I SA/Wr 2396/98

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2001 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Izby Skarbowej w O. z dnia 3 września 1998 r. (...) w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych - oddala skargę. Zaskarżoną decyzją Izba Skarbowa w O., po rozpoznaniu odwołania złożonego przez A. K., utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w K. z dnia 6 maja 1998 r. (...) w sprawie odmowy rozłożenia na raty zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 1996-1997. W uzasadnieniu tej decyzji Izba Skarbowa wyjaśniła, iż w złożonej w dniu 8 kwietnia 1998 r. prośbie podatnik powoływał się na małą ilość składanych zamówień na świadczone usługi oraz na serię wypadków drogowych jakim ulegały auta wykorzystywane w prowadzonej działalności gospodarczej. Następnie - po przytoczeniu treści art. 48 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej - wyjaśniła, iż decyzje oparte na tym przepisie mają charakter uznaniowy, przy czym rozłożenie na raty zaległości w podatku może mieć miejsce o ile stan faktyczny i prawny przemawia za zastosowaniem ulgi. Według Izby Skarbowej rozłożenie na raty zaległości w podatku mogłoby nastąpić jedynie wtedy, gdyby problemy finansowe podatnika miały charakter trwały i zagrażały jego zdolności do osiągania dochodów w przyszłości, a jednoczesne wykonywanie powstałego zobowiązania podatkowego mogłoby to zagrożenie dodatkowo pogłębić. W tej sprawie - zdaniem Izby Skarbowej - takie okoliczności nie miały miejsca. Zaległość w podatku dochodowym powstała na skutek niewpłacenia deklarowanego podatku oraz zaliczek. Analizując sytuację finansową podatnika Izba Skarbowa stwierdziła, że w okresie, w którym doszło do powstania zaległości podatnik uzyskiwał dochody z prowadzonej działalności gospodarczej i miał możliwość uregulowania należnych kwot. Ponadto z deklaracji na zaliczkę miesięczną na podatek dochodowy za okres styczeń-maj 1998 r. wynikało, iż dochody podatnika miały tendencję wzrostową /w styczniu 1998 r. dochód wynosił 3.618,93 zł, a w maju 1998 r. osiągnął kwotę 6.470,39 zł/. Te ustalenie nie pozwalały na uznanie sytuacji finansowej podatnika za przesłankę rozłożenia na raty powstałej zaległości. Co się natomiast tyczy argumentacji związanej z wypadkami drogowymi, którym ulegały auta wykorzystywane w prowadzonej działalności gospodarczej, to - jak zauważyła Izba Skarbowa - rodzaj i rozmiar prowadzonej działalności gospodarczej stanowił indywidualną decyzję podatnika i wszelkie skutki - w tym także negatywne - mieściły się w ramach ryzyka ekonomicznego. Ryzykiem tym obarczony jest jedynie podmiot gospodarczy i nie można go było przerzucać na inne podmioty, w tym także na Skarb Państwa. Przyznanie w zaistniałej sytuacji ulgi w spłacie powstałych zaległości oznaczałoby w praktyce kredytowanie prowadzonej działalności gospodarczej, do czego powołane są banki, a nie budżet Państwa. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. K. wniósł o uchylenie wskazanej wyżej decyzji Izby Skarbowej. Skarżący - po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania - wyjaśnił, iż zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne i doszło do zajęcia naczepy, która jest jego warsztatem pracy. Podkreślił także, iż w odrębnym postępowaniu Izba Skarbowa wydała decyzję, w której rozłożyła na raty zaległość w podatku od towarów i usług. Skarżący zarzucił następnie, iż odmawiając rozłożenia na raty zaległości w podatku dochodowym organy podatkowe pominęły to, iż ma na swoim utrzymaniu pięcioosobową rodzinę i że będące jego własnością auta uległy niezawinionym przez niego wypadkom drogowym. Nikt mu nie podpowiedział, że już w 1994 r. kiedy to zaczęły się jego kłopoty mógł wystąpić o rozłożenie na raty zaległości podatkowych. W rezultacie "przez cztery lata musiał płacić zaległe podatki oraz koszty komornicze i w związku z tym na nowe nie miał już pieniędzy". Chciałby - jak zaznaczył - zamknąć "zaklęty krąg, wyjść z długu i rozwinąć firmę, lecz nie jest w stanie płacić jednocześnie kosztów komornika, odsetek od zaległych podatków i bieżących podatków". W okresie od stycznia do maja 1998 r. średnia dochodów wynosiła miesięcznie "ok. 900 zł na pięć osób" i z tego musiał płacić podatki i spłacać ciągnik siodłowy, który kupił na raty. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w O. wniosła o jej oddalenie i podtrzymała argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. (...) Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Według art. 48 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, który w rozpoznawanej sprawie stanowił podstawę prawną rozstrzygnięcia, organ podatkowy, ze względu na ważny interes podatnika, może rozłożyć na raty zapłatę podatku lub zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę. Brzmienie przytoczonego przepisu oznaczało, iż ustawodawca pozostawił organowi podatkowemu prawo wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy, ale jednocześnie - posługując się pojęciem niedookreślonym tj. "ważny interes podatnika" - wskazał przesłankę, która w istotny sposób ograniczała uznaniowy charakter decyzji. Orzekający w sprawie organ, jeżeli przemawia za tym ważny interes podatnika, może, ale nie musi, odroczyć lub rozłożyć na raty zaległość podatkową. Decyzji negatywnej trudno przy tym postawić zarzut niezgodności z prawem materialnym. Zgodna z cytowanym na wstępie przepisem jest decyzja zarówno wtedy gdy ważny interes podatnika nie przemawia za udzieleniem ulgi jak i wówczas gdy przesłanki te są spełnione. Przy takiej konstrukcji podstawy rozstrzygnięcia istota kontroli sądowoadministracyjne jest ograniczona w zasadzie do badania zgodności z przepisami postępowania podatkowego. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 25 października 1984 r. III AZP 9/83 /OSN 1985 nr 5-6 poz. 63/ ostateczna decyzja wydana przez organ administracji państwowej w granicach przysługującego mu z mocy konkretnego przepisu prawa uznania, może być uchylona przez Naczelny Sąd Administracyjny w razie stwierdzenia naruszeń przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy. Poddając ocenie zgodność z prawem zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem podanych wyżej zasad, Sąd stwierdza, że nie można postawić jej skutecznie zarzutu naruszenia prawa materialnego - art. 48 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej poprzez wykroczenie poza ramy przyznanego organom podatkowym uznania administracyjnego. Ulga, o której mowa w art. 48 ustawy Ordynacja podatkowa ma charakter nadzwyczajny, gdyż zasadą jest terminowe płacenie podatków. Stanowi incydentalną pomoc w stabilizowaniu sytuacji finansowej podatnika i nie może mieć charakteru powtarzającego się czynnika pozwalającego na osiągnięcie pozytywnego wyniku gospodarczego. Ważnym jest przy tym to, aby przejściowe trudności ekonomiczne były spowodowane okolicznościami noszącymi cechy czynników niezależnych od podatnika /por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2001 r. III SA 1037/00 - POP 2001 nr 6 poz. 167/. Skarżącemu przyznano ulgę w postaci rozłożenia na raty płatności zaległości w podatku od towarów i usług i przy braku szczególnych okoliczności w tej sprawie organy podatkowe władne były odmówić przyznania ulg dalej idących. Jego sytuacja finansowa została w toku postępowania należycie wyjaśniona i zapłata kwoty zaległości nie stanowi zagrożenia dla egzystencji rodziny. Ogólne powołanie się na trudną sytuację finansową nie jest natomiast wystarczającą podstawą do odroczenia terminu płatności. Nie stanowi również takiej podstawy konieczność ponoszenia wydatków w ramach prowadzonej przez podatnika działalności gospodarczej. Wydatki te zostały już bowiem uwzględnione przy obliczaniu podstawy opodatkowania bądź w postaci kosztów uzyskania przychodów, bądź w formie ulg inwestycyjnych. Reasumując, organy podatkowe odmawiając w tej sprawie rozłożenia na raty zaległości podatkowych nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny - podzielając argumentację organu odwoławczego zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - na mocy art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł o oddaleniu skargi.