I SA/Wr 276/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2005 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie strona skarżąca A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia kwoty 500 zł tytułem wpisu sądowego od skargi złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że Urząd Skarbowy w W. zablokował jej rachunek bankowy. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała wnioskująca spółka kwotę 52.000 zł jako wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych, kwotę 5.229 zł – jako wartość jej środków trwałych oraz kwotę (-) 1.752.831,88 zł jako stan rachunku bankowego oraz kwotę zajęcia na tym rachunku. Argumentowała także strona, że na dzień złożenia wniosku bilans za ostatni rok obrotowy nie został sporządzony. Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, ponad dane wskazane we wniosku, że w roku 2011 skarżąca spółka nie uzyskała żadnego przychodu, natomiast w styczniu, lutym i marcu 2012 r. dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 122.519 zł, 226.710 zł i 111.937 zł oraz nabyła towary i usługi o wartości odpowiednio 129.289 zł, 116.161 zł i 83.807 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba lub jednostka ta wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż częściowe zwolnienie od kosztów postępowania sądowego (opłat sądowych) stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie z uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Należy dalej stwierdzić, iż koszty postępowania sądowego zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilno- i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich powinności finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Konkluzja ta zachowuje aktualność również w przypadku stwierdzenia sprzeczności w dowodzeniu przez wnioskodawcę wystąpienia w jego sytuacji materialnej okoliczności przemawiających za zwolnieniem go z kosztów sądowych. Tylko bowiem brak uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistego stanu finansów wnioskodawcy pozwala na przeniesienie na budżet Państwa, tj. na wszystkich podatników, ciężaru kosztów sądowych w sprawie wszczętej jego skargą, która zmierza do obrony prywatnego interesu prawnego podatnika. Na mocy art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z przywołanego unormowania procesowego wynika, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca w sposób lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła informacji, które uprawdopodobniłyby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej skarżącej spółki. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjny we Wrocławiu doszedł do przekonania, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Złożone przez skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku ograniczyła się strona skarżąca jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jej złym stanie majątkowym i braku wystarczających dochodów – brak dochodu i brak majątku podlegającego spieniężeniu. Nadto nie uzupełniła strona informacji o swojej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący, spójny i, w konsekwencji, nie budzący wątpliwości co do posiadania dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych. W kontekście tych wywodów należy wskazać na skalę prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, wynikającą z przedłożonych deklaracji VAT-7, która nie znajduje potwierdzenia w przesłanym dokumencie dotyczącym stanu jego rachunku bankowego, z którego wynika jedynie dokonanie na tym rachunku zajęcia egzekucyjnego. Oznacza to że skarżąca strona nie przedstawiła pełnej informacji o stanie jej finansów. Zdaniem referendarza sądowego powyższa niespójność oraz brak w zakresie wykazywania sytuacji materialnej skarżącej nie pozwalają na przyjęcie, iż w sprawie spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie nie budzącego wątpliwości wykazania również innych okoliczności przedstawionych we wniosku. Zasadne jest powtórzenie, że to wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania i to on ponosi konsekwencje nie wywiązania się z tego obowiązku. Jednocześnie stwierdzenia wymaga, iż fakt prowadzenia przez skarżącą spółkę działalności gospodarczej w styczniu, lutym i marcu 2012 r. świadczy o poprawie jej sytuacji ekonomicznej w porównaniu z rokiem 2011, w którym nie uzyskała ona żadnego przychodu. Natomiast kwoty, jakimi obraca ona w ramach tej działalności, wynikające z przedłożonych deklaracji VAT-7 pozwalają, zdaniem referendarza sądowego, na wygospodarowanie środków pieniężnych koniecznych do ponoszenia kosztów sądowych w sprawie, na które składa się na obecnym etapie postępowania wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł. W tym stanie rzeczy należało ocenić, że na obecnym etapie postępowania skarżąca spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. Dlatego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. prawa pomocy.