I SA/Wr 228/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. G. z dnia [...][...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2003 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie skarżący P. P. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że jego obecny stan majątkowy nie pozwala na ponoszenie wysokich kosztów sądowych, gdyż prowadzone od roku 2004 postępowanie podatkowe i egzekucyjne pozbawiły go możliwości wykonywania zawodu i uzyskiwania dostatecznych dochodów. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał wnioskodawca, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i jej córką, jest współwłaścicielem (w udziale 1/18) działki stanowiącej drogę wewnętrzną o powierzchni 1.200 m², jego żona jest właścicielką 50% udziałów w "A" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. o wartości nominalnej 37.500 zł oraz użytkownikiem wieczystym (w udziale 1/3) nieruchomości o powierzchni 2.700 m² zabudowanej budynkiem gospodarczym. Poinformował skarżący również o regularnym wykonywaniu obowiązku alimentacyjnego wobec swojej córki poprzez przekazywanie na jej rzecz kwoty 600 zł miesięcznie. Jako dochód swojego gospodarstwa domowego P. P. wskazał wynagrodzenie swoje i żony w łącznej kwocie 2.800 zł (brutto) miesięcznie. Nadmienił także, iż ponosi bardzo wysokie koszty leczenia swoich rodziców. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przesłał dokumenty, z których, ponad fakty wcześniej oświadczone, wynika, że w latach 2009 i 2010 wraz z żoną uzyskali dochód w łącznej kwocie odpowiednio 28.075,82 zł i 28.913,47 zł, natomiast miesięczne wydatki swojej rodziny (do których zaliczył czynsz, opłaty za media, na żywność, ubrania, alimenty na córkę oraz spłatę pożyczki) w kwocie 2.990 zł ponoszą z wynagrodzenia za pracę, alimentów na małoletnią córkę żony wnioskodawcy oraz z pożyczki zaciągniętej w banku w kwocie 20.000 zł. Zarządzeniem z dnia 27 stycznia 2011 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył wpis sądowy od skargi P. P. w kwocie 2.000 zł W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Ocena zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia lub sposobu uzyskiwania takich środków. Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Nie sposób bowiem przyjąć, że strona, której gospodarstwo domowe posiada stałe źródło dochodu, zaplecze materialne w postaci majątku (nieruchomości i udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością) nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nadto w grudniu 2010 r. P. P. uzyskał tytułem pożyczki bankowej kwotę 20.000 zł, która również ma wpływ na stan finansowy jego gospodarstwa domowego i dodatkowo oznacza, że w ocenie banku jest on w stanie wykonywać ciążące na nim zobowiązania pieniężne w kwocie udzielonej pożyczki. Referendarz sądowy, bazując na zasadach doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania, uznał, że skoro P. P., w jego sytuacji majątkowej i rodzinnej jest w stanie spłacić pożyczkę w kwocie 20.000 zł, to jest on również wstanie ponosić ciężar kosztów sądowych w zainicjowanym jego skargą postępowaniu, tj. – na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego – wpisu sądowego od tego środka zaskarżenia w kwocie 2.000 zł. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.