I SA/Wr 268/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie skarżąca K. M., reprezentowana przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym przez doradcę podatkowego, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania podała, że nałożone na nią zobowiązanie podatkowe oraz obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi znacznie przekraczają jej możliwości finansowe. Oświadczyła, że poza nieruchomością obciążoną hipoteką na rzecz urzędu skarbowego nie posiada majątku podlegającego spieniężeniu, posiadane udziały w A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w Ł. nie przedstawiają żadnej wartości, ponieważ nie prowadzi działalności gospodarczej i nie ma majątku. Dodała, że prowadzi działalność gospodarczą w ramach spółki jawnej B, jednak dochody uzyskiwane w ten sposób nie pozwalają na uregulowanie powstałych zobowiązań i wpisu sądowego, ponieważ spłata kredytu zaciągniętego przez spółkę w kwocie 200.000 zł pochłania większość przychodu tej spółki. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskująca strona podała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z konkubentem i małoletnim synem, jest właścicielką nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,9827 ha oraz posiada oszczędności w kwocie 1.000 zł. Dochodem tego gospodarstwa domowego jest dochód skarżącej z tytułu działalności gospodarczej w kwocie 1.000 zł za rok 2012 r. oraz w kwocie 2.500 zł miesięcznie w roku 2013 r. i wynagrodzenie konkubenta z tytuły wykonywania pracy w wymiarze ½ etatu w kwocie 800 zł. Nadmieniła skarżąca, że wydatki na utrzymanie rodziny pokrywa z "niewielkiego" dochodu spółki oraz pomocy jej rodziny oraz że jej rodzina żyje skromnie próbując działalność gospodarczą w ramach spółki jawnej. Z dokumentów złożonych wraz z wnioskiem wynika, ponad informacje wskazane we wniosku, że w roku 2012 r. skarżąca uzyskała z pozarolniczej działalności gospodarczej dochód w kwocie 1.010,19 zł, przy przychodach w kwocie 95.022,92 zł. Dwukrotnie – w dniu 28 marca i 5 kwietnia 2013 r. - podjęto próbę doręczenia pełnomocnikowi procesowemu skarżącej wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej, natomiast zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki pocztowej zawierającej to wezwanie pozostawiono w drzwiach adresata, o czym świadczą adnotacje pracownika Poczty Polskiej umieszczone na przesyłce zwróconej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w dniu 15 kwietnia 2013 r. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca nie zareagował na to wezwanie. Zarządzeniem z dnia 27 lutego 2013 r. Przewodniczący Wydziału I Sądu wyznaczył w sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 1.005 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów postępowania sądowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca w sposób lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła, mimo wezwania w trybie art. 73 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych przez skarżącą oświadczeń i dokumentów. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Złożone przez skarżącą oświadczenia i dokumenty, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawierają dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżąca ograniczyła się jedynie do zasygnalizowania takich danych, które mogły świadczyć o braku wystarczających dochodów na jednoczesne ponoszenie kosztów koniecznego utrzymania swojego trzyosobowego gospodarstwa domowego i kosztów sądowych. Nie wykazała ich i nie uzupełniła w sposób określony w wyżej wskazanym wezwaniu. Szczególne znaczenie w tym kontekście miało wykazanie dochodów konkubenta skarżącej, który prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe i łoży na jego utrzymanie. Ustalenie poziomu przyczynienia się przez konkubenta do koniecznego utrzymania tego gospodarstwa pozwoliłoby na ocenę możliwości ponoszenia kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku. Wskazania wymaga również, iż wedle oświadczenia wnioskującej strony dysponuje ona w ramach jej aktualnej sytuacji rodzinnej i materialnej oszczędnościami w kwocie 1.000 zł, która odpowiada kwocie wpisu sądowego od skargi (1.005 zł). Oznacza to, że jest ona w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i swojej rodziny. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania K. M. prawa pomocy.