I SA/Wr 226/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi T. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] 2015 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 4 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 226/16. W sprawie, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego uzasadniając, że nie jest w stanie zgromadzić środków pieniężnych w kwocie żądanej przez Dyrektora Izby Skarbowej. Podał, że jest rolnikiem i wspólnie z żoną prowadzi małe gospodarstwo rolne (3,5 ha ziemi rolnej), a jedynym majątkiem jest dom w zabudowie siedliskowej wraz z wyposażeniem położony we wsi S.. Posiada również samochód służący do obsługi przydomowej uprawy borówki amerykańskiej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach strona podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną z którą posiada dom stanowiący wspólność małżeńską o powierzchni 119 m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 3, 5 ha (grunty orne klasy IVa i IVb oraz łąki). Małżonkowie posiadają ponadto dwa samochody osobowe. Źródłem dochodów skarżącego oraz jego żony są dopłaty z ARiMR oraz działalności gospodarczej żony skarżącego prowadzonej w 2015 r. W części zobowiązań i stałych wydatków podano ratę kredytu bankowego w kwocie 447 zł oraz koszty mieszkaniowe z mediami 570 zł. Z dodatkowych dokumentów i oświadczeń przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżący zamieszkuje wyłącznie z żoną. Od dnia 21 stycznia 2016 r. żona została zmuszona zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą, stąd też aktualnie nie uzyskuje dochodów. Miesięczne wydatki małżonków obejmują opłaty za energię elektryczną 214,67 zł, Internet 56,58 zł, wodę według zużycia około 84 zł, wywóz śmieci 20 zł, telefon 80 zł, podatek rolny i od nieruchomości 24 zł, ubezpieczenie społeczne rolnika KRUS 260 zł za oboje małżonków, kredyt bankowy 447,48 zł oraz wydatki na żywność i środki higieny 200 zł. Skarżący wskazał, że wszystkie wydatki małżonkowie starają się opłacać z własnych pieniędzy, obecnie będzie to jednak stanowić problem. Oświadczył ponadto, że posiadają wraz z żoną samochód osobowy marki [...], rocznik [...] o wartości 24.000 zł i samochód osobowy [...], rocznik [...] r. o wartości 900 zł. Wyjaśnił, że położone we W. przy ul. N. [...] mieszkanie nie należy do niego i nie dysponuje żadnym tytułem prawnym do wskazanej nieruchomości. Z przedłożonych zeznań podatkowych wynika, że w latach 2014 i 2015 przychody do opodatkowania uzyskiwała tylko żona skarżącego z działalności gospodarczej. Wynosiły one odpowiednio: 174.651,49 zł (dochód 17. 449, 67 zł) i 95. 500 zł (strata 2.142 zł). Za ostatni kwartał 2015 r. żona skarżącego dokonała dostaw towarów i usług na kwotę 97.534 zł i zakupów związanych z działalnością o wartości 32.775 zł. W styczniu 2016 r. nie dokonała dostaw ani nabyć w ramach działalności. Na rachunku bankowym skarżącego odnotowane są wpływy z tytułu zasiłku chorobowego (po 310 zł w styczniu i marcu), dopłat z ARiMR (8.056, 90 zł w styczniu i 2.199,12 zł w marcu), jednorazowego odszkodowania oraz zwrotu składek z KRUS w kwotach 7.037, 60 zł i 290 zł. Na wydruku rachunku żony skarżącego za styczeń 2016 r. odnotowana jest wypłata gotówki przez posiadacza rachunku w wysokości 8.800 zł. Przedłożono również dokument potwierdzający zawieszenie działalności gospodarczej oraz wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego z tytułu podatku rolnego i od nieruchomości. Postanowieniem z dnia 4 maja 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od ww. orzeczenia, domagając się uznania złożonego wniosku za zasadny. Wyjaśnił, że kwota 7.037,60 zł (zaliczona przez referendarza sądowego do przychodu strony) otrzymana tytułem odszkodowania z powodu wypadku doznanego przy pracy w gospodarstwie rolnym została w całości przeznaczona na porycie kosztów leczenia i rehabilitacji. Dodał, że otrzymywane raz w roku z dopłat kwoty pieniężne nie wystarczają na pokrycie kosztów utrzymania skarżącego, a tym bardziej kosztów adwokackich oraz opłat sądowych. Dodatkowo wskazał, że zmuszony jest zapożyczać się u najbliższej rodziny. Na wezwanie Sądu do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji skarżący wyjaśnił, iż otrzymana dotacja z dnia 29 stycznia 2016 r. to jednolita płatność obszarowa, zaś płatność z dnia 16 marca 2016 r. to płatność dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami. Obie płatności są dokonywane w celu utrzymania prawidłowej kultury rolnej w gospodarstwie skarżącego oraz dzierżawionych nieruchomościach. Wyjaśnił, iż borówkę amerykańską uprawia na potrzeby własne, nie uzyskuje z tej uprawy żadnych dochodów ani nie otrzymuje na nie dotacji. Ponadto skarżący – stosownie do wezwania Sądu – przedłożył historię rachunku bankowego za miesiące kwiecień, maj i czerwiec 2016 r. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że zarówno skarżący jak i jego żona są stronami w ośmiu sprawach toczących się równocześnie w tutejszym Sądzie (sygn. akt I SA/Wr 224 – 231/16), w których wpisy od skarg zostały wyznaczone na łączną kwotę 2. 245 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy wskazać, że strona składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Mając to na uwadze, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest określona w rozdziale 3 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że prawo pomocy winno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Podnieść należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, strona skarżąca nie wykazała bowiem w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Należy w tym miejscu podkreślić, iż złożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty (zarówno na wezwanie referendarza sądowego, jak i Sądu) przedstawiają niespójny i zawierający istotne nieścisłości obraz jej sytuacji finansowej, co dodatkowo utrudnia dokonanie miarodajnej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Zauważone rozbieżności, nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają bowiem uznać, że strona udowodniła, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem. Tym samym za zasadne należy uznać wątpliwości wskazane przez referendarza sądowego w uzasadnieniu postanowienia, a odnoszące się przede wszystkim do nieudzielenia przez skarżącego wyczerpujących informacji związanych z jego sytuacją majątkową i finansową. Zgadza się Sąd ze stanowiskiem referendarza, zgodnie z którym z przedłożonych dokumentów dotyczących skarżącego oraz jego małżonki wynika, iż w okresie od stycznia do marca 2016 r. wnioskodawcy dysponowali środkami finansowymi w wysokości 26.713,62 zł. Kwota ta w zestawieniu z zadeklarowanymi miesięcznymi wydatkami małżonków (około 1400 zł) pozwala na konkluzję, iż skarżący który powinien był spodziewać się konieczności ponoszenia kosztów swojego udziału w zainicjowanej w dniu 6 lutego 2016 r. sprawie sądowej miał możliwości zabezpieczyć na ten cel odpowiednie środki finansowe. Niezbędnym ponadto w opinii Sądu jest wskazanie na pozostałe rozbieżności i nierzetelnie wyjaśnione okoliczności, które nie pozwalają dać wiary wnioskodawcy o braku możliwości ponoszenia kosztów swojego udziału w postępowaniu sądowym, a tym samym o braku środków finansowych. Przede wszystkim należy wskazać na przedłożone w odpowiedzi na wezwanie Sądu wydruki z rachunków bankowych skarżącego i jego małżonki za okres od kwietnia do czerwca 2016 r. i wynikające z tych rachunków operacje bankowe. Analiza przedstawionych rachunków wskazuje, że żona skarżącego regularnie zasila wskazany rachunek sumami pieniężnymi, w kwotach każdorazowo około 400 zł (czterokrotnie w okresie kwiecień – czerwiec 2016 r.). Tym samym wobec oświadczenia strony o braku jakichkolwiek dochodów nieznane jest Sądowi źródło pochodzenia tych środków finansowych. Z sum tych regulowane są między innymi raty kredytu oraz opłaty za telefon. Ze środków gromadzonych na analizowanym rachunku skarżący nie pokrywa natomiast wydatków między innymi na żywność, środki higieny, wodę, energię elektryczną oraz paliwo do posiadanych samochodów. Wydatki te obsługiwane są zatem z pominięciem rachunku bankowego bądź też regulowane z rachunku żony skarżącego w Banku [...], którego wydruków za żądane miesiące strona jednak nie przedstawiła. Podsumowując, mimo oświadczenia o braku dochodów skarżący dysponuje środkami finansowymi, które wpłaca jego żona na rachunek bankowy, jak również posiada środki finansowe niezbędne do pokrycia pozostałych wydatków wskazanych w piśmie procesowym z dnia 18 kwietnia 2016 r. Dodatkowo warto odnotować, że z przedstawionych Sądowi wydruków z kont bankowych wynika, iż skarżący jest aktualnie stroną w toczącym się postępowaniu sądowym przed sądem powszechnym, w którym zastępowany jest przez pełnomocnika z wyboru. Fakt ten pozwala wnioskować, że strona samodzielnie finansuje udział pełnomocnika w innym postępowaniu sądowym. Nie bez znaczenia pozostaje również niezrozumiała dla Sądu decyzja żony skarżącego o zawieszeniu prowadzonej działalności gospodarczej, w ramach której jeszcze w ostatnim kwartale ubiegłego roku dokonała dostaw towarów i usług na kwotę 97.534 zł i dokonała zakupów związanych z działalnością o wartości 32. 775 zł, jak również niewyjaśniona okoliczność wydatkowania sum pieniężnych uzyskanych ze zbycia w latach 2009 – 2012, 12 spośród 21 posiadanych działek. Kwestii tych skarżący nie wyjaśnił, co uzasadnia stanowisko, iż skupił się on na wybiórczo wybranych fragmentach swojej sytuacji finansowej akcentując te z nich, które - w jego ocenie - mogłyby świadczyć o braku możliwości ponoszenia kosztów swojego udziału w toczącym się postępowaniu. Wobec powyższego należy podkreślić, że warunkiem koniecznym do przeprowadzenia oceny zdolności majątkowych osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie dokładnych i wiarygodnych danych. Niejasne, sprzeczne z przedstawionymi dokumentami oraz pomijające część informacji zapewnienia o braku środków pieniężnych strony podważają wiarygodność prezentowanej argumentacji i nie jest możliwe na ich podstawie dokonanie właściwej oceny sytuacji materialnej skarżącego. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.