I SA/Wr 255/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący J. W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego żądania wnioskodawca wskazał na sytuację ekonomiczną spowodowaną czynnościami egzekucyjnymi urzędu skarbowego, na skutek których od stycznia 2012 r. nie otrzymał żadnych dochodów. Dodał, że spodziewane dochody, które pozwolą na uiszczenie opłaty, zacznie być może uzyskiwać pod koniec maja 2012 r. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawca wskazał, że wspólne gospodarstw domowe prowadzi z żoną i trzema córkami, jest właścicielem mieszkania o powierzchni 79 m², nieruchomości rolnej o powierzchni 3,19 ha oraz, że wraz z żoną uzyskują miesięczny dochód w łącznej kwocie 4.000 zł (brutto). Z przedstawionych na wezwanie do akt sprawy dokumentów wynika, ponad wcześniej podane fakty, że w roku 2011 skarżący uzyskał z działalności gospodarczej dochód w kwocie 825.816,49 zł (przy przychodzie w kwocie 12.968.643,14 zł), natomiast jego żona dochód brutto z tytułu umowy o pracę w kwocie 13.313,38 zł. W lutym, marcu i kwietniu 2012 r. skarżący dokonał dostawy towarów i świadczył usługi o łącznej wartości odpowiednio 796.076 zł, 1.031.814 zł i 947.980 zł oraz nabył towary i usług za kwotę odpowiednio 168.778 zł, 693.391 zł i 728.303 zł. Według oświadczenia skarżącego wydatki jego gospodarstwa domowego wynoszą miesięcznie średnio 8.188,26 zł. Do kosztów miesięcznego utrzymania jego gospodarstwa domowego zaliczył wnioskodawca kwotę 1.517,46 zł składki ubezpieczenia oraz ratę kredytu w kwocie 3.428,27 zł. Wśród operacji na rachunku bankowym skarżącego odnotować winno się m. in. wypłatę na rzecz córki kwoty 5.350 zł tytułem "Kieszonkowe i TV" (operacja z dnia 30 kwietnia 2012 r.). Skarżący przedstawił również listę swoich dłużników. Z urzędu wskazać należy, iż w sprawach zawisłych ze skargi J. W. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył wpis sądowy w łącznej kwocie 4.000 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobowiązania cywilno-i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego wynikające z przedstawionych przez stronę dokumentów uszczuplenie jej zasobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, reguł logicznego myślenia oraz na podstawie doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, tj., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Po pierwsze wskazać należy, iż prowadzenie działalności gospodarczej na skalę odpowiadającą kwocie przychodów skarżącego z tego tytułu w roku 2011, bez względu na jej wynik, bez zabezpieczenia środków finansowych przeznaczonych na koszty postępowań sądowych związanych z tą działalnością jest konsekwencją samodzielnej decyzji wnioskodawcy i obciąża jego zdolność wszczynania postępowań sądowych dotyczących jego indywidualnego interesu prawnego o charakterze publicznym i cywilnym poprzez uiszczanie opłat sądowych proporcjonalnych do wartości dochodzonych praw i roszczeń związanych z prowadzoną działalnością. Istotne jest także dalsze prowadzenie przez stronę skarżącą tej działalności bez zabezpieczenia środków na wyżej wskazane opłaty. Brak takiego zabezpieczenia wynikający z autonomicznej decyzji skarżącego w zakresie planowania wydatków nie może, w ocenie referendarza sądowego, prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jego indywidualnego interesu prawnego. Po drugie, zdaniem referendarza sądowego nie może odnieść zamierzonego przez wnioskodawcę skutku argumentacja dotycząca prowadzenia w stosunku do niego postępowania egzekucyjnego, mimo którego skarżący wykonuje działalność gospodarczą i to na dużą, wynikającą z przedłożonych deklaracji VAT, skalę. Wielkości uzyskiwanych z tego tytułu kwot pozwalają na przyjęcie, że w ramach środków pieniężnych, którymi obraca skarżący, jest on w stanie wygospodarować kwoty niezbędne do zaoszczędzenia kwoty 4.000 zł koniecznej do poniesienia kosztów sądowych aktualnie na nim ciążących i to bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny. Po trzecie, nie sposób przyjąć, że strona, która posiada stałe źródło znacznego dochodu, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. J. W. uzyskał wraz z żoną w roku 2011 znaczący dochód, w tym z prowadzonej działalności gospodarczej o dużych rozmiarach, wynikających z kwot przychodów z tego źródła, kosztów ich uzyskania oraz deklaracji VAT. Tylko kwota dochodu skarżącego brutto za rok 2011 oznacza, że jego miesięczny dochód brutto z tego źródła wyniósł 68.818,04 zł. Dane dotyczące rozmiarów operacji gospodarczych skarżącego w lutym, marcu i kwietniu 2012 r. świadczą o utrzymaniu poziomu przychodów skarżącego na porównywalnym poziomie. Kwota ta pozwala natomiast na bieżące utrzymanie pięcioosobowej rodziny oraz poczynienie oszczędności. Po czwarte, zaznaczyć trzeba, że do wydatków na utrzymanie swojego gospodarstwa domowego J. W. zaliczył kwotę 1.517,46 zł miesięcznej składki ubezpieczenia oraz kwotę 5.350 zł przekazaną córce tytułem "Kieszonkowe i TV". Referendarz sądowy, bazując na zasadach doświadczenia życiowego i logicznego myślenia, nie uznał tych wydatków w całości za konieczne w utrzymaniu tego gospodarstwa, w szczególności w trudnej sytuacji ekonomicznej tego gospodarstwa domowego, wywiedzionej we wniosku przez skarżącego. Ubezpieczenie opłacane przez skarżącego i jego żonę jest dobrowolne. Z kolei wysokość "kieszonkowego" dla córki wnioskodawcy świadczy o posiadaniu przez niego środków pieniężnych przewyższających wykazane miesięczne dochody jego gospodarstwa domowego i przeznaczaniu ich na inne cele niż wskazane koszty koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny oraz koszty sądowe. Ocena ta jest tym bardziej uzasadniona, że rezultatem ponoszenia tych wydatków, tj. brakiem środków pieniężnych, skarżący obciążyć chce budżet Państwa, a w rezultacie pozostałych podatników. W tym kontekście aktualne pozostaje stwierdzenie, iż ocena realizacji przesłanek zwolnienia z kosztów sądowych wymaga uwzględnienia poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy – przeniesiony zostanie ciężar zwolnienia. Reasumując, bez względu na sposób wydatkowania (opłacanie fakultatywnego ubezpieczenia i wypłacenie świadczenia dla córki) przez wnioskodawcę posiadanych zasobów pieniężnych, w sytuacji majątkowej wynikającej z jego oświadczeń oraz dokumentów złożonych do akt sprawy, referendarz sądowy ocenił, że poniesienie przez J. W. opłat sądowych w łącznej kwocie 4.000 zł nie spowoduje uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jego pięcioosobowego gospodarstwa domowego. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.