I SA/Wr 268/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2002 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie, wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu M. L. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uzasadniając, że nie posiada środków pieniężnych, natomiast L. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P., w której skarżący posiada udziały o wartości 8.210.000 zł, boryka się z trudnościami finansowymi, nie wypłaciła za lata 2005-2007 dywidendy z tytułu posiadanych udziałów, gdyż została ona przeznaczona na pokrycie straty oraz ograniczyła wysokość poborów. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z konkubiną oraz córką, natomiast nieruchomość będącą jego własnością została wniesiona aportem do spółki L. Skarżący wskazał, że na dochody uzyskiwane przez osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym składa się jego wynagrodzenie za pracę w kwocie brutto 2.000 zł oraz wynagrodzenie za pracę jego konkubiny w kwocie 1.500 zł. Zarządzeniem z dnia 22 kwietnia 2008 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył w sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 451 zł. W dniu 6 maja 2008 r. doręczono pełnomocnikowi strony skarżącej (radcy prawnemu) wezwanie do przedłożenia w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, zeznań podatkowych M. L. za lata 2006 i 2007, aktualnego zaświadczenia z zakładu pracy o wysokości wynagrodzenia skarżącego lub kopii z księgi przychodów i rozchodów ze wskazaniem przychodu i dochodu za luty, marzec i kwiecień 2008 r., szczegółowego, określonego kwotowo zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków ze wskazaniem źródeł ich finansowania (i załączeniem dowodów opłat), wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, za ostatnie trzy miesiące, informacji ze wskazaniem tytułu prawnego do nieruchomości położonej w S. przy ul. O., informacji, czy skarżąca korzysta z Pomocy Społecznej lub innych form wsparcia państwowego oraz innych dokumentów potwierdzających okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W dniu 13 maja 2008 r. wnioskodawca przesłał do akt sprawy listę wspólników L. sp. z o. o. z siedzibą w P., zestawienie kosztów swojego miesięcznego utrzymania w kwocie 2.610 zł, zaświadczenie o zarobkach, kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2007 r. oraz informacji o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za okres od dnia 1 stycznia 2006 r. do dnia 31 grudnia 2006 r., z którego wynika, że osiągnął on dochód ze stosunku pracy, służbowego, spółdzielczego i z pracy nakładczej, a także zasiłków pieniężnych, z ubezpieczenia społecznego, wypłacone przez zakład pracy odpowiednio w kwocie 97.744,67 zł i 30.900,45 zł. Z urzędu wskazać należy, że w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 268/08 – I SA/Wr 278/08 wyznaczono wpis sądowy od skarg wniesionych przez M. L. w łącznej kwocie 6.487 zł. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca w sposób nader lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła mimo wezwania wszystkich informacji oraz dokumentów wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego przez nią wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesione. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należy przy tym zaznaczyć, iż ocenie tej podlega nie tylko wykazanie przez wnioskodawcę zasadności jego żądania, ale również sposób wykazywania. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80). Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przesądzające dla oceny zasadności wniosku M. L. zestawienie przyznanej przez stronę wartości jej udziałów w spółce prawa handlowego (8.210.00 zł), która, mimo zadeklarowanej, ale nie udokumentowanej, trudnej sytuacji finansowej, stanowi obiektywne źródło uzyskania środków na opłacanie kosztów sądowych w sprawach wszczętych ze skarg wnioskodawcy, oraz kwoty osiągniętego w roku 2007 dochodu (97.744,67 zł) z kwotą 451 zł należnego wpisu sądowego od skargi, nie pozwala – nawet biorąc pod uwagę sumę opłat sądowych, do których uiszczenia skarżąca została wezwana w innych sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem – uznać za dopuszczalne przyjęcie spowodowania przez poniesienie tych opłat uszczerbku w koniecznym utrzymaniu strony lub jej rodziny. Konkludując podkreślenia wymaga, iż strona, która posiada zasoby majątkowe, tak jak w niniejszej sprawie, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności jej prawa do sądu. Wskazać bowiem należy, iż prawo pomocy ma w swojej istocie stanowić zabezpieczenie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), ma bowiem umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej osobom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Jednocześnie konieczność ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, choćby w minimalnej kwocie, sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw, stąd strony powinny w miarę możliwości uczestniczyć w kosztach postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 372/04, niepublik.). W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania mu prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.