I SA/Wr 271/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 271/18 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o. o. z/s w P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. A Sp. z o.o. z/s w P. (dalej jako: Skarżąca, Spółka) reprezentowana przez radcę prawnego wniosła o zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi wyznaczonego na kwotę 1.180 zł. Uzasadniając wniosek Spółka wskazała, że z powodu trudnej sytuacji na rynku ma duże problemy z zachowaniem płynności finansowej i obecnie nie ma środków finansowych na opłacenie wpisu. Spółka nie posiada żadnych składników majątku ruchomego, które mogłaby spieniężyć. Nie jest udziałowcem ani akcjonariuszem w innych firmach, zatem nie ma możliwości pozyskania środków finansowych w inny sposób. Jedynym składnikiem majątku jest nieruchomość będąca przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Spółka od kilku lat ponosi straty – w 2016 r. strata wyniosła 93.627,06 zł, a w 2017 r. 4.466,47 zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 500.000 zł, wartość środków trwałych (ww. nieruchomości) – 314.951,09 zł, a poniesiona strata za ostatni rok wg bilansu – 4.466,47 zł. Rubryka dotycząca sald rachunków bankowych została zakreślona. Do wniosku załączono bilans oraz rachunek zysków i strat za 2017 r., z których wynika że Spółka uzyskała przychód netto ze sprzedaży w wysokości 1.500 zł, dysponowała kapitałem zapasowym o wartości 989.221,91 zł, jej zobowiązania krótkoterminowe wynosiły 1.480.203,02 zł, a należności krótkoterminowe – 706.366,41 zł. W kasie i na rachunkach brak było środków. W wykonaniu zarządzenia starszego referendarza sądowego z dnia 4 kwietnia 2018 r. sekretariat tutejszego Sądu wezwał Spółkę do przedłożenia dodatkowych dokumentów wskazujących na stan majątkowy. W odpowiedzi pełnomocnik Skarżącej wyjaśnił, że Spółka nie sporządza bilansów za poszczególne miesiące, istnieje tylko rozliczenie roczne, nie posiada też rachunków bankowych. Oświadczył, iż jego wynagrodzenie zostanie uregulowane po zakończeniu sprawy. Z przedłożonych dokumentów wynika, że na koniec 2017 r. odnotowany został przychód netto ze sprzedaży w wysokości 66.540 zł, do marca 2018 r. spółka nie uzyskała żadnego przychodu. Brak obrotu potwierdzają też kopie deklaracji VAT-7 za styczeń, luty i marzec 2018 r. Przedłożono również umowę spółki oraz dokumenty potwierdzające egzekucję z nieruchomości. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia referendarz podkreślił, że Spółka nie wykazała okoliczności wskazujących na brak możliwości pokrycia przedmiotowych kosztów. Referendarz wskazał na sprzeczność wynikającą z załączonego do wniosku rachunku zysków i strat za 2017 r., z którego wynika, że wartość przychodów netto ze sprzedaży wyniosła za ten rok zaledwie 1.500 zł. oraz ze sprawozdania za poszczególne miesiące 2018 r., które wskazują na stan przychodów netto ze sprzedaży na dzień 31 grudnia 2017 r. na poziomie ponad 66.000 zł. Spółka nie odniosła się do tej rozbieżności. Referendarz podkreślił, że ww. sprawozdania wskazują, że w 2017 r., jakkolwiek w ograniczonym zakresie, jednak była prowadzona działalność gospodarcza, która przyniosła przychód we wskazanej wyżej kwocie ponad 66.000 zł. W kwestii ponoszenia przez Spółkę strat, referendarz sądowy powołał się na orzecznictwo sądowe wskazując, że strata jest wynikiem bilansowym, dlatego też powołanie się wyłącznie na wynik finansowy nie może być przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia referendarz wyjaśnił, że przywołane orzeczenie odnosi się do stanu faktycznego, w którym przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, niemniej jednak ta sama argumentacja odnosi się do spółki z o.o., która stanowi tylko formę prawną prowadzenia działalności gospodarczej, jednak jej sytuacja stanowi odzwierciedlenie sytuacji osób fizycznych, do których spółka należy. W ocenie referendarza sądowego obowiązek wyczerpującego wyjaśnienia okoliczności wpływających na możliwości płatnicze Spółki nie został dopełniony również w zakresie źródeł finansowania profesjonalnego pełnomocnika zastępującego Spółkę w niniejszej sprawie. Odpowiedzią na tak sformułowane wezwanie nie może być, zdaniem referendarza, oświadczenie pełnomocnika, że wynagrodzenie zostanie uregulowane po zakończeniu sprawy. Jednocześnie, referendarz sądowy w oparciu o przepisy regulujące stawki minimalne za czynności radców prawnych (§ 8 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r.) wskazał, że w przedmiotowej sprawie wynagrodzenie dla radcy prawnego wynosić powinno 3.600 zł. W ocenie referendarza, pomimo tego, że z udostępnionej dokumentacji nie wynika, aby Spółka dysponowała takimi środkami, pełnomocnik twierdzi, że jego wynagrodzenie ma zostać uregulowane przez mocodawcę. Tym samym w ocenie referendarza sądowego, jeśli Spółka dysponuje źródłami, z których jest w stanie pozyskać środki na opłacenie pełnomocnika, te same źródła mogą również wesprzeć w opłaceniu wpisu od skargi, którego kwota w niniejszej sprawie jest trzykrotnie niższa od minimalnej stawki przewidzianej przepisami prawa za czynności radcy prawnego. W sprzeciwie od ww. postanowienia pełnomocnik Skarżącej podniósł, że referendarz sądowy błędnie przyjął, że skoro Spółka odnotowała przychód to jest w stanie uiścić wpis sądowy. Referendarz nie wzywał do wyjaśnienia rozbieżności występującej po stronie przychodów na koniec roku obrachunkowego, natomiast w sprzeciwie wskazano, że Spółka musiała wykazać w przychodach środki uzyskane ze sprzedaży egzekucyjnej samochodu, które zostały przeznaczone na spłatę zobowiązań, co miało miejsce w 2017 r., a więc przed złożeniem skargi do tutejszego Sądu. Odnosząc się do kwestii źródeł finansowania profesjonalnego pełnomocnika, Skarżąca wskazała, że referendarz błędnie przyjął, że owo wynagrodzenie zostało uregulowane i że Spółka dysponuje źródłami na ich opłacenie, a zatem, że jest w stanie uiścić również wpis sądowy. W sprzeciwie wyjaśniono, że pełnomocnik wykazał się zrozumieniem i wykonuje czynności w imieniu Spółki bez uprzedniego pobrania wynagrodzenia za reprezentację. Skarżąca wskazała, że referendarz sądowy odniósł się do przedłożonej dokumentacji pobieżnie i w ogóle nie uwzględnił dokumentów dotyczących licytacji nieruchomości, jedynego składnika majątku Skarżącej. Podkreślono przy tym, że referendarz pominął również wysokość zaległości podatkowych wskazanych w aktualnym odpisie KRS wynikających z tytułów wykonawczych na łączną kwotę ponad 6.500.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd po ponownym, dogłębnym zbadaniu akt sprawy, stwierdził, że wniosek Skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na uwzględnienie. Przystępując do uzasadnienia swojego stanowiska Sąd tytułem wstępu pragnie zauważyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Nie ulega przy tym wątpliwości, że tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Jak wynika z akt sprawy, Strona skarżąca została wezwana w trybie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia szeregu dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej. Skarżąca uczyniła zadość temu wezwaniu, nie przedłożono jedynie wydruków historii posiadanych rachunków bankowych, tłumacząc, że Spółka nie posiada żadnych rachunków bankowych. W tym miejscu Sąd pragnie zauważyć, że w sprawie o sygn. I SA/Wr 1091/15 Spółka przedłożyła wydruki z rachunków bankowych za 2015 r., zgodnie z którymi na rachunkach jest saldo ujemne oraz zostały zablokowane kwoty (ponad 11.000.000 zł, 2.000.000 zł). Z przedłożonych w niniejszej sprawie dokumentów wynika, że na chwilę obecną Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, o czym świadczy zwłaszcza brak obrotu wynikający z deklaracji VAT-7. Ponadto wobec Skarżącej są prowadzone liczne postępowania egzekucyjne. Potwierdza to odpis z rejestru przedsiębiorców, w którym w dziale 4 w rubryce 1 wpisano zaległości podatkowe na kwotę prawie 6.500.000 zł. Jedyny składnik majątku Spółki, nieruchomość znajdująca się w miejscowości P., objęta jest postępowaniem egzekucyjnym, o czym świadczą przedłożone przez Spółkę obwieszczenia o licytacji nieruchomości. Nadto z przedstawionej przez Spółkę dokumentacji wynika, że na koniec 2017 r. odnotowany został przychód netto ze sprzedaży w wysokości 66.540 zł, do marca 2018 r. Spółka nie uzyskała żadnego przychodu. W sprzeciwie Skarżąca, odnosząc się do wskazanej przez referendarza rozbieżności wynikającej z załączonego do wniosku rachunku zysków i strat za 2017 r., z którego wynika, że wartość przychodów netto ze sprzedaży wyniosła za ten rok zaledwie 1.500 zł. oraz ze sprawozdania za poszczególne miesiące 2018 r., które wskazują na stan przychodów netto ze sprzedaży na dzień 31 grudnia 2017 r. na poziomie ponad 66.000 zł. wyjaśniła, że wykazano w przychodach środki uzyskane ze sprzedaży egzekucyjnej samochodu Spółki, co miało miejsce w 2017 r. Środki te Spółka przeznaczyła na spłatę zobowiązań. Wskazać należy, że stanowisko referendarza sądowego w zakresie uznania, iż strata jest wynikiem bilansowym, dlatego powoływanie się wyłącznie na wynik finansowy nie może być wyłączną przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy, w ocenie tutejszego Sądu, wbrew temu co twierdzi Skarżąca, jest prawidłowe. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądem, strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem, powstanie straty, nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Wykazanie jedynie straty w bilansie nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2014 r. sygn. akt II GZ 655/14, LEX 1530572). Niemniej, w ocenie tutejszego Sądu, całokształt okoliczności znajdujących poparcie w przedłożonej dokumentacji, a zwłaszcza rzeczywiste nieprowadzenie działalności gospodarczej (brak obrotu), brak ruchomości, zajęcie komornicze jedynej nieruchomości, brak rachunków bankowych oraz liczne postępowania egzekucyjne ujawnione w KRS, świadczą o tym, że Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W zaistniałej sytuacji trudno więc wymagać od Spółki, aby mogła ona – w niniejszej sprawie – uiścić wymagany wpis (1.180 zł). Trzeba przy tym także podkreślić, że każda nadwyżka finansowa – jaka może wystąpić w Spółce – powinna zostać przekazana organom egzekucyjnym na poczet spłaty zaległości podatkowych. Wobec powyższego, Sąd postanowił zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 20 kwietnia 2018 r. i przyznać stronie prawo pomocy w zakresie częściowym, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.