I SA/Wr 229/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. i A. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. oraz odsetek za zwłokę od niezapłaconych w terminie płatności zaliczek na ten podatek postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia kwoty 1.894 zł wpisu sądowego od skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na wyżej oznaczoną decyzję skarżący A. B. i A. B., reprezentowani w postepowaniu sądowoadministracyjnym przez doradcę podatkowego, wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania podali, że z uwagi na zaangażowanie znacznych środków finansowych w stałe odnawianie i uzupełnianie oferty handlowej oraz opłacanie kosztów związanych z funkcjonowaniem sklepów nie dysponują żadnymi wolnymi środkami, które umożliwiłyby zapłacenie opłaty sądowej w pełnej wysokości bez pogorszenia nienajlepszej płynności finansowej i utraty możliwości terminowego regulowania dalszych zobowiązań. Nadmienili skarżący, że w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 2507/14 A. B. uiścił opłatę sądową w kwocie 1.599 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wskazali, że gospodarstwo domowe prowadzą z córką, synem i wnukiem w domu mieszkalnym o powierzchni 98 m², oraz że skarżąca nie pracuje. Wraz z wnioskiem i w odpowiedzi na wezwanie wnioskodawcy przesłali dokumenty z których wynika, że w roku 2013 skarżący osiągnął dochód z tytułu renty w kwocie 7.605,96 zł, natomiast w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej poniósł stratę w kwocie 12.990,45 zł przy przychodzie w kwocie 281.302,97 zł, natomiast w październiku, listopadzie i grudniu 2014 r. dokonał dostawy towaru i świadczył usługi o wartości odpowiednio 15.134 zł, 14.837 zł i 14.246 zł. W roku 2014 r. w ramach prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał wnioskodawca przychód w kwocie 170.659,47 zł ponosząc w związku z tym koszty w łącznej kwocie 169.680,80 zł. Skarżący pobiera z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego na syna natomiast jego żona jest zarejestrowana od dnia 27 czerwca 2014 r. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku i w roku 2014 z tytułu najmu uzyskała dochód w kwocie 5.490 zł. W treści pisma procesowego z dnia 5 marca 2015 r. wnioskodawcy stwierdzili, że średniomiesięczne wydatki na utrzymanie jego rodziny wynoszą około 950 zł, rodzina ta nie korzysta z ze wsparcia z Pomocy Społecznej lub innej formy wsparcia ze strony państwa, natomiast występujący w jego imieniu doradca podatkowy uzyskuje wynagrodzenie zgodnie z normami przepisanymi. Z urzędu wskazać trzeba, że w sprawach ze skargi skarżących, które zarejestrowane zostały pod sygn. akt I SA/Wr 226/15, I SA/Wr 227/15, I SA/Wr 228/15 i I SA/Wr 229/15, są oni obowiązani do uiszczenia tytułem wpisu sądowego od skarg kwoty łącznie 6.894 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) cyt. wyżej ustawy). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, również częściowe, stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawców do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środ-ków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty postępowania sądowego zasługują na trak-towanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobowiązania cywilnoprawne i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego uszczuplenie zasobów majątkowych strony w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie czę-ściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności częściowego zwolnienia wnioskodawców od kosztów sądowych oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywi-stego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, do-datkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu mająt-kowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powo-łanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz na podstawie do-świadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do kwoty wpisu sądowego od skargi, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Badając sytuację materialną i rodzinną strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy pod kątem spełnienia przez nią wymogów uwzględnienia jej żądania pod uwagę brana jest nie tylko kwota pieniężna posiadana przez nią na utrzymanie siebie i swojej rodziny, ale również majątek strony, który w drodze wykorzystania lub sprzedaży może być źródłem pozyskiwania kwot pieniężnych koniecznych do jednoczesnego ponoszenia kosztów utrzymania i kosztów sądowych. Po pierwsze wskazać należy, że prowadzenie działalności gospodarczej na skalę odpowiadającą kwocie przychodów skarżącego z tego tytułu w roku 2013 i 2014 oraz obrotowi gospodarczemu wykazanemu w deklaracjach VAT za październik, listopad i grudzień 2014 r., bez względu na jej wynik, bez zabezpieczenia środków finansowych przeznaczonych na koszty postępowań sądowych związanych z tą działalnością jest konsekwencją samodzielnej decyzji wnioskodawcy i obciąża jego zdolność wszczynania postępowań sądowych dotyczących jego indywidualnego interesu prawnego o charakterze publicznym i cywilnym poprzez uiszczanie opłat sądowych proporcjonalnych do wartości dochodzonych praw i roszczeń związanych z prowadzoną działalnością. Istotne jest także dalsze prowadzenie przez wnioskodawcę tej działalności bez zabezpieczenia środków na wyżej wskazany cel. Brak takiego zabezpieczenia wynikający z autonomicznej decyzji skarżącego w zakresie planowania wydatków nie może, w ocenie referendarza sądowego, prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jego indywidualnego interesu prawnego. Po drugie, A. B. obraca w ramach prowadzonej działalności gospo-darczej kwotami wynikającymi z wielkości przychodów z tego źródła i kosztów ich uzyskania oraz z przedłożonych deklaracji VAT, których posiadanie, zdaniem referendarza sądowego, pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne, obiektywne i wyjątkowe powody przeznaczenia posiadanych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów sądowych. Tymczasem w sprawie skarżący takich okoliczności nie przedstawili. Nie zalicza się do tych okoliczności dobrowolnego lub przymusowego wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych i publicznoprawnych strony, które zakwalifikować trzeba do kategorii zwykłych i przewidywalnych elementów prowadzenia działalności gospodarczej, posiadania majątku i prowadzenia gospodarstwa domowego. Po trzecie, z uzasadnienia rozpoznawanego wniosku wynika wątpliwość dotycząca kosztów miesięcznego utrzymania gospodarstwa domowego skarżących prowadzonego w domu jednorodzinnym kwota 950 zł, natomiast jedynym pewnym dochodem jest renta skarżącego w kwocie 7.605 zł w skali roku, tj. w kwocie 633,75 zł miesięcznie, oraz zasiłek rodzinny i dodatki do tego zasiłku. Oznacza to, że posiadali skarżący i nadal posiadają inne zasoby majątkowe lub źródła, z których czerpali i czerpią środki finansowe przeznaczane na ponoszenie kosztów utrzymania siebie i swojego gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika, jakie to były lub są zasoby, ani jaka była lub jest ich aktualna wartość. Powyższe stwierdzenia prowadzą do wniosku, że skarżący nie wykazali w sposób spójny i nie budzący wątpliwości, że takiej zdolności aktualnie nie posiadają. Dlatego w sprawie nie sposób mówić o wykazaniu przez skarżących braku zdolności wygospodarowania, w drodze korzystania ze zgromadzonego majątku lub innych źródeł, środków na utrzymanie siebie i swoich dzieci i wnuka oraz, jednoczesne, ponoszenie kosztów sądowych. Istotne znaczenie dla oceny wykazania podstaw przyznania prawa pomocy ma również fakt, że strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Ważny w tym zakresie jest to, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie m. in. wpisu sądowego od skargi. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie po-stępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania A. B. i A. B. prawa pomocy.