I SA/Wr 2358/02

I SA/ Wr 2358/02 WYROK W IMIENIU RZECZPOSPOLITEK POLSKIEJ Dnia 13 lipca 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Grzelak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Lidia Błystak Asesor WSA Zbigniew Łoboda Protokolant Wiesław Jakubiec Po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2004 roku sprawy ze skargi J. I. na postanowienie Izby Skarbowej we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie: kosztów ustalenia wartości udziału w nieruchomości niezbędnego do ustalenia podatku od spadku I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Pierwszego Urzędu Skarbowego we W. z dnia [...] ([...]) II. zasądza od Izby Skarbowej na rzecz J. I. kwotę 10., 00 PLN, tytułem kosztów postępowania sądowego. I SA/Wr 2358/02 UZASADNIENIE Zaskarżone postanowienie utrzymywało w mocy wymienione w sentencji wyroku postanowienie organu I instancji, obciążające J. I. kosztami sporządzenia wyceny udziału, "wynoszącego [...]", w nieruchomości położonej w M. M., Gm. M., przy ul. G. [...] w kwocie [...]. W uzasadnieniu organ I instancji wywołał podstawę materialno prawną swego orzeczenia, wskazując na treść art. 8 ust 4 ustawy z dnia 7 lutego 1997 r. o podatku od spadków i darowizn (tj. DzU Nr 16, poz. 89 ze zm.), zwanej dalej: "upsd". Ponadto organ ten powoływał się na fakt nie wyrażenia zgody na wartość udziału podatnika w wymienionej nieruchomości proponowaną przez urząd skarbowy oraz jego oszacowanie przez rzeczoznawcę na [...]., a także na fakt, iż wartość ustalona w ten sposób przekroczyła o 33 % "...wartość podana przez Strony,..." W zażaleniu J. I. podnosił zarzut wszczęcia z tytułu spadku postępowania podatkowego tylko wobec niego oraz zbędnego powołania ponownie rzeczoznawcy majątkowego, chociaż wydana została decyzja wymiarowa opierająca się na uprzedniej wycenie. Strona przeczyła też jakoby nie podała wartości pozostawionego majątku, powołując się z kolei na swoje pismo z [...], które taką wartość zawierało. W końcu zaś strona wnosiła o "anulowanie" zaskarżonego postanowienia z powodu braku środków na zapłacenie podatku. Utrzymując w mocy kwestionowane postanowienie organ II instancji w uzasadnieniu szczegółowo opisał stan sprawy, eksponując fakt nie określenia przez stronę w zeznaniu podatkowym wartości wszystkich składników masy spadkowej. Powołał się też na brak zgody ze strony J. I. na przyjęcie, iż wartość ta - zdaniem organu - wynosi [...]. Rzeczoznawca majątkowy ustalił wartość rynkową przedmiotowej nieruchomości na kwotę [...]., w tym wartość nabytego przez spadkobiercę udziału w tej nieruchomości na kwotę [...]. Tę wartość urząd skarbowy przyjął - jak wywodził organ II instancji - do podstawy opodatkowania. Ponieważ - jak dalej pisał organ II instancji - ustalona przez biegłego wartość rynkowa przekroczyła o 33 % "...wartość podaną przez Stronę, Urząd Skarbowy - działając na podstawie art. 269 Ordynacji podatkowej w związku z art. 8 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn - postanowieniem z dnia [...] (...) zobowiązał Pana J. I. do poniesienia kosztów postępowania z tytułu dokonania oględzin i wykonania operatu szacunkowego I SA/Wr 2358/02 przedmiotowej nieruchomości, w wysokości określonej przez biegłego ([...])." Zdaniem organu II instancji - podatnik nie określił, ani we wzmiankowanym zeznaniu, ani też dwukrotnie wzywany wartości rynkowej "...przedmiotu spadku", mimo informowania o skutkach braku odpowiedzi. Nie można zaś było - w ocenie organu II instancji - uwzględnić wartości podanej przez stronę w piśmie z [...], albowiem zostało ono złożone na pożytek wcześniejszego postępowania, które następnie zostało umorzone. W skardze sądowej strona wnosiła przede wszystkim o "anulowanie kosztów operatu szacunkowego...", opisując przy tym również bieg postępowania w sprawie podatkowej, wraz z zarzutami nie dotyczącymi kwestii związanych ze skarżonym postanowieniem. W odpowiedzi organ II instancji wnosił o oddalenie skargi z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu skarżonego postanowienia. W rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy objętej zarzutami skargi J. I. - Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do następujących wniosków i stwierdzeń: Skarga zasługuje na uwzględnienie z powodu naruszenia przez organy podatkowe obydwu instancji prawa procesowego i materialnego w stopniu nakazującym usunięcie z obrotu prawnego skarżonych postanowień. W powołanym przepisie art. 8 upsd ustawodawca unormował sytuację nabywcy rzeczy i praw majątkowych z punktu widzenia potrzeb podatkowych. W celu umożliwienia obliczenia należnego podatku ustanowił zasadę, iż wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych, stanowiącą postawę opodatkowania przyjmuje, się w wysokości określonej przez nabywcę (ust 1 ). Z kolei zaś, aby wykluczyć unikanie przez nabywcę spadku (lub darowizny) określenia owej wartości lub też jej zaniżania w celu obniżanie podstawy opodatkowania z zamiarem uiszczenia niższego podatku niż należny, ustawodawca w ust 4 wprowadził uprawnienie organu do ustalania przez urząd wartości nabytych rzeczy i praw z uwzględnieniem opinii biegłych. Taka jednak sytuacja, jako odstępstwo od wzmiankowanej zasady, do której nabywca się nie dostosowuje lub ją nadużywa, dodatkowo w tym drugim przypadku związana została ze swoistą sankcją. Bowiem jeżeli wartość ustalona przez urząd przekroczy o 33 % wartość podaną przez nabywcę, wówczas koszty opinii biegłych ponosi nabywca. Uregulowanie to w sposób wyraźny odnosi się do takiego nabywcy, który podjął próbę zaniżenia wartości nabytych w wyniku spadku (lub oczywiście darowizny) rzeczy i praw majątkowych. Ustawodawca natomiast nie przewiduje sankcji wtedy, gdy nabywca w ogóle nie podaje żadnej wartości uzyskanych w trybie przewidzianym przez cyt. ustawę, rzeczy lub praw majątkowych. Zwłaszcza zaś brakuje wówczas podstawy do wyliczenia wskazanego procentu (33) obniżenia przez nabywcę faktycznej, w konfrontacji z ustaleniami urzędu, wartości nabytych rzeczy i praw majątkowych. I SA/Wr 2358/02 W badanej sprawie - zdaniem organu - podatnik uchylił się od podania wartości nabytych, w wyniku spadku, rzeczy i praw majątkowych. Fakt ten organ stara się wykazać, jako niewątpliwy ( brak w zeznaniu podatkowym, nie reagowanie na wezwania). Jeżeli by zatem przyjąć punkt widzenia organu, wykluczona staje się możliwość obciążenia podatnika kosztami, skoro wykluczona okazuje się wcześniej możliwość wykazania, iż podał on wartość niższą od rzeczywistej. Do takiego wniosku prowadzi wykładnia literalna przepisu stanowiącego w niniejszej sprawie podstawę materialno prawna orzekania. Kwestia jest jednak sporna, albowiem podatnik twierdzi, że wartość taką podał ([...]). Organ z niewyjaśnionych powodów fakt ów, który znajduje potwierdzenie w aktach sprawy (k.32) uznaje za "umorzony"!, bo umorzone zostało postępowanie podatkowe, w którym podatnik na piśmie tak właśnie twierdził, tak jakby fakty w ogóle można było umarzać. Wszelka procedura zna jedynie umarzanie postępowania. Gdyby uwzględnić ów bezsporny fakt, to oczywiście nie istniej żadne zaniżenie podstawy opodatkowania, albowiem z kwoty podanej przez podatnika wyłania się raczej przeszacowanie nabytych rzeczy i praw. W takich okolicznościach zaś nie byłoby podstaw do obciążania J. I. kosztami opinii biegłej. Niejasne jest też jak odczytuje organ podatkowy obydwu instancji kwestię wartości. Zdaniem organu, mimo że przepis mówi o nabytych rzeczach i prawach majątkowych - zdaje się wynikać, że nabywcę obciążą obowiązek wykazania wartość będących udziałem pozostałych spadkobierców, czyli całej masy spadkowej, a więc tych części spadku, które się mu nie należą, innymi słowy tych jego części, których nigdy nie nabędzie, bo nie ma do nich praw. Jest to wywoływanie treści przepisu, których on nie zawiera. Organy podatkowe prowadzące postępowanie w sprawie obciążenia strony kosztami z tytułu wyceny jej udziału w spadku, mają też trudności z ustaleniem jaka część spadku przypada J. I., gdyż mimo postanowienia Sądu Rejonowego w Ś. Ś. Wydziału I Cywilnego (sygn. akt [...]) z dnia [...] stwierdzającego nabycie przez J. I. spadku po M. I. w [...]części spadku, mimo powołania się na taką samą wielkość udziału w postępowaniu podatkowym, w postępowaniu, o którym tu mowa przyjęto wartość tego udziału w wysokości "[...]", co uwidoczniono w sentencji postanowienia organu I instancji. Tymczasem tylko prawidłowe ustalenie podstawy opodatkowania, która stanowi wielkość udziału w spadku, umożliwia w badanym przypadku obliczyć owe 33 % umożliwiające obciążenie nabywcy rzeczy i praw majątkowych kosztami wyceny. Z dotychczasowych wywodów wynika, że organy orzekające w niniejszej sprawie o obciążeniu J. I. kosztami wyceny przez biegłego wartości spadku niezbędnej do ustalenia stosownego podatku z tego tytułu - naruszyły w I SA/Wr 2358/02 stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy przepisy art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej wskutek braku wyczerpującego rozpatrzenia całego zgromadzonego niespornego materiału dowodowego. W rezultacie dokonały naruszenia prawa materialnego ,tj. przepisu art. 8 ust 4 upsd w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, przez błędna jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Dotąd powiedziane prowadzi do stwierdzenia, że Wojewódzki Sąd Administracyjny zobowiązany był zastosować wobec zaskarżonych postanowień dyspozycję przepisu art. 145 § 1 pkt 1 ppkt a i c psa co znalazło swój wyraz w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono po myśli art. 200 psa.