I SA/Wr 221/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Borońska po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za październik 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na kierowane do A. K. wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kwocie 3.104,00 zł skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że z działalności gospodarczej, którą prowadzi, uzyskuje dochód w wysokości około 2.000,00 zł. Ma na utrzymaniu żonę i dwoje dzieci – jedno w wieku szkolnym (8 lat), drugie dorosłe (ur. w [...] r.), które nie uzyskuje dochodów. Żona (ur. w [...] r.) nie pracuje, a kwota 2.000,00 zł starcza jedynie na opłaty i skromne wyżywienie. Wnioskodawca dodał, że od 7 lat choruje na [...], w związku z czym przeszedł już 15 zabiegów operacyjnych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ponadto wskazał, że nie posiada nieruchomości ani zasobów pieniężnych. Jako posiadane przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro wymienił samochód osobowy marki [...], rocznik 2006, który został zabezpieczony przez poborcę Urzędu Celnego na poczet podatku akcyzowego. Z dokumentów i oświadczeń, przedłożonych w wyniku wezwania skierowanego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) wynika, że skarżący wraz z rodziną mieszka w mieszkaniu komunalnym. Z prowadzonej działalności gospodarczej w 2011 r. uzyskał przychód w wysokości 1.389.481,10 zł i dochód – 72.042,33 zł. Za pierwsze dwa miesiące 2013 r. odnotowany został przychód o wartości 105.312,90 zł i strata w kwocie 42.050,74 zł. Poza tym nadesłane zostały kopie dokumentacji z lat 2007-2012, dotyczącej choroby skarżącego. Na wezwanie nie przedłożono zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków przez rodzinę wnioskodawcy i wydruków historii rachunków bankowych, lokat oraz kart kredytowych, należących do skarżącego i jego żony ani nie udzielono w tym zakresie wyjaśnień. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie skarżący podniósł, że w styczniu i lutym 2013 r. jego działalność gospodarcza przyniosła stratę. Bez znaczenia więc jest, że w styczniu i lutym 2013 r. osiągnął przychód w kwocie 105.312,90 zł, który odpowiada wartości sprzedanych towarów. Wyjaśnił, że na wezwanie nie przedłożył wydruków z rachunków bankowych, albowiem jego żona nie posiada konta w banku, a konto skarżącego wykazuje saldo ujemne. Zostało także zajęte przez urząd skarbowy. Nadto skarżący był przekonany, że dokumenty te znajdują się w aktach sprawy. Podkreślił, że w 2011 r. prowadził dwa sklepy. Obecnie prowadzi już tylko jeden. Dorosły syn i żona podejmują jedynie prace dorywcze. Wskazał także, że nie stać go na ponoszenie kosztów leczenia, które powinny wynosić 600 – 700 zł miesięcznie. Na wezwanie Sądu skarżący w piśmie z dnia 8 czerwca 2013 r. podał, że łączne wydatki na utrzymanie mieszkania ocenia na 600 zł miesięcznie, w tym czynsz za mieszkanie wynosi 300 zł, opłata za telewizję kablową 35 zł, raz na dwa miesiące prąd 320 zł i gaz około 200 zł. Natomiast wydatków na żywność, środki higieny, ubrania i lekarstwa nie potrafi wyliczyć kwotowo, ponieważ zakupów w tym zakresie dokonuje w zależności, czy w miesiącu osiąga dochód. Do pisma dołączył kserokopię dowodów opłat, tytuł wykonawczy z dnia 19 października 2012 r. wystawiony przez Dyrektora Izby Celnej dotyczący kwoty należności głównej w wysokości 310.380,00 zł, zawiadomienia o zajęciach wierzytelności z rachunków bankowych skarżącego, protokół zdawczo – odbiorczy samochodu zajętego przez poborcę skarbowego oraz zestawienie przychodów i rozchodów od stycznia do kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jak wynika z powołanego unormowania skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego na podstawie samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości Sądu. Na podstawie art. 245 § 2 i art. art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać należy również, że regulacja zawarta z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) bądź w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Podkreślenia wymaga, że regulacja prawna art. 246 § 1 pkt 1 i 2 powoływanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Tak więc, przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Należy także pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie. Tym samym, przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Swoje prawo do przyznania ze strony Skarbu Państwa prawa pomocy uzasadnił brakiem wolnych środków pieniężnych. Jednak, jak wynika z przedłożonych przez stronę dokumentów, skarżący z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej w styczniu, lutym, marcu i kwietniu 2013 r. osiągnął przychód w kwotach odpowiednio 55.237,73 zł, 50.075,17 zł, 55.445,44 zł, i 62.753,82 zł. Przyjmując średni przychód miesięczny w kwocie 50.000,00 zł, roczny przychód skarżącego można w przybliżeniu oszacować na 600.000,00 zł. Pomimo deklaracji, że prowadzony sklep przez pierwsze cztery miesiące 2013 roku przyniósł stratę, skarżący prowadzi normalną działalność gospodarczą, a z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, sprzeciwu oraz przedłożonych dokumentów nie wynika, iż skarżącemu grozi utrata płynności finansowej i zaprzestanie działalności gospodarczej. Pomimo wszczęcia przeciwko skarżącemu egzekucji zaległości podatkowych, skarżący w każdym miesiącu dokonuje zakupu towarów za kwotę od 50.000,00 zł do 62.000,00 zł oraz wypłaca wynagrodzenie pracownikowi, o czym świadczy pozycja nr 12 w przedłożonym na żądanie Sądu zestawieniu przychodów i rozchodów. W ocenie Sądu, w pierwszym rzędzie skarżący winien ograniczyć koszty uzyskania przychodu i w ten sposób zaoszczędzone środki przeznaczyć na uiszczenie daniny publicznej, którą w istocie jest wpis od skargi. Zauważyć także należy na niejasności w twierdzeniach skarżącego. Wskazując w bilansie oraz sprzeciwie, że działalność przynosi straty podaje, że jego średni dochód wynosi 2.000,00 zł miesięcznie. Nie wskazuje jednocześnie, z czego utrzymuje się w miesiącu, w którym poniósł stratę. Z zestawienia przychodów i rozchodów przedłożonego na wezwanie Sądu wynika, że skarżący w styczniu 2013 r. zakupił towary o wartości 54.056,01 zł i poniósł stratę w wysokości 7.573,98 zł. W kolejnych miesiącach zakupił towary o wartości odpowiednio 42.455,27 zł, 47.365,12 zł i 49.961,07 zł. Pomimo mniejszej ilości zakupionego towaru, przychody oraz zyski skarżącego systematycznie rosły. Świadczy to, w ocenie Sądu, iż skarżący ma możliwość ograniczenia kosztu uzyskania przychodu. W ocenie Sądu, kwota 2000,00 zł, która wedle twierdzeń skarżącego pozostaje mu na utrzymanie czteroosobowej rodziny, nie jest wiarygodna. Przyjmując zgodnie z twierdzeniami skarżącego, że minimalna koszty utrzymania mieszkania wynoszą około 600 zł miesięcznie, na utrzymanie jednego członka czteroosobowej rodziny (wyżywienie, ubranie, leczenie, nauka małoletniego dziecka, koszt utrzymania samochodu) pozostawałoby skarżącemu 350 – 400 zł miesięcznie. Jest to kwota charakterystyczna dla osób żyjących poniżej granicy ubóstwa, korzystających z pomocy opieki społecznej. Skarżący nie twierdzi jednak, że z pomoc Państwa jest zmuszony korzystać. Oceny, że skarżący nie przedstawia swoich realnych możliwości finansowych nie zmienia podana w sprzeciwie okoliczność, że syn i żona skarżącego podejmują prace dorywcze. Podane przez skarżącego kwoty w wysokości 200-300 zł miesięcznie, są zbyt małe, aby uwiarygodnić, że podany przez skarżącego dochód, jest jedynym dochodem pozostającym realnie do jego dyspozycji. W istocie rzeczy prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego ze środków publicznych i przez to zwolnienie z obowiązków ponoszenia kosztów postępowania sądowego powinno się sprowadzać wyłącznie do przypadków, w którym zdobycie przez stronę środków do sfinansowania udziału w tym postępowaniu jest niemożliwe (tak też postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 marca 2009r. sygn. akt II SAB/Wr 32/08, LEX nr 603148). Strona nie wykazała zaś, iż nie jest w stanie zaoszczędzić ograniczając koszty działalności lub uzyskać w drodze kredytu środków na pokrycie kosztów sądowych, które w postępowaniu sądowoadministracyjnym zwykle ograniczają się do wpisu sądowego (w niniejszej sprawie – 3.104,00 zł). Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.