I SA/Wr 2447/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj, czerwiec, lipiec, sierpień i wrzesień 2008 r. oraz luty, marzec, maj, czerwiec, lipiec i sierpień 2009 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na wyżej oznaczoną decyzję A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą W., reprezentowana w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez dwoje doradców podatkowych, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że na skutek przedterminowego wypowiedzenia kredytów obrotowych na rachunkach bieżących utraciła całkowicie płynność finansową, w rezultacie czego doszło do drastycznego zastoju w handlu surowcami, niewywiązywania się z podpisanych kontraktów oraz utraty możliwości regulowania należności. Następnie bank postawił w stan natychmiastowej wymagalności kredyt inwestycyjny spółki na kwotę 2.600.000 zł i wszczął procedurę windykacyjną, w tym zablokował rachunki bankowe spółki. W oświadczeniu o majątku i dochodach wnioskująca spółka podała wysokość jej kapitału zakładowego – 50.000 zł, majątku – 9.109.000 zł i środków finansowych – 0 zł, wartości niematerialnych i prawnych – 11.999,86 zł, rzeczowych aktywów trwałych – 274.048,67 zł oraz inwestycji długoterminowych – 9.109.000 zł a kwotę zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu – 275.105,80 zł oraz stan dwóch rachunków bankowych – 0 zł. Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, ponad informacje podane w treści wniosku, że wnioskująca spółka w latach 2012 i 2013 odpowiednio osiągnęła dochód i poniosła stratę w kwocie odpowiednio 14.830,75 zł i 1.010,71 zł (przy przychodach w kwocie odpowiednio 2.936.698,97 zł i 1.758.424,94 zł). W październiku, listopadzie i grudniu 2014 r. spółka dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 336.774 zł, 1.707 zł i 0 zł. Na dzień 31 grudnia 2014r. aktywa trwałe spółki miały wartość 9.216.713,78 zł, aktywa obrotowe – 4.223.636,89 zł, kapitał własny – 6.424.042,11 zł, zysk netto – 108.762,69 zł, zobowiązania krótkoterminowe – 17.016.308,56 zł, natomiast środki pieniężne w kasie i na rachunku bankowym – 43.224,10 zł W treści pisma procesowego z dnia 12 lutego 2015 r. strona skarżąca zawarła oświadczenie, zgodnie z którym nieruchomość wskazana we wniosku nie jest aktualnie wykorzystywana w żaden sposób, natomiast próba jej gospodarczego wykorzystania na skutek braku popytu zakończyła się niepowodzeniem, natomiast usługi profesjonalnych pełnomocników procesowych opłaca dzięki zaciąganym pożyczkom. Zarządzeniem z dnia 26 stycznia 2015 r. Przewodniczący Wydziału I Sądu wyznaczył w sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 55.368 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wyko-nania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Wskazać powinno się, iż użyte w przytoczonym przepisie pojęcie "środki" ma znaczenie szersze aniżeli środki finansowe lub wolne pieniądze na koncie, brak których wykazała strona wnioskująca, co z kolei miało uzasadniać jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Pod pojęciem środków w znaczeniu art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozumieć wszelkie aktywa strony, w tym zdolność wygospodarowania środków finansowych koniecznych do ponoszenia kosztów sądowych również przy wykorzystaniu składników majątku. Istotne jest także prowadzenie przez wnioskującą spółkę działalności gospodarczej na skalę wynikającą między innymi z przedstawionych zeznań podatkowych dotyczących podatku dochodowego od osób prawnych, kwot należności i zobowiązań bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania jej prawa pomocy. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwol-nienia od kosztów sądowych, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż wnioskująca spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka zdolność finansowania kosztów sądowych posiada. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim fakt prowadzenia przez nią działalności gospodarczej na wynikającą z przedłożonych kserokopii deklaracji VAT oraz zeznań CIT. Skoro strona postępowania sądowoadministracyjnego wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykazała dokonywanie dostaw towarów i świadczenie usług, za które otrzymała w październiku, listopadzie i grudniu 2014 r. zapłatę w kwocie łącznie 338.481 zł, jej zysk w roku 2014 wyniósł 108.762,69 zł, natomiast na jej rachunku bankowym znajduje się kwota 43.224,10 zł, tzn. że była i nadal jest w posiadaniu kwot pieniężnych lub w stanie wygospodarować kwoty pieniężne w celu uiszczenia aktualnie wymaganych od niej kosztów sądowych, tj. kwoty 55.368 zł, i wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dane wynikające z ww. dokumentów wnioskodawcy świadczą bowiem o tym, że dysponuje on w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej takimi środkami lub możliwością ich wygospodarowania. Za odmową przyznania stronie wnioskującej prawa pomocy przemawia również fakt przysługiwania spółce prawa własności nieruchomości, której obciążenie hipoteką z tytułu zabezpieczenia jej zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych nie wyklucza gospodarczego jej wykorzystania, stanowiącego źródło pozyskiwania środków pieniężnych na ponoszenie kosztów sądowych. Z przedłożonych do akt sprawy dokumentów nie wynika, aby wnioskodawca wykorzystywał w ten sposób składniki swojego majątku, ani też aby takie wykorzystanie z przyczyn obiektywnych, niezależnych od wnioskodawcy było niemożliwe. Dlatego uprawnione jest przyjęcie, że rezygnacja przez stronę z komercyjnego wykorzystania jej nieruchomości jest efektem jej autonomicznej decyzji, której skutki – brak środków na opłacenie kosztów sądowych – nie mogą stanowić uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy, przeznaczonego dla osób ubogich, pozbawionych możliwości zarobkowych i majątku. Okoliczność ta powoduje, że mimo trudnej sytuacji finansowej, będącej konsekwencją decyzji gospodarczych podjętych przez wnioskującą spółkę w ramach obciążającego ją ekonomicznego ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej, nie wykorzystuje ona wszystkich pozostających do jej dyspozycji możliwości samodzielnego pozyskiwania środków pieniężnych. Oznacza to, że w sprawie nie można, w ocenie referendarza sądowego, przyjąć spełnienia przesłanki przyznania osobie prawnej (wnioskodawcy) prawa pomocy w zakresie częściowym. Na podstawie akt sprawy upoważniony jest bowiem wniosek, że posiada ona dostateczne środki (majątek) w celu wygospodarowania kwot koniecznych do poniesienia kosztów sądowych. Istotne znaczenie dla oceny wykazania podstaw przyznania prawa pomocy ma również fakt, że strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnych pełnomocników procesowych w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Ważny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie m. in. wpisu sądowego od skargi. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy ocenił, że na obecnym etapie postępowania skarżąca spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. Dlatego, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania wnioskującej spółce prawa pomocy.