I SA/Wr 2204/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Józef Kremis (sprawozdawca) Sędziowie WSA Bogumiła Kalinowska Asesor WSA Anetta Chołuj Protokolant Halina Rosłan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi "A", sp. z o.o., z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymiaru cła przywozowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...]. (nr [...]) Naczelnik Urzędu Celnego w Z. określił A Sp. z o.o. Spedycja Międzynarodowa, z siedzibą w S., kwotę długu celnego w wysokości [...]wraz z odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu organ ten podkreślił, że w dniu [...]w Oddziale Celnym w J. wymieniona wcześniej Spółka – jako główny zobowiązany – dokonała zgłoszenia celnego nr [...]o objęcie procedurą tranzytu towaru – samochodu osobowego marki Ford Escort, rok prod. 1989, nr nadwozia [...] o wartości 900,00 DEM. Towar zarejestrowano w ewidencji pod pozycją [...]. Zgodnie z dokumentem SAD, towar ten należało dostarczyć do urzędu celnego przeznaczenia (Oddział Celny w S.) do dnia [...].Jako odbiorcę towaru wskazano I. K. z B. Pismem nr [...]z dnia [...]Oddział Celny w S. poinformował, że towaru nie przedstawiono w urzędzie celnym przeznaczenia, niewykonano zatem obowiązku wynikającego z procedury tranzytu. Wskutek tego wszczęto postępowanie celne w sprawie uregulowania statusu celnego wymienionego towaru. Pismem nr [...]z dnia [...]. Spółka poinformowała, że towar ten opuścił polski obszar celny, na dowód czego dołączyła oryginał pisma wystawionego przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych republiki B., Wydział Spraw Wewnętrznych Obwodowego Komitetu Wykonawczego w G. nr [...]z dnia [...] (wraz z tłumaczeniem na język polski), z którego wynika, że samochód Ford Escort, rok prod. 1989, nr nadwozia [...] został wwieziony na teren B. w dniu [...]przez b. Urząd Celny B". Naczelnik Urzędu Celnego w Z. zwrócił się do b. urzędu celnego o potwierdzenie okoliczności wwozu towaru przez przejście graniczne wymienione w piśmie z dnia [...]. W odpowiedzi b. Urząd Celny "B" pismem nr [...]z dnia [...]. wyjaśnił, że na teren B. wwiezione zostało jedynie nadwozie samochodu osobowego marki Ford Escort. W związku z tym poinformowano Spółkę, że w wyniku weryfikacji pisma nr [...]Wydziału Spraw Wewnętrznych Obwodowego Komitetu Wykonawczego w G. w b. urzędzie celnym uzyskano potwierdzenie wwiezienia na terytorium B. jedynie nadwozia samochodu Ford Escort, a nie całego pojazdu. Fakt ten świadczy o naruszeniu tożsamości towaru objętego procedurą tranzytu, a jednocześnie wskazuje, że towar został usunięty spod dozoru celnego. Uzasadniając swoją decyzję, organ pierwszej instancji podniósł, że zgodnie z art. 99 § 1 Kodeksu celnego głównym zobowiązanym jest osoba, która sama lub za pośrednictwem upoważnionego przedstawiciela, przez zgłoszenie celne, wyraziła wolę wykonania obowiązków przewidzianych procedurą tranzytu. Według art. 101§ 2 pkt 1 kodeksu celnego, główny zobowiązany powinien przedstawić w wyznaczonym terminie i we wskazanym przez organ celny urzędzie celnym towary w stanie nienaruszonym, z zachowaniem środków zastosowanych przez organ celny w celu zapewnienia tożsamości towaru. Ponieważ objęty procedurą tranzytu towar, według dokumentu SAD, nie został przedstawiony w urzędzie celnym przeznaczenia, tym samym procedura tranzytu nie została zakończona. Nieprzedstawienie objętego procedurą tranzytu towaru w urzędzie celnym przeznaczenia należy traktować jako usunięcie spod dozoru celnego, gdyż według art. 35 § 1 i 3 Kodeksu celnego towary wprowadzone na polski obszar celny podlegają dozorowi celnemu od chwili ich wprowadzenia do momentu kiedy ich status celny zostanie zmieniony. Z chwilą usunięcia towaru spod dozoru celnego powstaje dług celny (art. 211 § 2 Kodeksu celnego). Organ pierwszej instancji argumentował, że dłużnikiem, a więc osobą zobowiązaną do uiszczenia należności celnych, jest osoba zobowiązana do wykonania obowiązków wynikających ze stosowania procedury tranzytu. Skoro głównym zobowiązanym pozostaje ASpedycja Międzynarodowa sp. z o.o., na niej zatem spoczywa obowiązek dopełnienia warunków procedury tranzytu, a tym samym uiszczenia ciążących na towarze należności celnych. Firma A Sp. z o.o. Spedycja Międzynarodowa odwołała się od pierwszoinstancyjnej decyzji, wnosząc o jej uchylenie w całości. W uzasadnieniu odwołania strona wyjaśniła, że towar objęty decyzją organu pierwszej instancji znajduje się poza polskim obszarem celnym, na co wskazuje pismo Ministerstwa Spraw Zagranicznych Republiki B. nr [...]z dnia [...]. Ustosunkowując się do wyników weryfikacji tego pisma przez b. Urząd Celny "A", strona zaznaczyła, że sprawdzeniem objęto wyłącznie ten urząd celny oraz Oddział Celny w S., niedokonując innych czynności sprawdzających. Ponadto strona zarzuciła, że organ celny nie sprawdził danych, zawartych w dokumencie z [...]u jego wystawcy. Decyzją nr [...]z dnia [...]Dyrektor Izby Celnej we W. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W motywach swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy – wskazując na treść art. 98 Kodeksu celnego – wywiódł, że procedura tranzytu zostaje zakończona, gdy towary i odpowiednie dokumenty zostaną przedstawione w urzędzie celnym przeznaczenia, zgodnie z przepisami tej procedury. Przywołując następnie art.101 § 2, a także art. 3 § 1 pkt 1, art. 35 § 1 i 3 oraz art. 211 Kodeksu celnego, podtrzymał stanowisko Naczelnika Urzędu Celnego w Z. Organ drugiej instancji podkreślił, że usunięcie towaru spod dozoru celnego, polega na uniemożliwieniu organowi celnemu dokonywania konkretnych czynności w ramach dozoru celnego poprzez brak fizycznego dostępu do towaru podlegającego dozorowi. Konsekwencją usunięcia towaru spod dozoru celnego jest wszczęcie przez organ celny postępowania wyjaśniającego w sprawie uregulowania sytuacji towaru niekrajowego przez nadanie przeznaczenia dopuszczalnego dla tego towaru poprzez zebranie wyczerpującego materiału, pozwalającego ustalić okoliczności faktyczne sprawy, m. in. co stało się z towarem, oraz zastosować odpowiednie rozwiązania prawne. Według art. 211 § 1 Kodeksu celnego, w wypadku usunięcia spod dozoru celnego towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym powstaje dług celny w przywozie. Z kolei § 2 tego artykułu stanowi, że dług celny powstaje z chwilą usunięcia towaru spod dozoru celnego. W świetle art. 211 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego, dłużnikami są osoby zobowiązane do wykonania obowiązków wynikających z czasowego składowania towarów lub wynikających ze stosowania procedury celnej, którą towar został objęty. Odpowiedzialność osób wymienionych w pkt 4 art. 211 § 3 Kodeksu celnego wynika z samego faktu korzystania z procedury celnej. Odnosząc się do przywoływanego przez stronę pisma nr [...]z dnia [...]Dyrektor Izby Celnej zauważył, że stanowi ono o okoliczności wwozu towaru na obszar Republiki B. poprzez b. Urząd Celny "B". Tym samym przyjęty tryb postępowania weryfikującego treść tego pisma w Urzędzie B" organ odwoławczy uznał za w pełni uzasadniony względami logiki oraz ekonomiki prowadzonego postępowania. Ponieważ weryfikacja ta nie potwierdziła faktu wwozu towaru na obszar B., organ celny – kierując się zasadami Kodeksu celnego, w tym art. 270 w związku z art. 191 Ordynacji podatkowej "miał prawo uznać za zasadne przyjęcie w charakterze materiału dowodowego pisma sporządzonego przez Urząd Celny "B". W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego strona wniosła o uchylenie lub zmianę decyzji organu odwoławczego. Stwierdziła przy tym, że ustaleniom organów celnych przeczy dokument uzyskany z Ministerstwa Spraw Zagranicznych Republiki B. nr [...]z dnia [...]potwierdzający wwóz w całości samochodu osobowego Ford Escort na teren B. Z dokumentu tego wynika, że towar ten opuścił polski obszar celny, i tym samym procedura tranzytu została zakończona. Ponadto czynności Urzędu Celnego były niewystarczające do wyjaśnienia sprawy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W sprawach tych stosuje się jedynie dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych (art. 97 § 2). Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie "upsa"), w tym także na decyzje wydane na podstawie norm prawa celnego. Kryterium legalności, przewidziane w art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy [art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) upsa], jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Rozpoznając wniesioną skargę, Sąd nie uznał zasadności zarzutów strony skarżącej co do niepodjęcia przez organy celne czynności wystarczających do wyjaśnienia sprawy wywozu samochodu Ford Escort z polskiego obszaru celnego i wwozu go na teren B. Na podstawie art. 270 Kodeksu celnego, organ celny może przyjąć jako dowód w postępowaniu dokumenty sporządzone przez organy celne państwa obcego lub inne uprawnione podmioty państwa obcego. Przepis ten daje możliwość dowodzenia faktów na podstawie dokumentów pochodzących od zagranicznych organów wymienionych w tym przepisie, ale – wbrew sugestiom strony skarżącej – nie oznacza on uznania ich szczególnej mocy dowodowej, a zwłaszcza nie niweczy generalnych zasad wynikających ze znajdującej zastosowanie – z racji zawartego w art. 262 Kodeksu celnego odesłania – Ordynacji podatkowej, w szczególności reguły sformułowanej w art. 191, według której organ ocenia na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Oznacza to tym samym, iż organ ocenia wiarygodność poszczególnych dowodów przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy – w kontekście wszystkich zebranych dowodów, dokonując analizy całości zebranego materiału, oceny znaczenia i wartości poszczególnych dowodów. Powołana reguła wiąże się bowiem z otwartym systemem dowodów i zasadą równej mocy środków dowodowych, jakie wynikają z unormowań Ordynacji podatkowej, tj. przede wszystkim z art. 180 § 1, gdyż jako dowód należy dopuścić wszystko, co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Trzeba również zauważyć, że ustalając prawdziwość podnoszonych przez stronę okoliczności faktycznych, organy powinny poddać badaniu również informacje uzyskane od innych organów w zakresie dodatkowych czynności sprawdzających. Jest to wynikiem realizacji sformułowanej w art. 122 Ordynacji podatkowej zasady prawdy materialnej, według której organy obowiązane są podejmować wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu, co oznacza konieczność ustalania rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Poza tym powinność podjęcia wszelkich działań sprawdzających i wyjaśniających w celu uregulowania sytuacji towarów, wobec których procedura zawieszająca (w tym procedura tranzytu) nie została zakończona zgodnie z warunkami i terminami wypływa wprost z brzmienia art. 95 Kodeksu celnego. Należy przy tym podkreślić, iż w niniejszej sprawie strona skarżąca pomija również zupełnie fakt, iż przedłożone przez nią pismo Wydziału Spraw Wewnętrznych Obwodowego Komitetu Wykonawczego w G. z dnia [...]nie jest jedynym dowodem, jaki został dopuszczony w postępowaniu przez organy celne na mocy art. 270 Kodeksu celnego w związku z art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej. W postępowaniu wyjaśniającym organ pierwszej instancji – dokonując sprawdzenia podanych w rzeczonym piśmie informacji – zwrócił się za pośrednictwem polskich granicznych urzędów celnych do białoruskiego Urzędu Celnego "B", otrzymując stosowne pisemne wyjaśnienia (o treści odmiennej aniżeli pismo z dnia [...].), z których wynika, że sporny pojazd nie został zarejestrowany w tym urzędzie jako wwieziony na teren B., gdyż przedmiotem odprawy celnej było jedynie nadwozie samochodu osobowego marki Ford Escort. Przy braku bezpośredniego dowodu przekazania przez stronę skarżącą wymienionego samochodu z Polski na obszar celny B., tzn. urzędowego dokumentu celnego o dokonanej odprawie celnej tego towaru w związku z opuszczeniem polskiego obszaru celnego i wwozem go na teren Republiki B., organy celne miały podstawy do uznania, iż twierdzenia zawarte w piśmie Wydziału Spraw Wewnętrznych Obwodowego Komitetu Wykonawczego w G. nie są wiarygodne; inaczej zaś ujmując – moc dowodowa tego dokumentu w prowadzonym postępowaniu została obalona wskutek przeprowadzenia przeciwdowodu, jakim były pisemne informacje Urzędu Celnego B". W tej materii rozumowaniu organów celnych nie można zarzucić przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, naruszenia art. 122 Ordynacji podatkowej, czy też innych regulacji procesowych. Strona skarżąca swoje zarzuty w omawianej mierze opiera jedynie na polemice co do trafności oceny dowodów dokonanej przez organy celne. Odmienna ocena tych samych faktów i dowodów przez stronę, nie może sama przez się dezawuować zaskarżonego orzeczenia z punktu widzenia zachowania przez organ odwoławczy dyspozycji wynikających z przywołanych przepisów Ordynacji i nie stanowi przesłanki do skutecznego formułowania tezy o istnieniu braków w materiale dowodowym. W sytuacji gdy Urząd Celny "B" nie potwierdził tezy strony skarżącej, wywodzonej przez nią z pisma Wydziału Spraw Wewnętrznych Obwodowego Komitetu Wykonawczego w G., jakoby wwóz towaru nastąpił przez tenże Urząd – organy celne nie były zobligowane do dalszych poszukiwań we wszystkich granicznych urzędach celnych, tym bardziej, że strona skarżąca nie uściśliła o jaki urząd celny mogłoby chodzić. Jakkolwiek zgodnie z ogólną regułą dochodzenia do prawdy obiektywnej organ celny jest ustawowo zobligowany do wyczerpującego zebrania materiału dowodowego w sprawie, nie oznacza to jednak, że w każdym wypadku cały ciężar dowodzenia ma spoczywać na organach prowadzących postępowanie. Nie można jednakże przy tym pomijać, obowiązującej także w postępowaniu celnym zasady rozkładu ciężaru dowodowego, według której, jeżeli to strona skarżąca wywodzi skutki prawne z procedury tranzytu przez polski obszar celny, to na niej spoczywa ciężar wykazania, że procedura ta została zakończona zgodnie z przepisami. Według art. 98 Kodeksu celnego, procedurę tranzytu uznaje się za zakończoną, gdy towary i odpowiednie dokumenty zostaną przedstawione w urzędzie celnym przeznaczenia, zgodnie z przepisami tej procedury. Tranzyt towaru polega na przewozie, przemieszczeniu towarów z jednego miejsca do drugiego, znajdującego się na polskim obszarze celnym (art. 97 § 1). Tymczasem w sprawie jest bezsporne , że wymieniony wcześniej pojazd, który został objęty procedurą tranzytu na podstawie dokumentu SAD z dnia [...]nie został przedstawiony w urzędzie celnym przeznaczenia na polskim obszarze celnym, tj. w Oddziale Celnym w S., w zakreślonym terminie, tj. do dnia [...]., ani w terminie późniejszym. Stosownie do art. 101 § 2 Kodeksu celnego, na stronie skarżącej jako głównym zobowiązanym ciążył obowiązek przedstawienia w wyznaczonym terminie i we wskazanym przez organ celny urzędzie celnym towaru w nienaruszonym stanie i z zachowaniem środków zastosowanych przez organ celny w celu zapewnienia tożsamości towaru oraz przestrzegania przepisów procedury tranzytu. Z powinności tych skarżąca spółka nie wywiązała się, uchybiając procedurze tranzytu, wobec czego organ celny pierwszej instancji zasadnie wszczął postępowanie celne, zasadnie przyjmując, że w ustalonych okolicznościach faktycznych sprawy procedura tranzytu nie została zakończona i doszło do usunięcia spornego towaru spod dozoru celnego. Zaistniały zatem przesłanki do zastosowania art. 211 § 1 Kodeksu celnego. Stosownie do treści tego przepisu, dług celny w przywozie powstaje w wypadku usunięcia spod dozoru celnego towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym, przy czym dług ten powstaje z chwilą usunięcia spod dozoru celnego (§ 2). Należy podkreślić – co wynika z art. 35 § 1 i 3 Kodeksu celnego – że towary wprowadzone na polski obszar celny podlegają, od chwili ich wprowadzenia, dozorowi celnemu i pozostają pod tym dozorem tak długo, jak jest to niezbędne do określenia ich statusu celnego. Trafnie przy tym organy celne podniosły, że pod pojęciem dozoru celnego – według art. 3 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego – rozumie się wszelkie działania podejmowane przez organ celny w celu zapewnienia przestrzegania przepisów prawa celnego oraz innych przepisów mających zastosowanie do towarów przywożonych na polski obszar celny lub z nich wywożonych. Usunięcie spod dozoru celnego oznacza zatem utratę możliwości wykonywania przez organy wobec towarów przywożonych na polski obszar celny lub z niego wywożonych wszelkich czynności o charakterze materialno-technicznym lub prawnym, wynikających z norm prawa celnego lub innych przepisów znajdujących zastosowanie do tych towarów. W rozpoznawanej sprawie doszło bezsprzecznie do usunięcia spod dozoru celnego, skoro skarżąca spółka nie wywiązała się z powinności ciążących na niej z racji uregulowań zawartych w art. 101 Kodeksu celnego i nie wykazała spełnienia przesłanek zakończenia procedury tranzytu. Tym samym skarżąca spółka – na podstawie art. 211 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego – jako osoba zobowiązana do wykonania obowiązków wynikających ze stosowania procedury celnej, którą sporny towar objęto, niewadliwie została uznana za dłużnika. W konsekwencji dotychczasowych wywodów trzeba przyjąć, że – wbrew odmiennemu zapatrywaniu strony skarżącej – organy celne obu instancji nie naruszyły przepisów prawa procesowego ani materialnego w sposób określony w art. 145 § 1 upsa, wobec czego skargę należało oddalić, kierując się dyspozycją wynikającą z art. 151 tej ustawy.