I SA/Wr 229/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa Handlowego "A" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ś. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2004 rok oraz odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych z tytułu niezapłaconych zaliczek na ten podatek za 2004 rok postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie w następstwie oddalenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu skargi Przedsiębiorstwa Handlowego "A" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ś.na wyżej oznaczoną decyzję (wyrok z dnia 28 stycznia 2011 r.), skarżąca spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata powołując się na swoją ciężką kondycję finansową. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka podała kwotę 105.000 zł jako wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych oraz kwotę 60.640,44 zł straty za ostatni rok obrotowy według bilansu. Mając na uwadze, że oświadczenie zawarte we wniosku okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w dniu 9 czerwca 2011 r. doręczono skarżącej spółce, na zarządzenie referendarza sądowego, wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji finansowej, w tym opisu systemu rachunkowości (polityki rachunkowości) skarżącej spółki, odpisu zeznania skarżącej spółki o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej starty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za ostatnie dwa lata podatkowe, za które takie zeznanie spółka złożyła (CIT-8), uwierzytelnionego odpisu deklaracji podatkowych VAT skarżącej spółki za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe, za które spółka je złożyła, szczegółowych wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącą spółkę rachunków bankowych, za ostatnie trzy miesiące, kserokopii umowy spółki, odpisu aktualnego bilansu spółki, rachunku zysków i strat spółki oraz innych dokumentów i informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku spółki. W odpowiedzi na to wezwanie strona przesłała kserokopie zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych (CIT-8) za lata 2008, 2009 i 2010, aktu założycielskiego spółki oraz nieczytelną kserokopię deklaracji dla podatku od towarów i usług (VAT-7). Z dokumentów tych wynika, że w latach 2008, 2009 i 2010 spółka osiągnęła stratę w kwocie odpowiednio 55.615,91 zł, 27.607,54 zł i 60.640,44 zł (przy przychodach w kwocie odpowiednio 229.828,74 zł, 319.456,32 zł i 355.298,28 zł). Nadto w piśmie procesowym strony z dnia 15 czerwca 2011r. zawarta została informacja o osiągnięciu przez nią straty w pierwszych czterech miesiącach roku 2011 r. w kwocie 13.289,25 zł, przy przychodach w kwocie 117.192 zł, oraz o stanie konta bankowego spółki na koniec lutego, marca i kwietnia 2011 r. w kwocie odpowiednio 1.309,21 zł, 303,79 zł i 4.518,90 zł. Z urzędu wskazać należy, iż w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 229/10 i I SA/Wr 230/10 wszczętych skargą Przedsiębiorstwa Handlowego "A" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Ś. skarżąca uiściła opłaty sądowe w łącznej kwocie 697 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów postępowania sądowego stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca spółka w sposób lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła mimo wezwania wszystkich informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Szczególne znaczenie w tym zakresie miały deklaracje dotyczące podatku od towarów i usług za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe oraz szczegółowe wyciągi i wykazy z rachunków bankowych spółki za ostatnie trzy miesiące. Ich treść miała umożliwić ustalenie jej aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej wobec wcześniej uzyskiwanych wyników z prowadzonej działalności gospodarczej. Niemniej jednak, w związku z rygorem określonym w wezwaniu doręczonym stronie skarżącej w dniu 9 czerwca 2011 r. ocenie podlegał stan faktyczny wynikający z oświadczeń zawartych w samym wniosku oraz przesłanych dokumentów. W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty postępowania sądowego zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Z regulacji prawnych dotyczących zastępstwa procesowego wykonywanego na zasadach prawa pomocy można wysnuć wniosek, że istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego) jest nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie jest obecnie zdolna wygospodarować środków na opłacenie wynagrodzenia adwokata z wyboru. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka taką zdolność posiada. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim jej oświadczenie o posiadaniu na rachunku bankowym kwoty 4.518,90 zł. Zdaniem referendarza sądowego, przy uwzględnieniu wartości przedmiotu zaskarżenia w obu wyżej wskazanych sprawach spółki, której pochodną jest kwota wpisu sądowego od skargi, i zasady określania kwoty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w zależności od tej wartości, kwotę pieniężną znajdującą się na jej rachunku bankowym należy ocenić jako wystarczającą na opłacenie usługi adwokata z wyboru – sporządzenia skargi kasacyjnej. W konsekwencji wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Oświadczenie wnioskodawcy świadczy bowiem, że posiada on takie środki. Potwierdza to fakt ponoszenia przez skarżącą w jej sprawach innych kosztów postępowania sądowego – opłat sądowych. Wobec takich stwierdzeń nieuzasadnione było dalsze badanie wystąpienia w stanie faktycznym, wynikającym z oświadczeń i dokumentów złożonych przez spółkę, przesłanki zwolnienia jej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych związanych z jej udziałem w tym postępowaniu. Zdaniem referendarza sądowego posiadanie środków pieniężnych umożliwiających opłacenie adwokata z wybory pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne powody przeznaczenia posiadanych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów profesjonalnego pełnomocnictwa procesowego. Tymczasem w sprawie skarżąca spółka takich okoliczności nie przedstawiła. Nie stanowi zaś takiej okoliczności wskazane w toku postępowania ponoszenie kosztów związanych z prowadzeniem przez stronę skarżącą działalności gospodarczej. Na marginesie powyższych stwierdzeń wskazać należy, iż aktualna sytuacja finansowa spółki, aczkolwiek niełatwa, nie pozwala, na przyjęcie, iż uzasadnia ona uwzględnienie jej wniosku. W sprawie nie może mieć bowiem decydującego znaczenia ujemny wynik działalności gospodarczej spółki w ostatnich trzech latach, jako że uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie zakłada uzyskiwania dodatniego wyniku finansowego w każdym okresie rozliczeniowym, nadto spółka posiada zdolność funkcjonowania i finansowania swojego udziału w obrocie gospodarczym mimo osiągania straty przez trzy lata z rzędu. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.