I SA/Wr 2685/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Józef Kremis (sprawozdawca) Sędziowie WSA Bogumiła Kalinowska Asesor WSA Anetta Chołuj Protokolant Katarzyna Dziok po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie umorzenia wznowionego postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Z. z dnia [...]. (Nr [...]); II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej we W.na rzecz skarżącego 10 (dziesięć) zł kosztów postępowania sądowego; III. orzeka, że decyzje wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu. Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] (Nr [...]) utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Z. z dnia [...] (Nr [...]) umarzającą wznowione postępowanie celne w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Dyrektora Urzędu Celnego w L. z dnia [...] (Nr [...]) regulującą sytuację prawną wprowadzonego na polski obszar celny samochodu osobowego marki Mazda 626, rok produkcji 1988, nr nadwozia [...], oraz zobowiązującą J. M. do uiszczenia kwoty długu celnego w łącznej kwocie [...]. W dniu [...]J. M. wystąpił do Dyrektora Urzędu Celnego w L.z wnioskiem o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją tegoż organu z dnia [...] (Nr [...]). Wniosek ten został przekazany wraz z aktami sprawy do Urzędu Celnego w Z., jako organu miejscowo właściwego. Na skierowane do wnioskodawcy wezwanie Naczelnika Urzędu Celnego w Z. z dnia [...] (Nr [...]) o wskazanie podstawy prawnej wznowienia postępowania, J. M. oświadczył, że "dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności są fałszywe, sfałszowane przez Policję". Postanowieniem z dnia [...] (Nr [...]) Naczelnik Urzędu Celnego w Z. wznowił na wniosek strony postępowanie celne we wspomnianej sprawie, powołując jako podstawę prawną tegoż aktu art. 240 § 1 pkt 1, art. 241, art. 243 § 1 i § 2 oraz art. 244 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm., zwanej dalej "Ordynacją podatkową") w związku z art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 z późn. zm., zwanej dalej "Kodeksem celnym"). Jednakże decyzją z dnia [...] (Nr [...]) tenże organ umorzył wznowione postępowanie, powołując się na art. 2652 pkt 2 Kodeksu celnego, który stanowił, że nie wznawia się postępowania, jeżeli od dnia powstania długu celnego upłynęły trzy lata. Organ ten uznał, że wznowione postępowanie stało się z tego właśnie względu bezprzedmiotowe, dlatego też zastosował dyspozycję art. 208 Ordynacji podatkowej. Rozpatrując odwołanie J. M. od pierwszoinstancyjnej decyzji, Dyrektor Izby Celnej we W.nie dopatrzył się przesłanek do zmiany lub uchylenia tego rozstrzygnięcia. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 233 § 1 pkt 1, art. 208 Ordynacji podatkowej a także art. 262 i art. 2652 pkt 2 Kodeksu celnego. W uzasadnieniu drugoinstancyjnej decyzji Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie powinno dojść w ogóle do wznowienia postępowania, a tym samym do jego prowadzenia i wydania decyzji w sprawie. Mimo tego organ odwoławczy postanowił utrzymać w mocy kwestionowaną decyzję, wychodząc z założenia, że umorzenie postępowania przez Naczelnika Urzędu Celnego w Z. doprowadziło de facto do analogicznego skutku, jaki powstałby w sytuacji, gdyby odmówiono wznowienia postępowania. Skutek ten sprowadza się do braku merytorycznego odniesienia się do decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w L. z dnia [...]. i argumentacji strony co do wadliwości tego rozstrzygnięcia. Ten sam efekt zostałby osiągnięty także w wypadku odmowy wznowienia postępowania stosownie do art. 2652 pkt 2 Kodeksu celnego. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. M. wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] (Nr [...]). Wskazał przy tym, że po wniesieniu odwołania od pierwszoinstancyjnej decyzji do Dyrektora Urzędu Celnego w L. nie otrzymał odpowiedzi. Podobnie rzecz się miała z drugim pismem skierowanym do Prezesa Głównego Urzędu Ceł. Brak odpowiedzi organów upewnił skarżącego, że sprawa jest ostatecznie umorzona, podobnie jak prowadzona względem niego sprawa karna. O istnieniu długu celnego skarżący dowiedział się dopiero w kwietniu 2002 r., gdy potrącono mu z renty kwotę na poczet tego zobowiązania. Skarżący powołał się także na stwierdzoną przez lekarzy ograniczoną zdolność rozpoznania znaczenia czynu oraz pokierowania swoim postępowaniem i dlatego prosił swojego syna o napisanie odwołania w maju 2002 r., co syn uczynił [...]., a zatem zmieścił się w trzyletnim terminie, który według Dyrektora Izby Celnej we W. liczy się od [...]. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej we W. wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazał przy tym, że decyzja Dyrektora Urzędu Celnego w L. z dnia [...] stała się ostateczna, zatem – stosownie do art. 128 Ordynacji podatkowej – uchylenie lub zmiana takiej decyzji, stwierdzenie jej nieważności lub wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w tej ustawie oraz w ustawach podatkowych. Strona skarżąca złożyła wprawdzie wniosek o wznowienie postępowania, jednakże uczyniła to z uchybieniem trzyletniego terminu, o którym mowa w art. 2652 Kodeksu celnego. Termin ten nie ma – wbrew twierdzeniom skarżącego – związku z odwołaniem, lecz dotyczy okresu, w którym możliwe jest uruchomienie instytucji wznowienia postępowania, a więc jednego z nadzwyczajnych trybów wzruszenia decyzji ostatecznej. Wobec uchybienia temu terminowi organ celny nie mógł ustosunkować się merytorycznie do sprawy w tym trybie, gdyż uniemożliwiał to art. 2652 Kodeksu celnego. Dyrektor Izby Celnej we W. wskazał, że J. M. otrzymał odpowiedź na swoje odwołanie z [...] (nie zaś – jak pisze w skardze – z [...]). Co zaś się tyczy stanu zdrowia skarżącego, to J. M. nie przedstawił organom celnym dokumentów potwierdzających jego niepoczytalność czy też ubezwłasnowolnienie, w związku z czym nie było przeszkód, by J. M.samodzielnie występował w charakterze strony w postępowaniu celnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W sprawach tych stosuje się jedynie dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych (art. 97 § 2). Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), w tym także na decyzje wydane na podstawie norm prawa celnego. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, nie mogą pozostać w obrocie prawnym, jednakże ze względów innych aniżeli wywiedzione w skardze. Wskazać przy tym trzeba, że w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Należy przede wszystkim zauważyć, że do rozpatrzenia wniosku J. M. z dnia 17 [...]. miały zastosowanie przepisy Kodeksu celnego oraz na podstawie jego art. 262 odpowiednio przepisy działu IV Ordynacji podatkowej, z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego. Jeżeli skarżący wystąpił o wznowienie postępowania celnego, zakończonego decyzją ostateczną, to obowiązkiem organu, do którego wpłynął wniosek, było najpierw zbadanie, czy w stanie faktycznym sprawy nie zaistniały okoliczności ujęte w art. 2652 pkt 2 Kodeksu celnego. Według tego przepisu, jeżeli upłynęły trzy lata od dnia powstania długu celnego, organ celny nie wznawia postępowania. Kategoryczne sformułowanie dyspozycji tego unormowania nie pozostawia wątpliwości, że upływ trzech lat od dnia powstania długu celnego nie pozwala wszcząć ekstraordynaryjnego postępowania, o którym mowa w art. 2652 pkt 2 Kodeksu celnego, bez względu na charakter i ciężar wadliwości jakimi było dotknięte postępowanie poprzedzające wydanie decyzji celnej. Jeżeli organy celne ustaliły, że stan faktyczny w niniejszej sprawie objęty jest hipotezą normy prawnej dającej się wyprowadzić z art. 2652 pkt 2 Kodeksu celnego, to według dyspozycji tego przepisu nie było jakiejkolwiek podstawy prawnej, by wznowić postępowanie celne, jak to uczynił organ pierwszej instancji, następnie zaś umorzyć je z powodu bezprzedmiotowości. W takiej sytuacji nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu drugiej instancji, który – dostrzegłszy bezpodstawne wznowienie postępowania i późniejsze jego umorzenie – nie uchylił pierwszoinstancyjnej decyzji i nie odmówił wnioskodawcy wznowienia postępowania, lecz podjął próbę konwalidacji aktu wydanego w istocie bez podstawy prawnej przez zrównanie skutków umorzenia postępowania administracyjnego z odmową wznowienia postępowania. Nie można bowiem nie zauważyć chociażby tego, że ze wznowieniem postępowania wiąże się wskazanie właściwej podstawy prawnej (art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej), gdy tymczasem odmowa wznowienia postępowania według art. 2652 pkt 2 Kodeksu celnego odrywa się całkowicie od przesłanek uzasadniających wznowienie. Ponadto odmowa wznowienia postępowania jest rozstrzygnięciem merytorycznym, cechy tej zaś nie da się odnaleźć w decyzji umarzającej postępowanie administracyjne. Co zaś się tyczy zarzutu skargi o zachowaniu przez stronę terminu, o którym mowa w art. 2652 pkt 2 Kodeksu celnego, to takie twierdzenie polega na nieporozumieniu. Termin ten liczy się bowiem od dnia powstania długu celnego (co w sprawie nastąpiło w dniu [...].), w stosunku zaś do postępowań zakończonych decyzją ostateczną trzyletni termin należy liczyć od dnia wejścia w życie art. 2652 Kodeksu celnego, gdyż przepis ten zawiera samodzielne uregulowanie, niezależne od treści przepisów Ordynacji podatkowej (zob. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 czerwca 2002 r., FPS 7/02 oraz wyrok tegoż Sądu z 12 lutego 2003 r., V SA 753/02, Palestra 2004, nr 1). Przepis art. 2652 został dodany do Kodeksu celnego przez art. 1 pkt 79 lit. b) ustawy z dnia 10 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy Kodeks celny (Dz. U. Nr 42, poz. 402) i wszedł w życie z dniem 21 maja 1999 r. Liczony od tej daty trzyletni termin nie został w rozpoznawanej sprawie zachowany, skoro skarżący sporządził wniosek o wznowienie postępowania dopiero [...]. Skoro wszczęte skargą J. M. postępowanie sądowe pozwoliło stwierdzić naruszenie przez organy art. 2652 pkt 2 Kodeksu celnego wskutek nieprawidłowego zastosowania tego przepisu, przeto – stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – należało kwestionowane decyzje wyeliminować z obrotu prawnego (punkt I sentencji). Podstawę orzeczenia o kosztach postępowania stanowi art. 200, zaś rozstrzygnięcie zawarte w punkcie III wyroku znajduje umocowanie w art. 152 tejże ustawy.