I SA/Wr 2328/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kuczyńska Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Asesor sądowy Anna Wójcik Protokolant sekr. sąd. Joanna Zamojska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa A sp. z o.o. w O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległego podatku od nieruchomości za 1997 r. oddala skargę. Przedmiotem postępowania jest wniosek Przedsiębiorstwa A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. o umorzenie zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości za 1997 r. w kwocie 36.092,06 zł. We wniosku z 26 lutego 1999 r. nazwanym wnioskiem "o zaniechanie poboru części podatku od nieruchomości" K. T., działając jako prezes Zarządu wymienionej spółki, wskazywał na trudną sytuację gospodarczą w jakiej znalazło się Przedsiębiorstwo, a której przyczyną był brak możliwości uruchomienia produkcji cegły w Zakładzie B w B., z którym to zakładem związany był obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości. Spółka podnosiła także, że w poprzednich latach dzierżawiła C lecz zaprzestała produkcji w 1997 r. z uwagi na powódź. Podkreślała, że Zakład w B. podlega rekultywacji lecz pociąga ona za sobą wysokie koszty. Zwróciła uwagę, że w przyszłości te zdegradowane grunty będą mogły być włączone do gruntów miejskich, wykorzystywanych przez lokalną społeczność. Decyzją z [...] Nr [...] Burmistrz Miasta [...] działając na podstawie art. 207 i art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 137 poz. 926 z późniejszymi zmianami) - dalej "Ordynacja podatkowa" odmówił podatnikowi umorzenia zaległego podatku od nieruchomości za 1997 r. W uzasadnieniu omawiając sytuację podatnika zwrócono uwagę, że ogólne powołanie się na trudną sytuację ekonomiczną nie jest przesłanką wystarczającą do zastosowania ulgi, zwłaszcza, że nie zostało wykazane jakie konkretnie okoliczności spowodowały niezawiniony przez stronę brak zdolności płatniczej. Co do obiektu dzierżawionego w P. spółka nie dostarczyła odpowiednich dokumentów potwierdzających, iż doznała strat w czasie powodzi w lipcu 1997 r. Obowiązek rekultywacji gruntów Zakładów B w B., bądź też doprowadzenia do ich przeklasyfikowania i zmiany sposobu wykorzystania, ciążący na właścicielu nieruchomości, nie jest także przesłanką zastosowania art. 67 Ordynacji podatkowej. Podkreślono, że strona nabywając 22 września 1994 r. zorganizowany zakład produkcyjny miała świadomość, iż należące do niego tereny podlegają rekultywacji. Już bowiem 3 grudnia 1987 r. wydano decyzję stwierdzającą całkowitą utratę wartości użytkowych gruntów eksploatowanych przez byłe [...] Przedsiębiorstwo D. W tej samej decyzji ustalono dla przedmiotowych gruntów kierunek rekultywacji zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego Miasta [...]. Dalej w decyzji organu I instancji omawiając przepis art. 67 Ordynacji podatkowej wskazano, że nie jest spełniona także przesłanka interesu publicznego. Prowadzone postępowanie wyjaśniające nie wykazało nadzwyczajnych okoliczności społeczno - gospodarczych przemawiających za interesem publicznym w zastosowaniu ulgi do tego konkretnego podatnika. Końcowo nadmieniono, że każda osoba fizyczna lub prawna prowadzoną działalność gospodarczą wykonuje nie tylko we własnym imieniu i na swoją rzecz, ale także na własne ryzyko. W tym kontekście instytucja umorzenia podatku nie może być traktowana jako antidotum na problemy finansowe związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. W odwołaniu spółka z o.o. A w O. wniosła o uchylenie decyzji organu podatkowego i "stwierdzenie podstaw do zastosowania instytucji umorzenia części podatku". W uzasadnieniu wskazano ponownie na okoliczności podniesione już we wniosku, rozszerzając argumentację o następujące okoliczności. W szczególności zaakcentowano, że po powodzi w 1997 r. spółka zmuszona była zaprzestać eksploatacji C i zwolnić 30 pracowników. Ta sytuacja doprowadziła do strat gospodarczych, które nie zostały już wyrównane późniejszą działalnością spółki. Mimo to nie zaciągano nowych kredytów, regulowano zobowiązania publiczne oraz zobowiązania z tytułu pozostałych zatrudnionych pracowników. Niestety "biurokratyczne i niekompetentne" działania urzędników [...] Urzędu Miejskiego doprowadziły do stanu grożącego upadłością przedsiębiorstwa. Rozstrzygając odwołanie podatnika Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach decyzji wskazano przede wszystkim, że brak jest podstaw do ponownej oceny wiarygodności dowodów zebranych w postępowaniu podatkowym zakończonym decyzją wymiarową, tak jak brak jest podstaw prawnych do rozpatrywania prawidłowości naliczenia podatku od nieruchomości. Decyzja ta stała się ostateczna. Dlatego organ podatkowy rozpatrując wniosek strony z 26 lutego 1999 r. "o zaniechanie poboru podatku za 1997 r." prawidłowo przyjął, że jest to w istocie wniosek o umorzenie zaległości podatkowej a jej wysokość wynika z decyzji z 2 grudnia 1997 r. Dalej podkreślono z powołaniem się na art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, że z jego treści wynika, iż przesłanki umorzenia mają charakter klauzul generalnych dających organowi podatkowemu możliwość ich zinterpretowania dla potrzeb konkretnej sprawy. Rozstrzygnięcie organu oparte jest więc na tzw. uznaniu. Omawiając następnie okoliczności faktyczne wskazane w ustaleniach organu podatkowego Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że należy przyznać rację, iż ani subiektywny brak zgody podatnika na wysokość zaległości podatkowej, ani obowiązek rekultywacji gruntu na nim spoczywający, jak również brak możliwości uruchomienia cegielni w B. nie mieszczą się w pojęciu "ważnego interesu podatnika". Tymczasem dopiero istnienie takiego interesu dopuszczałoby możliwość umorzenia zaległości podatkowych. Zaznaczono, że umorzenie zaległości podatkowych jest uzasadnione tylko w takich wypadkach, na które podatnik nie może mieć wpływu, i które są niezależne od jego postępowania. Przyznano rację organowi podatkowemu, że instytucja umorzenia może mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych. Tymczasem prowadzone postępowanie wyjaśniające nie potwierdziło istnienia takich nadzwyczajnych okoliczności lub zdarzeń. Za takie nie uznano niepowodzeń finansowych w działalności gospodarczej. Powyższą argumentację organ odwoławczy wzmocnił powoławszy się na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, szczegółowo wymienione w jego orzeczeniu. Z decyzją tą nie zgodziła się spółka A i w złożonej skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła "o jej uchylenie względnie stwierdzenie nieważności na podstawie art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej". W uzasadnieniu wskazano, że motywy orzeczenia organu odwoławczego nie zawierają oceny wszystkich dowodów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Wydano je w wyniku niewłaściwej interpretacji faktów i nie powiązano logicznie różnych zdarzeń w tym losowych, na które jak w przypadku powodzi 1997 r. spółka nie miała żadnego wpływu. Zarzucono dopuszczenie się matactwa przez zniekształcenie stanu faktycznego, a nawet podanie nieprawdy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Podtrzymując argumenty zawarte w decyzji z [...]. Zwrócono uwagę, iż spór co do wysokości zaległości podatkowej rozstrzygnięty został prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2001 r. Wynik tego postępowania jest wiążący dla podatnika i organu podatkowego. Co do zniekształcenia stanu faktycznego podniesiono, iż co do gruntów objętych powodzią, a położonych w gminie [...] uzupełniająco wskazano, że K. T. jako prezes Zarządu wydzierżawił własną nieruchomość spółce, co przyznał w odwołaniu z 5 lutego 2002 r. Wydzierżawienie tejże nieruchomości firmie E było także faktem. W konsekwencji zdarzenia, które miały miejsce na terenie gminy [...] a były związane z kopalnią surowca we wsi J. a nie J., również nie mają w sprawie znaczenia. Zdaniem organu odwoławczego w ocenie sprawy o ulgę podatkową rozpatrzono wszelkie aspekty mogące mieć wpływ na wynik postępowania. W toku rozprawy strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska. Skarżący dodatkowo złożył pismo procesowe z 4 czerwca 2004 r. odnoszące się do postępowania w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości z załącznikami wykazującymi wysokość tego wymiaru. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153, poz. 1269 sądy administracyjne sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 cyt. artykułu). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynika sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. nr 153, poz. 1270). Z zasady, że sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, wynika konsekwencja tego rodzaju, że sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan sprawy istniejący na ten dzień (porównaj wyrok NSA z 14 stycznia 1999 r, sygn. akt III SA 4731/97 – lex nr 37180). Po powyższych uwagach rozważania należy rozpocząć od zacytowania przepisu, na którym oparto rozstrzygnięcie. Zgodnie z art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Słusznie zwraca uwagę organ odwoławczy, że podstawy umorzenia zaległości podatkowej mają charakter klauzul generalnych, dających organom podatkowym możliwość ich zinterpretowania na potrzeby konkretnej sprawy. Rozstrzygnięcia zapadłe w tym trybie oparte są więc na tzw. uznaniu (por. wyrok NSA z 22 września 1999 r. sygn. akt ISA/Wr 1052/97 opublikowane LEX 38090). Uznanie administracyjne to specyficzna konstrukcja prawna. Pozwala ona organowi administracyjnemu na wybór konsekwencji prawnych powstania sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Organ podatkowy może, ale nie musi, umorzyć zaległość podatkową. Uznanie to wszakże ograniczone jest dyrektywami wymienionymi przez przepis art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, w szczególności ważnego interesu podatnika i interesu publicznego. Zasadą jest powszechność opodatkowania, zastosowanie ulgi wyjątkiem. Obowiązek podatkowy jest bowiem kategorią prawną i faktycznie zobiektywizowaną (por. wyrok NSA z 26 sierpnia 1992 r. sygn. akt IIISA 709/92, opublikowany w POP 1993r. Nr 4 poz. 62). Jak z tego wynika umorzenie zaległości podatkowej jest instytucją nadzwyczajną, wyjątkiem od powszechności opodatkowania, wyjątkiem od zasady, że podatki (tu podatek od nieruchomości) płaci się w terminie i w wymaganej wysokości. Kontrola legalności decyzji wydanej w trybie art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej dokonywana przez Sąd Administracyjny, sprowadza się z kolei do badania, czy w procesie dochodzenia do tego rozstrzygnięcia organy podatkowe uwzględniły całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub interes publiczny, jako przesłanek zastosowania ulgi. Kontrola ta zmierza także do rozważenia, czy organy w ramach uznania administracyjnego nie naruszyły zasady swobodnej oceny dowodów. Wbrew zarzutom skargi i uzupełniającego ją pisma procesowego strony skarżącej z 4 czerwca 2004 r. zaskarżona decyzja nie narusza powyższych obowiązków a postępowanie w obu instancjach przeprowadzono z zachowaniem zasady prawdy obiektywnej z art. 122 Ordynacji podatkowej. W aktach sprawy znajdują się dokumenty świadczące o wszechstronnym badaniu sytuacji podatnika. Stanowią one dostateczny materiał dowodowy do oceny możliwości płatniczych spółki w dacie podejmowania decyzji co do umorzenia podatku od nieruchomości za 1997 r. Zostały one poddane wnikliwemu badaniu. Oczywiście w niniejszej sprawie, tak jak w innych postępowaniach o ulgę podatkową wszczynanych na wniosek strony, ocenie organu podlegały w pierwszym rzędzie okoliczności wskazane przez skarżącego, a dopiero później materiał dowodowy zgromadzony z urzędu, głównie w celu konfrontacji oświadczeń spółki ze złożonymi dokumentami odnoszącymi się do jej kondycji finansowej i warunków prowadzenia działalności gospodarczej. W tym kontekście badając sprawę Sąd nie dopatrzył się naruszeń organu podatkowego i organu odwoławczego, które nakazywałyby wyeliminowanie podjętych przez nie decyzji z obrotu prawnego, w tym także z uwagi na nieważność postępowania (postępowanie przed sądem administracyjnym związane jest także i z tą zasadą, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi – art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. 153 poz. 1270/). Reasumując Sąd przyjął, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie narusza przepisów prawa. Uznanie administracyjne nie było dowolne, oparto je na szczegółowych, należycie uzasadnionych ustaleniach faktycznych. Wydanie decyzji obu instancji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem a podjęte decyzje należycie uzasadnione, stosownie do art. 191 i art. 210 § 1 Ordynacji podatkowej. Z tych względów i z mocy art. 151 cytowanej wyżej ustawy z 30 sierpnia 2002 r. skargę należało oddalić.