I SA/Wr 243/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie: Sędzia WSA Barbara Ciołek,, Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), Protokolant: Sekretarz sądowy: Katarzyna Wilczek, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji i zwrotu środków pieniężnych I) uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] października 2014 r. nr [...]; II) stwierdza, że ww. postanowienia nie podlegają wykonaniu; III) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej we W. na rzecz strony skarżącej kwotę 357 (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn. Skarżonym postanowieniem z [...] grudnia 2014 r. (nr [...]), Dyrektor Izby Skarbowej we W. (dalej: Dyrektor IS), po rozpatrzeniu zażalenia M. S. (dalej: zobowiązany, strona, skarżący), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. (dalej: Naczelnik US) z dnia [...] października 2014 r. (nr [...]), w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji i zwrotu środków pieniężnych ([...] zł) przekazanych na rachunek organu egzekucyjnego 15 września 2014 r. Jako podstawę prawną postanowienia wskazał art. 138 § 1 pkt 4 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. - dalej: k.p.a.) w zw. z art. 13 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm. - dalej: u.p.e.a.). Z akt sprawy wynika, że Naczelnik US prowadzi wobec strony postępowanie egzekucyjne. Realizując tytuły wykonawcze - zawiadomieniem z dnia 17 lipca 2014 r. - zajął prawo majątkowe stanowiące wierzytelność z rachunku bankowego w [...] Bank S.A. W związku z zajęciem, Bank przekazał - 15 września 2014 r. - na rachunek organu egzekucyjnego kwotę [...] zł. Pismem z 23 września 2014 r., strona zwróciła się do organu egzekucyjnego z wnioskiem o zwolnienie z egzekucji wolnych od potrąceń kwot, zajętych na rachunku bankowym i zwrot ww. kwoty wraz z odsetkami. Zauważyła, iż przekazana przez BANK, jako dłużnika zajętej wierzytelności, kwota została przelana przez pracodawcę na jej konto tytułem: "DIET. RYCZALT. DOJAZD AUGUST 2014 r.". Podniosła, że kwota ta stanowi środki, które - zgodnie z art. 8 § 1 pkt 10 u.p.e.a. - nie polegają egzekucji z mocy prawa. Dodała, że swoim działaniem organ egzekucyjny pozbawił ją środków utrzymania oraz możliwości świadczenia pracy. Ww. postanowieniem, Naczelnik US - na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. - odmówił zwolnienia z egzekucji prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego, w części dotyczącej kwot, które nie podlegają egzekucji. Kwestionując legalność ww. rozstrzygnięcia, w zażaleniu, strona podniosła, że zrealizowane zajęciem egzekucyjnym środki należą do kategorii środków, które ex lege nie podlegają egzekucji, a zatem organ winien zwolnić je spod egzekucji i dokonać ich zwrotu. Dyrektor IS postanowienie Naczelnika US utrzymał w mocy. Stwierdził, że brak jest podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia wyrażonego w tym postanowieniu. Wskazał, że zgodnie z treścią art 13 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego interes, "może" zwolnić, na czas oznaczony i nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Zważył, że zwolnienie uzależnione jest od uznania organu a ponadto że za zwolnieniem musi przemawiać ważny interes zobowiązanego, który - w ocenie organu - w niniejszej sprawie nie występuje (nie został wykazany przez wnioskodawcę). Dodał, że organ nie zajął kwot otrzymanych na pokrycie wydatków służbowych, w tym kosztów podróży i wyjazdów (w postaci pieniężnych środków płatniczych) - ustawowo wyłączonych spod egzekucji, ale konto bankowe, na które środki te wpłynęły tracąc swój pierwotny charakter. W skardze na postanowienie Dyrektora IS, skarżący zarzucił naruszenie: - art. 13 § 1 u.p.e.a. przez jego błędne zastosowanie polegające na uznaniu, że przepis ten stanowi materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia, podczas gdy bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest interes zobowiązanego, gdy zajęte środki są ex lege zwolnione spod egzekucji; - art. 8 § 1 pkt 10 u.p.e.a. przez brak jego zastosowania, mimo że ze zgromadzonego materiału dowodowego bezsprzecznie wynika, że środki przekazane przez bank na konto US w L. należą do kategorii środków, które ex lege nie podlegają egzekucji, a zatem organ winien zwolnić je spod egzekucji i dokonać ich zwrotu; - art. 6 k.p.a. przez naruszenie zasady praworządności; - art. 7 k.p.a. przez naruszenie zasady prawdy obiektywnej; - art. 8 k.p.a. przez naruszenie zasady zaufania obywateli do władzy publicznej; - art. 77 § 1 k.p.a. przez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego; - art 80 k.p.a. przez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia Naczelnika US oraz zasądzenie kosztów postępowania. Uzasadniając, skarżący wskazał, że organ egzekucyjny zdaje się nie dostrzegać, iż - we wniosku i w dalszym postępowaniu - domaga się on zwolnienia spod egzekucji kwot, które - zgodnie z art. 8 § 1 pkt 10 u.p.e.a. - ex lege nie podlegają egzekucji i że - z uwagi na powyższe - w sprawie nie powinien mieć zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 13 § 1 u.p.e.a. - przyjmując, jak się wyraził, tylko z ostrożności, że powinien on mieć zastosowanie w sprawie - skarżący stwierdził, że w niniejszej sprawie przekroczono granice "uznania administracyjnego'' oraz że skarżone rozstrzygnięcie cechuje "dowolność" stosowania prawa. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor IS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga okazała się uzasadniona. Po dokonaniu kontroli zaskarżonego postanowienia, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdza, że wystąpiły podstawy do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tym postanowieniu. Wydanie tego postanowienia poprzedziło bowiem postępowanie, w którym uchybiono regułom procesowym. W ocenie Sądu, w sprawie nieprawidłowo (czytaj: przedwcześnie) zastosowano tryb określony w art. 13 § 1 u.p.e.a. Z akt sprawy wynika, że skarżący wystąpił z - datowanym na 19 września 2014 r. - wnioskiem zatytułowanym: "Wniosek o zwolnienie wolnych od potrąceń kwot zajętych na rachunku bankowym i zwrot kwoty wraz z odsetkami". Cytowany tytuł wniosku zawiera oczywistą sprzeczność, gdyż nie wymaga dowodu, że zwolnić spod egzekucji można tylko te składniki majątkowe zobowiązanego, które są "potrącalne", tj. te, które podlegają egzekucji. Ową sprzeczność (faktyczne intencje wnioskodawcy) tłumaczy uzasadnienie wniosku, z którego wynika, że wnioskodawcy chodziło o nieprawidłowe - jego zdaniem - objęcie egzekucją środków (kwot), które nie podlegają egzekucji z mocy samego prawa, zgodnie z art. 8 § 1 pkt 10 u.p.e.a. We wniosku brak jest zastrzeżenia, że jego podstawę stanowił art. 13 § 1 u.p.e.a., traktujący o zwolnieniu spod egzekucji składników majątkowych zobowiązanego. Powyższego nie zmienia okoliczność, że wnioskodawca posługiwał się określeniem "zwolnienie" w powszechnym tego sława znaczeniu. Sąd stwierdza, że orzekające w sprawie organy błędnie (przedwcześnie) zakwalifikowały ww. wniosek, jako wniosek o zwolnienie z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego, wywiedziony na podstawie art. 13 u.p.e.a., a nie jako np. żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. z uwagi na niedopuszczalność zastosowanego środka egzekucyjnego (ew. skargę na - szeroko rozumianą - czynność egzekucyjną, o której mowa w art. 54 § 1 w zw. z art. 1a pkt 2 u.p.e.a.). Zdaniem Sądu, mając na uwadze powyższe, zasadnym było wezwanie wnioskodawcy o sprecyzowanie zakresu żądania, z ewentualnym zastrzeżeniem, że w przypadku braku odpowiedzi wniosek zostanie potraktowany zgodnie z art. 13 u.p.e.a., tj. jako wniosek o zwolnienie składników majątkowych zobowiązanego z egzekucji, czego jednak nie uczyniono. Skoro wątpliwym było, że wnioskodawcy "chodziło" o zwolnienie, o którym mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. (dalszy przebieg postępowania dowodzi, że jego intencje były inne), organy podatkowe nie mogą skutecznie stawiać także skarżącemu (wnioskodawcy) zarzutu, że nie uprawdopodobnił on (nie udowodnił) istnienia "jego ważnego interesu", który pozwalałby na ewentualne zastosowanie zwolnienia z art. 13 § 1 u.p.e.a. Zdaniem Sądu, "skierowanie" wniosku skarżącego bezpośrednio (bez wezwania o jego sprecyzowanie) na tryb postępowania z art. 13 § 1 u.p.e.a., było niezasadne (niewątpliwie naruszało zasadę zaufania do organu) także i z tej oto przyczyny, że przewidziana w tym przepisie instytucja zwolnienia oparta jest na zasadzie tzw. "uznania administracyjnego", w ramach którego organ administracji posiada "względną łatwość" w odmownym załatwieniu wniosku. Opisany wyżej sposób załatwienia (zakwalifikowania) wniosku skarżącego narusza niewątpliwie - w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy - art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. a w konsekwencji art. 6 k.p.a. (zasady procesowe ustanowione w ww. przepisach) w zw. z art. 13 u.p.e.a. Ponownie prowadząc postępowanie, Naczelnik US winien cofnąć się do etapu złożenia przez skarżącego wniosku celem ustalenia zakresu żądania i - w zależności od wyniku tych wyjaśnień - procedować w odpowiednim trybie administracyjnym. Mając na uwadze wskazane okoliczności, Sąd - działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: u.p.p.s.a.) - uchylił zaskarżone postanowienie, a także poprzedzające je postanowienie Naczelnika US (pkt I sentencji wyroku). Orzeczenie o wstrzymaniu wykonania tych postanowień - do czasu uprawomocnienia się wyroku - uzasadnia art. 152 u.p.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku). Zasądzoną na rzecz strony skarżącej, zgodnie z art. 200 u.p.p.s.a. - tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego - kwotę 357 zł (pkt III sentencji wyroku) stanowi wpis od skargi (100 zł), koszty zastępstwa prawnego świadczonego przez adwokata (240 zł) i opłata od pełnomocnictwa (17 zł).