie arbitralnie w oparciu o notatkę poborcy skarbowego uznał te rzeczy za bezwartościowe. Błędnie przyjęto, że zobowiązana uchybiła terminowi do wniesienia zarzutu przedawnienia, skoro zarzut ten został zgłoszony w terminie 7 dni od doręczenia zawiadomienia z dnia 17 kwietnia 2010 r. Po rozpoznaniu zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej we W. postanowieniem z dnia 19 listopada 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ odwoławczy wskazał, że zobowiązana uchybiła siedmiodniowemu terminowi do wniesienia zarzutu przedawnienia, ponieważ odpisy tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanej w dniu 29 grudnia 2006 r. Na obecnym etapie postępowania zarzut przedawnienia może być rozpoznany w odrębnym postępowaniu, zainicjowanym wnioskiem zobowiązanej o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wniesionym w trybie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Odnośnie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że organ egzekucyjny nie miał wyboru przy stosowaniu środka egzekucyjnego. Zobowiązana nie pracuje, nie pobiera świadczeń emerytalno – rentowych, nie posiada samochodu ani żadnych ruchomości podlegających zajęciu. Z oględzin pakowaczki próżniowej i zamrażarki wynika, że są one niesprawne bądź zużyte i nie posiadają wartości handlowej. Nie mogą być przedmiotem skutecznej egzekucji, gdyż koszty zajęcia i sprzedaży licytacyjnej przekroczą wartość ruchomości. W tej sytuacji organ egzekucyjny nie miał alternatywy zastosowania innego skutecznego środka egzekucyjnego, mniej uciążliwego dla zobowiązanej i nie naruszył zasad, wynikających z art. 7 § 2 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił również, że wyłączenie spod egzekucji kwoty 760 złotych, o którym mowa w art. 8 § 1 pkt 6 u.p.e.a, ma zastosowanie jedynie w przypadku podjęcia środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z pieniędzy, co może mieć miejsce w szczególności w następstwie otwarcia pomieszczeń i ich przeszukania przez egzekutora. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują żadnych wyłączeń w zakresie egzekucji z wierzytelności pieniężnych z tytułu najmu, zajętych na podstawie art. 89 u.p.e.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego, zarzucając naruszenie art. 7 § 2 i art. 8 § 1 pkt 6 u.p.e.a., przez zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnych z tytułu najmu, w sytuacji gdy organ egzekucyjny miał możliwość przeprowadzenia egzekucji z ruchomości w postaci pakowaczki próżniowej i zamrażarki. Organ egzekucyjny nie podjął też żadnych działań w celu ustalenia rzeczywistej wartości tych ruchomości i dowolnie przyjął, że nie posiadają wartości handlowej. Skarżąca podała, że zasięgnęła opinii u fachowego podmiotu, uzyskując informację że wartość pakowaczki próżniowej oscyluje w granicach 70.000 zł. Niewątpliwie najmniej uciążliwym środkiem egzekucyjnym byłoby skierowanie egzekucji do tych ruchomości. Natomiast prowadzenie egzekucji z jedynego źródła dochodów skarżącej jest najbardziej uciążliwe. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Działając w ramach przyznanych kompetencji Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę nie znalazł podstaw do uchylenia objętego skargą postanowienia. W rozpatrywanej sprawie strona zarzuciła zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnych z tytułu najmu, zamiast prowadzenia egzekucji z ruchomości: pakowaczki próżniowej i zamrażarki. Organ egzekucyjny natomiast argumentował, że jedynym możliwym do zastosowania i skutecznym środkiem egzekucyjnym było zajęcie wierzytelności z tytułu najmu, ponieważ skarżąca nie osiąga innych dochodów ani też nie posiada majątku umożliwiającego zastosowanie innych środków egzekucyjnych. Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Z przepisu tego możemy wyprowadzić zasady ogólne postępowania egzekucyjnego. Pierwszą, którą ustawodawca wyraził wprost, jest zasada obligująca organy egzekucyjne do stosowania przede wszystkim takich środków, które bezpośrednio spowodują wykonanie obowiązku spoczywającego na zobowiązanym. Jeżeli dochodzona jest należność pieniężna, a organ egzekucyjny może odebrać zobowiązanemu wystarczającą na pokrycie dochodzonej należności kwotę pieniędzy, to powinien zastosować środek egzekucji z pieniędzy. W przypadku egzekwowania obowiązku odebrania rzeczy ruchomej należy zastosować środek egzekucyjny odebrania rzeczy ruchomej. Ponadto z zalecenia, aby stosować środki bezpośrednio prowadzące do wykonania egzekwowanego obowiązku, wynika, że zasadą tego postępowania jest jego celowość - czyli podejmowanie w nim takich postanowień i innych czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązanego spoczywającego na nim obowiązku. Jeżeli dana czynność do takiego celu nie prowadzi, jest niedopuszczalna. Następną zasadą wynikającą z omawianego przepisu jest zasada stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Spośród przewidzianych ustawą środków egzekucyjnych należy stosować ten, który w możliwie najmniejszym stopniu będzie ingerował w prawa i wolności zobowiązanego. Egzekucja nie może być bowiem środkiem represji. O zastosowaniu najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego można mówić, gdy istnieje możliwość wyboru. Jeśli natomiast w konkretnej sprawie organ egzekucyjny ma do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny, to wówczas nie tylko jest on uprawniony ale i zobowiązany do jego stosowania. Sam fakt konieczności spełnienia celu postępowania egzekucyjnego, jakim jest dążenie organu egzekucyjnego do przymusowego wykonania obowiązku, nie świadczy automatycznie o stosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Obecnie, w stosunku do skarżącej organ egzekucyjny zastosował środek w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnych z tytułu najmu, czyli jeden z dopuszczalnych środków egzekucyjnych. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że inne środki egzekucyjne okazały się bezskuteczne lub też niemożliwe do zastosowania. Zgodnie z zawiadomieniem z dnia 20 grudnia 2006 r. nr [...]organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej w [...] Brak środków pieniężnych na rachunku bankowym stanowił przeszkodę w realizacji zajęcia egzekucyjnego (pismo [...] z dnia 27 grudnia 2006 r.). Z uwagi na brak wpływu środków pieniężnych na rachunek bankowy, bank dokonał zamknięcia tego rachunku (pismo [...] z dnia 30 października 2009 r.). Z akt sprawy wynika również, że skarżąca nie pracuje, nie pobiera świadczeń emerytalno – rentowych, nie posiada środków transportu ani innych ruchomości podlegających zajęciu. Wyposażenie mieszkania jest podstawowe i nie przedstawia wartości handlowej. Skarżąca jest wprawdzie właścicielem budynku mieszkalnego w Twardogórze oraz budynku mieszkalnego, gruntów rolnych i zabudowań gospodarczych w Łazisku – Porębach, jednakże zgodnie z art. 110 § 1 u.p.e.a. z nieruchomości może być przeprowadzona egzekucja administracyjna, jeżeli zastosowanie innych środków egzekucyjnych, nie było możliwe lub okazało się bezskuteczne. W toku postępowania egzekucyjnego skarżąca wskazała na możliwość prowadzenia egzekucji z ruchomości: pakowaczki próżniowej o wartości, według skarżącej, około 70.000 zł oraz zamrażarki o wartości, według skarżącej, 1.000 zł. W trakcie oględzin przeprowadzonych w miejscu zamieszkania skarżącej w dniu 17 maja 2010 r. poborca skarbowy stwierdził, że pakowaczka od bardzo dawna nie była używana (pokryta kurzem). Skarżąca wyjaśniła wówczas, że zamierzała oddać urządzenie na złom, ponieważ nie spełnia podstawowej funkcji, tj. nie zgrzewa worków. Jak oświadczyła urządzenie zepsuło się jeszcze przed śmiercią męża, który zmarł w 2002 r. Zobowiązała się do skonsultowania z serwisantem odnośnie możliwości naprawy urządzenia i ewentualnych kosztów tej naprawy. Odpowiedzi w tej kwestii nie udzieliła do czasu zakończenia postępowania administracyjnego. Strona wskazała także, że zamrażarka została kupiona przed śmiercią męża i ma około 10 lat. Według poborcy skarbowego zamrażarka nie przedstawia wartości handlowej, a koszty zajęcia przekroczyłyby jej wartość. Również w skardze do WSA skarżąca podała, że po zasięgnięciu opinii fachowego podmiotu uzyskała informację, iż wartość pakowaczki oscyluje w granicach 70.000 zł, jednak nie przedstawiła dowodów potwierdzających taką wycenę. Wobec powyższego organ słusznie uznał, że urządzenia te nie przedstawiają wartości handlowej i nie jest możliwe prowadzenie egzekucji z tych ruchomości. Skarżąca nie wykazała bowiem w żaden sposób, że pakowaczka posiada wartość handlową, a twierdzenia skarżącej odnośnie znacznej wartości tego urządzenia są gołosłowne, nie poparte dowodami. Należy też zauważyć, że strona nie wykazała, aby podjęła jakąkolwiek próbę sprzedaży pakowaczki, pomimo wskazywanego braku środków utrzymania (oprócz dochodów z najmu) i znacznej według skarżącej wartości tego urządzenia. Organ zasadnie również uznał, że koszty zajęcia i sprzedaży licytacyjnej dziesięcioletniej zamrażarki przekroczyłyby kwotę uzyskaną ze sprzedaży. W rozpatrywanej sprawie nie można podzielić zarzutu skarżącej odnośnie naruszenia art. 7 § 2 u.p.e.a. Nie można zatem uznać, iż skierowanie egzekucji do wierzytelności z tytułu najmu stanowiło bezpodstawną uciążliwość dla zobowiązanej. Ponadto, co trafnie wywiedziono w zaskarżonym akcie, zobowiązana nie wykazała, że możliwe było zastosowanie wobec niej innego, mniej (obiektywnie) uciążliwego środka egzekucji. Nie można również podzielić zarzutu naruszenia art. 8 § 1 pkt 6 u.p.e.a., zgodnie z którym nie podlegają egzekucji administracyjnej pieniądze w kwocie 760 zł. Należy bowiem zauważyć, że stosownie do art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. za odrębne środki egzekucyjne uznano egzekucję z pieniędzy i egzekucję z wierzytelności pieniężnych. Odebranie pieniędzy następuje w wyniku przeszukania pomieszczeń i schowków, środków transportu oraz odzieży, teczek, waliz i podobnych przedmiotów (art. 68 § 3 u.p.e.a). Zastosowanie znajduje wówczas wyłączenie z egzekucji kwoty 760 zł. Natomiast zajęcia wierzytelności pieniężnej organ egzekucyjny dokonuje w odrębnym trybie przewidzianym w art. 89 § 1 u.p.e.a. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują żadnych wyłączeń w zakresie egzekucji z wierzytelności pieniężnych z tytułu najmu, zajętych na podstawie art. 89 u.p.e.a. Ponadto, jak wskazał organ egzekucyjny, pomimo zajęcia wierzytelności z tytułu najmu, do dnia wydania postanowienia nie wpłynęły na rachunek organu żadne kwoty. Z powyższych względów, uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione i nie stwierdzając naruszenia prawa mającego wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.