I SA/Wr 230/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za październik, listopad i grudzień 2005 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. B. D., w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 10.109 zł, złożył, za pośrednictwem występującego w jego imieniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu doradcy podatkowego, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania skarżący wskazał, że postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2007 r. organ kontroli skarbowej wszczął postępowanie kontrolne, które nie zostało jeszcze zakończone. Organy podatkowe w dniu 27 marca 2008 r. zabezpieczyły na wszystkich rachunkach bankowych przyszłe zobowiązania podatkowe. W wyniku tych działań A "wypowiedział umowę franszyzy" i zażądał zapłaty 432.277,30 zł za niezapłacone faktury za dostarczone paliwo i łącznie 600.000 zł z tytułu kary umownej. Ponadto bank B wypowiedział umowę kredytu i wystawił weksel do wykupu na kwotę 500.000zł. Obroty firmy skarżącego spadły w 2008 r., co spowodowało, że zmuszony został do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej i jedynym źródłem utrzymania są dzierżawy nieruchomości, z których przychody również zostały zabezpieczone. Poza tym wszczęto postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania bieżących należności podatkowych. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący pozostaje z żoną i trzema córkami (ur. w 1989, 1991 i 2004 r.). Posiada on mieszkanie w Ś. o powierzchni 50 m² oraz działkę ze stacją paliw w M.(0,41 ha). Jako jedyne źródło dochodu skarżący wskazał dzierżawę, z której uzyskuje dochód w wysokości 2 000,00 zł miesięcznie. Wraz z wnioskiem oraz na wezwanie skarżący przedłożył do akt sprawy w kserokopii dokumenty, z których wynika, ponad dane wskazane we wniosku, że w roku 2010 skarżący oraz jego żona uzyskali dochód w kwocie 15.600 zł (brutto). Nadto w treści pisma procesowego z dnia 21 marca 2012 r. wnioskodawca oświadczył, że nie jest podatnikiem VAT z tytułu działalności gospodarczej, w grudniu 2011, styczniu i lutym 2012r. poniósł stratę w łącznej kwocie 5.963,35 zł, z tytułu dzierżawy stacji paliw nie uzyskuje żadnych kwot pieniężnych, gdyż dotychczasowy dzierżawca rozlicza się z nim na podstawie rachunków dokumentujących wydatki na remont i dostosowanie tej stacji do obowiązujących przepisów, oraz że dodatkowo osiąga dochody z tytułu wynajmu majątku prywatnego, tj. mieszkania – w kwocie 300 zł i domu - w kwocie 1.000 zł. Skarżący oświadczył ponadto, że wszystkie rachunki bankowe, osobiste i firmowe jego oraz jego byłej żony zostały zajęte przez komorników i nie ma do nich dostępu. Skarżący podał, że na jego wydatki miesięczne składają się opłaty za prąd i inne media w kwocie 300 zł oraz wydatki na żywność i środki higieny w kwocie 500 zł, oraz że miesięcznie stara się przekazywać byłej żonie 500 zł na utrzymanie córek. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) cyt. wyżej ustawy). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od tych kosztów zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednocześnie wskazania wymaga, że tylko brak wątpliwości co do stanu faktycznego uzasadniającego przyznanie prawa pomocy daje podstawę dla przeniesienia ciężaru finansowego udziału strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym w sprawie indywidualnej na budżet Państwa, a w konsekwencji na wszystkich podatników. Mając na uwadze powołane przepisy prawa oraz wywiedzione z nich zasady, a także treść akt niniejszej sprawy oraz reguły logicznego myślenia i doświadczenia życiowego, referendarz sądowy stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych). Złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera, zdaniem referendarza sądowego, dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, przesądzających o niemożności ponoszenia przezeń kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W treści wniosku skarżący ograniczył się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jego złym stanie majątkowym. Z akt sprawy wynika natomiast, że skarżący posiada źródło pozyskiwania środków pieniężnych, które mógłby gromadzić, po opłaceniu zadeklarowanych kosztów utrzymania siebie oraz swoich córek, na opłacenie kosztów sądowych w sprawie. Skoro bowiem kwoty uzyskiwane z wynajmu mieszkania i domu uzyskuje on w sposób pomijający zajęcia komornicze i przeznacza na utrzymanie własne i córek, to w tej samej drodze mógłby uzyskiwać kwoty tytułem dzierżawy stacji paliw w miejsce inwestycji czynionych w składnik jego majątku – stację paliw, przez jego dzierżawcę. W tym miejscu zaznaczyć należy, że nie może odnieść zamierzonego przez wnioskodawcę skutku argumentacja o braku środków na ponoszenie kosztów sadowych z uwagi na przeznaczanie należnych mu kwot na inwestycje. Zasadne jest w tym miejscu powtórzenie stwierdzenia, że to wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania i to wnioskodawcę obciąża niedochowanie tej staranności. W tym stanie rzeczy należało ocenić, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W rezultacie, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.