I SA/Wr 237/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie skarżący J. R., reprezentowany przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez doradcę podatkowego, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.679 zł złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że wobec dokonanych przez organy podatkowe zajęć na jego majątku i rachunkach bankowych nie posiada żadnych środków finansowych i nie jest w stanie wpłacić na rachunek bankowy kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawca nie wskazał żadnych danych. Przesłał natomiast wystawione w grudniu 2012 r. i styczniu 2013 r. tytuły wykonawcze oraz zawiadomienia o zajęciu jego praw majątkowych na łączną kwotę 150.129,05 zł. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że w roku 2011 skarżący uzyskał z działalności gospodarczej dochód w kwocie 183.834,82 zł (przy przychodzie w kwocie 594.921,99 zł), natomiast w pierwszych jedenastu miesiącach roku 2012 sprzedał towary i usługi o łącznej wartości 618.137 zł. Na rachunkach bankowych wnioskującej strony dokonywane były w grudniu 2012 r. i styczniu 2013 r. transakcje w tym wpłaty kontrahentów strony z faktur w kwotach do 21.700 zł (wpłata z dnia 21 grudnia 2012 r.) oraz wypłata wnioskodawcy w kwotach do 33.000 zł (wypłata z dnia 21 grudnia 2012 r.). Wedle oświadczenia skarżącego nadal prowadzi on działalność gospodarczą w formie szkoły nauki jazdy, przynoszącą straty, z dniem 28 lutego 2013 r. z powodu "zmian wprowadzonych od 19.01.2013r." zwolnił wszystkich instruktorów i obecnie sam prowadzi zajęcia w wymiarze średnio 3 godzin dziennie. Nie posiada środków na zapłatę czynszu i paliwa do samochodów szkolących. Koszty miesięcznego utrzymania swojego gospodarstwa domowego, prowadzonego wspólnie z żoną określił skarżący w kwocie 5.650,49 zł i zaliczył do nich kwotę raty kredytu mieszkaniowego – 2.072,49 zł i kwotę uiszczaną poborcy podatkowemu – 1.500 zł. Wskazał także, iż usługi profesjonalnego pełnomocnika procesowego opłacił przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Z urzędu wskazać należy, że w sprawach aktualnie zawisłych przed Sądem ze skarg J. R. pod sygn. akt od I SA/Wr 236/13 do I SA/Wr 239/13 skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w łącznej kwocie 6.697 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobowiązania cywilno-i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego wynikające z przedstawionych przez stronę dokumentów uszczuplenie jej zasobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, tj., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Po pierwsze wskazać należy, iż prowadzenie działalności gospodarczej na skalę odpowiadającą kwocie przychodów skarżącego z tego tytułu w roku 2011 i pierwszych jedenastu miesiącach roku 2012, bez względu na jej wynik, bez zabezpieczenia środków finansowych przeznaczonych na koszty postępowań sądowych związanych z tą działalnością jest konsekwencją samodzielnej decyzji wnioskodawcy i obciąża jego zdolność wszczynania postępowań sądowych dotyczących jej indywidualnego interesu prawnego o charakterze publicznym i cywilnym poprzez uiszczanie opłat sądowych proporcjonalnych do wartości dochodzonych praw i roszczeń związanych z prowadzoną działalnością. Istotne jest także dalsze prowadzenie przez stronę skarżącą tej działalności bez zabezpieczenia środków na wyżej wskazane opłaty. Brak takiego zabezpieczenia wynikający z autonomicznej decyzji skarżącego w zakresie planowania wydatków nie może, w ocenie referendarza sądowego, prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jego indywidualnego interesu prawnego. Po drugie, zdaniem referendarza sądowego nie może odnieść zamierzonego przez wnioskodawcę skutku argumentacja dotycząca prowadzenia w stosunku do niego postępowania egzekucyjnego, mimo którego skarżący nadal wykonuje działalność gospodarczą. Po trzecie, z wyliczeń ponoszonych przez skarżącego miesięcznie kosztów utrzymania jego gospodarstwa domowego wynika, że z obecnie posiadanych zasobów pieniężnych opłaca te koszty w – zadeklarowanej przez siebie - kwocie ok. 5.650,49 zł. Zdaniem referendarza sądowego oznacza to, że nadal posiada on – wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu rozpoznawanego wniosku o niedochodowości jego działalności gospodarczej - środki pieniężne, bez względu na ich źródło, które mogą być przeznaczone na poniesienie kosztów sądowych w sprawach wszczętych jego skargami i to bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jego dwuosobowym gospodarstwa domowego. Po czwarte, wskazać należy, że to strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisów sądowych od wnoszonych skarg. Zasadnicze w tym zakresie znaczenie ma fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie m. in. wpisu sądowego od skargi. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ziszczenia się w jej sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.