I SA/Wr 290/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. U. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego za rok 2007 wraz z odsetkami za marzec, kwiecień, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień i październik 2007 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 22 lipca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił Z.U. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Po uprawomocnieniu strona skarżąca uiściła na wezwanie wpis sądowy od skargi w kwocie 2.000 zł oraz umocowała do działania w jej imieniu przed Sądem adwokata P. C. jako pełnomocnika z wyboru. Wyrokiem z dnia 21 listopada 2013 r. Sąd oddalił skargę Z.U. na wyżej oznaczoną decyzję. Skarżący, działając przez swojego pełnomocnika procesowego wniósł o sporządzenie i doręczenie mu uzasadnienia tego wyroku, uiszczając jednocześnie 100 zł tytułem należnej opłaty kancelaryjnej. Listem nadanym na adres Sądu w dniu 4 lutego 2014 r. (data wpływu do Sądu – 6 lutego 2014 r.) strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu ze wskazaniem osoby adwokata P. C. W uzasadnieniu swojego żądania skarżący podał, że wpis sądowy od skargi uiścił dzięki pożyczce od przyjaciół, od których nie może pożyczać wobec niespłacania wcześniejszych zobowiązań, jego dotychczasowy pełnomocnik domaga się wynagrodzenia również za sporządzenie skargi kasacyjnej, natomiast sytuacja skarżącego uległa pogorszeniu. Przesłał wnioskodawca kserokopię nakazu zapłaty przez J. A. i Z. U. z weksla kwoty 152.046,42 zł z ustawowymi odsetkami oraz kosztami procesowymi w kwocie 5.518 zł albo wniesienia sprzeciwu. Pismem przesłanym do Sądu w dniu 5 lutego 2014 r. (data wpływu do Sądu - 7 lutego 2014 r.) adwokat P. C. poinformował o odwołaniu z dniem 20 stycznia 2014 r. pełnomocnictwa udzielonego mu w sprawie przez Z. U. W odpowiedzi na wezwanie strona skarżąca przesłała zaświadczenie z miejsca pracy, z którego wynika, że jej średni miesięczny dochód brutto wyliczony z ostatnich trzech przepracowanych miesięcy wynosił 1.600 zł. W treści pisma procesowego dostarczonego do Sądu w dniu 18 lutego 2014 r. wnioskodawca oświadczył, że miesięcznie kwotą 400 zł opłaca wydatki związane z zamieszkiwaniem w mieszkaniu żony, kwotą 400 zł spłaca kredyt, natomiast kwotą 800 zł pokrywa koszty wyżywienia, leków i środków higieny. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Natomiast istotą prawa pomocy w zakresie ustanowenia z urzędu adwokata jest nieodpłatne korzystanie strony z usług profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez budżet państwa ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona skarżąca - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty postępowania sądowego zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobowiązania cywilnoprawne i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego uszczuplenie zasobów majątkowych strony w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów postępowania sądowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec dokonania przez tutejszy Sąd oceny stanu faktycznego wynikającego z oświadczeń i dokumentów złożonych przez stronę skarżącą w poprzednim wniosku, w wyniku której odmówiono przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, referendarz sądowy związany tą oceną, badał wystąpienie nowych faktów uzasadniających przyjęcie, że wnioskodawca spełnił ustawowe wymogi zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Nie bez znaczenia dla oceny argumentacji strony w zakresie uzasadnienia rozpoznawanego wniosku pozostaje rozbieżność między oświadczeniem strony skarżącej w przedmiocie wysokości jej średniego miesięcznego wynagrodzenia, tj. kwoty 1.600 zł (brutto), a treścią oświadczenia o ponoszonych z tej kwoty kosztach utrzymania skarżącego również w kwocie 1.600 zł, z której wynika, że posiada on również inne, niewskazane w sprawie źródła dochodu. Kwota wskazana jako wynagrodzenie brutto nie trafia bowiem do skarżącego w całości, ale dopiero po pomniejszeniu jej o należny podatek oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne. Rozbieżność ta prowadzi do powstania wątpliwości co do zupełności i prawdziwości wykazania przez skarżącego jego sytuacji materialnej, które stanowi podstawę oceny wystąpienia w spawie przesłanki określonej w powołanym art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz reguł logicznego myślenia i doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji materialnej i rodzinnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Jedyny nowy fakt, który strona wnioskująca powołała na poparcie swojego żądanie, to wydanie na nią oraz na J. A. nakazu zapłaty z weksla kwoty 152.046,42 zł z ustawowymi odsetkami oraz kosztami procesowymi w kwocie 5.518 zł albo wniesienia sprzeciwu. W aktach sprawy brak jest jednak dokumentu, z którego wynikałoby uprawomocnienie się tego nakazu oraz jego dobrowolne lub przymusowe wykonanie, a tylko wykazanie tego faktu pozwalałoby na rozważenie pogorszenia sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W tym stanie rzeczy uzasadniony jest wniosek, że na obecnym etapie po-stępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.