I SA/Wr 2355/02

I SA/Wr 2355/02 Wyrok W Imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Dnia 24 sierpnia 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w następującym składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Danuta (2-imion) Mróz Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Radom Asesor WSA Marta Semiczek ( sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Motyl po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2004 sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległego podatku od środków transportowych uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] nr [...]. Zaskarżona decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Zastępcy Dyrektora Wydziału Finansowego Urzędu Miejskiego W. z dnia [...] (Nr [...]) odmawiającą umorzenia zaległego podatku od środków transportowych wraz z odsetkami w kwocie łącznej [...]. Wnioskiem z dnia [...] Zobowiązany zwrócił się o umorzenie zaległego podatku wraz z odsetkami ze względu na ograniczone możliwości zarobkowania, wydatki na leczenie żony, utrzymanie rodziny, w tym dwóch synów posiadających status osób bezrobotnych; bez prawa do zasiłku. Wskazał też na znaczne zaległości w uiszczaniu należnych podatków, składek ZUS i Opłat mieszkaniowych Powołaną na wstępie decyzja organ pierwszej instancji odmówił udzielenia ulgi uzasadniając rozstrzygnięcie brakiem przesłanek do umorzenia zaległości podatkowych. W odwołaniu A. K. ponownie wniósł o umorzenie zaległego podatku od środków transportowych lub choćby odsetek za zwłokę, powołując się na argumenty podobne jak we wniosku. Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, iż decyzji organu I instancji nie narusza prawa. W zaskarżonej decyzji wskazano m.in. uznaniowy charakter rozstrzygnięć podejmowanych na podstawie art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej oraz wyjątkowy charakter okoliczności pozwalających na umorzenie zaległości podatkowych i odsetek za zwłokę. Kolegium zwróciło uwagę na to, że czteroosobowa rodzina Wnioskodawcy posiada stały dochód w łącznej kwocie [...], podkreślając niewystępowanie w tym wypadku nagłych i nieprzewidywalnych zdarzeń losowych obniżających zdolności płatnicze podatnika. Przy tej decyzji poddano w wątpliwość możliwość utrzymania się czterech osób z dochodu w wysokości [...] (pozostającego po odliczeniu wydatków mieszkaniowych), w szczególności wobec faktu ponoszenia kosztów leczenia się żony A. K. oraz wydatków na utrzymanie żony. Organ odwoławczy wskazał również zniwelowanie w ciągu trzech miesięcy 2001 r. zadłużenia czynszowego z kwoty [...]do wysokości [...]. Takie zdarzenie zinterpretowano bowiem jako okoliczność świadczącą o tym, iż sytuacja majątkowa rodziny jest znacznie lepsza niż podaje to A. K. i nie na tyle trudna by można było podważyć zaskarżone rozstrzygnięcie. Kolegium wskazało także na wcześniejsze udzielenie wnioskodawcy ulgi w spłacie podatku w postaci rozłożenia go na raty i na fakt iż raty te nie zostały spłacone. Wobec tego Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że celem A. K. było świadome uchylanie się od płacenia podatku od środków transportowych i próba nieuzasadnionego przeniesienia na gminę obciążeń podatkowych tym bardziej, iż w rozpatrywanej sprawie nie występuje wymagane prawem sytuacje wyjątkowe i nieprzewidziane, mogące mieć ewentualny wpływ na udzielenie żądanej ulgi w splocie zaległości podatkowych. Skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie w sprawie do tego dnia nie zostało zakończone. Wobec tego- zgodnie z art. 97 § 1 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz U 153 poz 1271), sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu i na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. 153 poz. 1270). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W sprawie bowiem zaistniały podstawy wymienione w art. 145 § 1 pkt a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 —Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153 poz. 1270 ) uzasadniające usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W szczególności organy administracyjne naruszyły przepisy art. 67 Ordynacji podatkowej nie analizując czy w sprawie nie wystąpiły określone w tym przepisie przesłanki do zastosowania ulg podatkowych, a jedynie ograniczyły się do Ordynacji podatkowej sytuacji majątkowej podatnika i powołani na zasady uznania administracyjnego Niesporną jest kwestia, iż decyzja w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej wydawana jest przy zastosowaniu uznania administracyjnego, co oznacza, że organ podatkowy może, ale nie musi umorzyć ową zaległość. Uznanie to jednak jest ograniczone kierunkowymi dyrektywami wyboru, jakim są użyte w treści przepisu zwroty "ważny interes podatnika" oraz "interes publiczny". Organ podatkowy obowiązany jest ustalić, czy zachodzi w sprawie któraś z przesłanek wymienionych w przepisie art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, a następnie ewentualną odmowę uzasadnić, wykazując, iż rozważany był też słuszny interes strony w zestawieniu z interesem społecznym. Wprawdzie art. 122 Ordynacji podatkowej ma znacznie uboższe brzmienie niż art. 7 k.p.a., jednakże automatyczne dawanie pierwszeństwa interesowi publicznemu przed słusznym interesem strony jest nie do pogodzenia z zasadą państwa prawnego wyrażoną w art. 2 Konstytucji. Wskazuje na to wyrok SN z 18 listopada 1993 r. (III ARN 49/93), którego teza głosi, iż "W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż jest on na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli. Zarówno istnienie takiego interesu, jak i jego znaczenie, a także przesłanki powodujące konieczność przedłożenia w konkretnym wypadku interesu publicznego nad interesem indywidualnym podlegać muszą zawsze wnikliwej kontroli instancyjnej i sądowej, a już szczególnie wówczas, gdy chodzi o udowodnienie, iż w interesie publicznym leży ograniczenie (lub odjęcie) określonego przez Konstytucję RP prawa..." Przy badaniu przesłanek z art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej organ jest obowiązany zatem zdefiniować jak rozumie ważny interes podatnika i ocenić, czy argumenty strony odpowiednio ten interes przedstawiają. W drugiej zaś kolejności powinien zdefiniować na użytek niniejszej sprawy pojęcie interesu publicznego. Skład orzekający Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie widzi różnicę pomiędzy interesem społecznym a interesem publicznym. Ten ostatni niewątpliwie odnosi się do interesu państwa lub społeczności samorządowej reprezentowanego przez odpowiednie organy administracji publicznej. W tym kontekście nie mieści się pominięty w Ordynacji podatkowej "interes społeczny", który należy kojarzyć z interesem całego społeczeństwa nie zawsze przecież pokrywającym się z interesem wyrażanym przez organy państwa, a weryfikowanym w trakcie wyborów, ale także z interesem mniejszych grup społecznych, wyłaniających się według nie tylko kryterium terytorialnego, lecz także grup zawodowych lub wspólnego interesu, czy też innego jakiegoś powodu. Z tych względów organ podatkowy obowiązany jest nie tylko do ustalenia, czy zachodzą przesłanki wymienione w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, lecz także obowiązany jest do wyważenia interesu społecznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego. Bezspornie ocena ważnego interesu podatnika wiąże się z koniecznością ustalenia jego sytuacji finansowej w stopniu nie budzącym wątpliwości. W badanym przypadku ustalenia te - jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji budziły wątpliwości organu II instancji. Wątpliwości swoich jednak organ nie poparł żadnymi dowodami, poprzestając na poważeniu oświadczeń podatnika. Nie ocenił też w jakim stosunku do wyrażonych wątpliwości co do sytuacji majątkowej podatnika pozostaje korzystanie przez jego rodzinę z pomocy społecznej. W żadnym stopniu też organy nie sprostały obowiązkowi dokładnego określenia ważnego interesu podatnika i rozważenia na tym tle konkretnej jego sytuacji finansowej istniejącej w czasie podejmowania rozstrzygnięcia. Kwestia ta ma szczególnie delikatny charakter i jest wrażliwa na krytyczne oceny z uwagi na powierzenie organowi reprezentującemu interes publiczny obowiązku ustalenia, co jest ważne dla drugiej strony istniejącego już wówczas stosunku publiczno-prawnego, czyli dla podatnika reprezentującego swój własny interes. Zdefiniowanie, zatem co jest dla niego ważnym interesem wymaga zebrania pełnego materiału dowodowego i jego wnikliwej oceny. Nie można też oceny ważnego interesu strony ograniczyć do oceny powodów powstania zaległości. Gramatyczna wykładnia art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej nie daje bowiem podstaw do twierdzenia, że umorzenie zaległości podatkowej jest uzasadnione jedynie w takich przypadkach, gdy zaległość podatkowa powstała wskutek zdarzeń niezależnych od podatnika, czyli zdarzeń, na które nie miał on wpływu, (wyrok NSA w Warszawie z 14.11.2000 sygn. akt III SA 1356/99 LEX nr 46586). Nie można przy tym uznać, że ostatnie zdanie zaskarżonej decyzji stanowi o poprawnym rozstrzygnięciu sprawy, gdy organ twierdzi, iż intencja podatnika jest unikanie zapłaty zobowiązań. Nie jest to bowiem przesłanka podlegająca ocenia w świetle art. 67 Ordynacji podatkowej. Ponadto, niezależnie od tego co organ ustali w świetle przesłanek art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, jest on dalej zobowiązany dokonywać oceny owego interesu społecznego w konfrontacji z słusznym interesem strony. Materialny dowód tej oceny powinien znajdować się w aktach sprawy i być wyrażony w uzasadnieniu decyzji. Dowodu na przeprowadzenie takiej oceny zabrakło w aktach sprawy. Skoro zaskarżona decyzja nie zwiera rozważań w powyższym zakresie i skoro w uzasadnieniu decyzji powołano się na konstatacje, które wykraczają poza treść art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, to Sąd nie był w stanie stwierdzić, iż powyższa decyzja nie narusza prawa. Reasumując Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy administracyjne wydając zaskarżone decyzje nie naruszyły prawa. W związku z tym, stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku -Prawo o postępowanie przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) skarga podlegała oddaleniu. Z tych powodów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.