I SA/Wr 2374/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. U. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty spłaty zaległości podatkowej z tytułu podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od sierpnia 2004 r. do stycznia 2014 r. wraz z odsetkami za zwłokę postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący J. U. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania podał, że jest w trudnej sytuacji finansowej, gdyż prowadzona przez niego w branży budowlanej działalność gospodarcza nie przynosi dochodów w okresie zimowym. Oświadczył nadto, że nie posiada oszczędności gotówkowych, akcji, obligacji i majątku ruchomego, podlegającego sprzedaży. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał wnioskodawca, że swoje jednoosobowe gospodarstwo domowe, prowadzone w wynajmowanym mieszkaniu o powierzchni 70 m² utrzymuje z miesięcznego dochodu z działalności gospodarczej w kwocie 1.500 zł (brutto). Wydatki składające się na koszty swojego utrzymania określił w kwocie 1.000 zł. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki sądowej w 29 stycznia 2015 r. skarżącemu doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej. W treści pisma skierowanego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w odpowiedzi na to wezwanie wnioskodawca stwierdził, że swoje miesięczne wydatki, na które składają się kwota czynszu – 400 zł, kwota opłaty za gaz – 100 zł, kwota opłaty za prąd – 100 zł, kwota opłat za media i telefon – 200 zł, kwota spłaty kredytów – około 4.000 zł, kwota zobowiązań podatkowych – około 1.000 zł, składki na ZUS - około 600 zł oraz kwota wydatków na wyżywienie – około 500 zł, ponosi z dochodu z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Z nadesłanych dokumentów wynika, że w roku 2013 wnioskodawca osiągnął dochód brutto w kwocie 52.391,59zł (przy przychodach w kwocie 159.439,84 zł), w październiku, listopadzie i grudniu 2014 r. dokonał dostawy towarów i świadczył usługi o wartości odpowiednio 8.562 zł, 693 zł i 3.066 zł i nabył towary i usługi o wartości odpowiednio 2.452 zł, 2.833zł i 5.718 zł, oraz że ma zaległości w regulowaniu należności wobec banku. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Należy dalej stwierdzić, iż koszty postępowania sądowego zasługują na trakto-wanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilno- i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich powinności finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Konkluzja ta zachowuje aktualność również w przypadku stwierdzenia sprzeczności w dowodzeniu przez wnioskodawcę wystąpienia w jego sytuacji materialnej okoliczności przemawiających za zwolnieniem go z kosztów sądowych. Tylko bowiem brak uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistego stanu finansów wnioskodawcy pozwala na przeniesienie na budżet Państwa, tj. na wszystkich podatników, ciężaru kosztów sądowych w sprawie wszczętej jego skargą, która zmierza do obrony prywatnego interesu prawnego podatnika. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów postępowania sądowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie, tak aby było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca ponosi miesięcznie wydatki w kwocie 5.300 zł mimo, iż jego aktualny, zadeklarowany, miesięczny dochód wynosi 1.500 zł. Zdaniem referendarza sądowego oznacza to, że nadal posiada on – wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu rozpoznawanego wniosku o niedochodowości jego działalności gospodarczej - środki pieniężne, bez względu na ich źródło, które mogą być przeznaczone na poniesienie kosztów sądowych w sprawach wszczętych jego skargami i to bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jego jednoosobowego gospodarstwa domowego. Oceny tej nie zmienia wykazane zmniejszenie obrotów prowadzonej działalności gospodarczej strony oraz posiadanie przez nią zaległości w spłacie zobowiązań cywilnoprawnych, gdyż sezonowe zmniejszenie dochodowości działalności gospodarczej i związana z nim zmiana przepływów gotówkowych nie jest w branży budowlanej okolicznością nadzwyczajną i niespodziewaną. Dlatego skutkiem nieuwzględnienia przez skarżącego tej okoliczności w planowaniu jego wydatków w ramach rocznych dochodów w kwocie porównywalnej z wynikającej w zeznania podatkowego za rok 2013 r., tj. brakiem środków na opłacenie kosztów sądowych przy jednoczesnym ponoszeniu kosztów swojego koniecznego utrzymania, nie można obciążyć budżetu Państwa. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania J. U.prawa pomocy.