I SA/Wr 295/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Zbigniew Łoboda po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 22 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 marca 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 295/16) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] stycznia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do maja 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 marca 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 295/16). Postanowieniem z dnia 14.06.2016 r. (sygn. akt I SA/Wr 295/16) referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 1500 zł, odmawiając przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na etapie skargi kasacyjnej, skarżący złożył ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych argumentując, że od grudnia 2013 r. jest osobą bezrobotną, pozostającą na utrzymaniu żony. Zgodnie z treścią wniosku, małżonkowie korzystają ze wsparcia finansowego teściów skarżącego. Skarżący dodał, że obecnie jest na trzecim roku studiów inżynierskich, niestacjonarnych. Studia opłaca otrzymywanym stypendium socjalnym. Podkreślił, że z powodu stanu zdrowia nie może wykonywać on pracy stojącej. Z dalszej treści wniosku wynika, że wnioskodawca nie posiada oszczędności i majątku, który mógłby spieniężyć, a we wrześniu 2014 r. pomiędzy małżonkami została ustanowiona rozdzielność majątkowa. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i córką (ur. w 1995 r.), które są współwłaścicielkami mieszkania spółdzielczego. Żona jest obciążona kredytem w kwocie 3.000 zł i linią kredytową w wysokości 1.500 zł. Wnioskodawca ma natomiast blokadę na koncie na kwotę około 45.000 zł oraz wystawione tytuły wykonawcze przez Urząd Skarbowy. Dochody w rodzinie uzyskuje tylko żona, a źródłem tych dochodów jest umowa o pracę oraz działalność gospodarcza, w łącznej kwocie 2.750 zł netto (miesięcznie). Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały: rata kredytu zaciągniętego na prowadzenie działalności gospodarczej w kwocie 1.130 zł, dzierżawa za parking około 3.360 zł, wydatki na czynsz w wysokości 450 zł, wydatki na wodę, śmieci i prąd w łącznej w wysokości około 250 zł., rachunki za telewizję kablową w kwocie 100 zł, oraz, w tej samej kwocie wydatki na telefony. Wymienione zostało też ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 300 zł. Do wniosku załączone zostały dokumenty dotyczące stanu zdrowia wnioskodawcy – kopia karty informacyjnej z pogotowia ratunkowego z 7.07.2016 r. (nieczytelna) i wyniku badania radiologicznego stawu skokowego. Z dokumentów i oświadczeń przedłożonych na skutek wezwania wynika, że przychód z działalności gospodarczej żony skarżącego (parking strzeżony) w 2016 r. wyniósł 41.145 zł, a w styczniu 2017 r. – 3.180 zł przy wydatkach o wartości 3.366,39 zł, które ponoszone są przede wszystkim tytułem wymienionej w bieżących wydatkach dzierżawy. Żona skarżącego jest nadto zatrudniona na pełny etat w A Sp. z o.o., a jej średnie wynagrodzenie netto z ostatnich trzech miesięcy wyniosło 2.782,77 zł. Z zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków wynika, że wynoszą one łącznie około 7.770 zł, w tym m.in. spłata rat kredytowych to ponad 1.200 zł, spłata pełnomocnika zastępującego w postępowaniu podatkowym (faktura na kwotę 3.690 zł – miesięcznie po 200 zł) oraz adwokata (200 zł miesięcznie), a także wymieniona wyżej dzierżawa parkingu. Źródłem pokrycia tych wydatków (z wyjątkiem czesnego za studia i rat kredytowych, w spłacie których pomagają rodzice) jest wynagrodzenie żony skarżącego, jej działalność gospodarcza i pomoc rodziców. Wnioskodawca oświadczył, że nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy. Nie jest w stanie wygenerować wydruków z rachunków bankowych z uwagi na brak na nich jakichkolwiek operacji. Żona skarżącego natomiast oświadczyła, że wpłaty gotówkowe na rachunku bankowym, którego historia została przedłożona, pochodzą z prowadzonej działalności gospodarczej oraz od rodziców. Mąż otrzymuje stypendium socjalne, które przeznaczone jest na opłatę za studia. Córka otrzymuje pieniądze, jeżeli małżonkowie je mają, w pozostałym zakresie opłaty związane ze studiami i pobytem we W. pokrywają teściowie skarżącego. Żona posiada samochód osobowy marki [...], rocznik 2004 r. o wartości około 13.400-16.900 zł Na rachunku bankowym należącym do żony skarżącego odnotowane są operacje związane z działalnością gospodarczą, własnym utrzymaniem oraz wpłaty z tytułu wynagrodzenia za pracę, wpłaty rodziców, W. i E. K. i wpłaty gotówkowe. Łączna kwota wpływów z wynagrodzenia, pomocy rodziców i stypendium wynosiła w listopadzie 2016 r. 7.806 zł, w grudniu 2016 r. 9.468,43 zł i w styczniu 2017 r. 4.116,45 zł. Wnioskodawca przedłożył również wydruki rachunku powiązanego ze spłacanym kredytem. Postanowieniem z dnia 27.03.2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując, że środki pieniężne jakie otrzymywała małżonka skarżącego z wynagrodzenia za pracę oraz z działalności gospodarczej, a także te, otrzymywane jako pomoc finansowa od teściów wnioskodawcy pozwalały na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej, z jakim to obowiązkiem skarżący powinien liczyć się już w dniu wniesienia skargi. W sprzeciwie (omyłkowo zatytułowanym zażalenie) skarżący wniósł o uchylenie postanowienia referendarza sądowego z dnia 27.03.2017 r. i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał ponownie, że jest osobą bezrobotną pozostającą na utrzymaniu żony, co skutkuje tym, iż nie ma możliwości wygospodarowania środków pieniężnych na pokrycie wymaganych kosztów sądowych. Do sprzeciwu dołączono oświadczenie J. W. (żony skarżącego) oraz W. K. (teścia skarżącego), w świetle których przelewy otrzymywane od ojca nie stanowiły formy pomocy, lecz były to kwoty pochodzące z wpłat gotówkowych z prowadzonej przez małżonkę skarżącego działalności gospodarczej. Wyjaśniono, że wpis sądowy w kwocie 1511 zł został w sprawie opłacony ze środków pochodzących z wypłaty polisy z ubezpieczenia pracowniczego za śmierć matki skarżącego. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że skarżący jest również stroną w sprawie I SA/Wr 54/17, w której wpis od skargi został wyznaczony na kwotę 4.049 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. Z uwagi na zakres złożonego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy, punktem odniesienia w sprawie są przepisy art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z powołanych regulacji wynika, że prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Spełnienie tej przesłanki jest wypadkową dwóch wartości, tj. rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Odnosząc się do wysokości wymaganych na tym etapie kosztów postępowania sądowego to trzeba przypomnieć, że wymagany w związku ze złożoną skargą kasacyjną wpis od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi, tj. kwotę 1.500 zł. Co się tyczy oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, to trafnie ocenę tych możliwości referendarz sądowy przeprowadził z uwzględnieniem sytuacji rodzinnej wnioskodawcy. Zgodzić się należy z referendarzem sądowym, że jakkolwiek skarżący jest osobą niepracującą, to dochody osiąga jego małżonka, pozostająca ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Podziela również Sąd stanowisko referendarza sądowego odnośnie do skutków zawarcia przez małżonków umowy o rozdzielności majątkowej. Wskazać w związku z tym należy na ugruntowane już stanowisko orzecznictwa, w myśl którego, przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 ze zm., dalej: "k.r.o.") małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). Trafne są zatem spostrzeżenia referendarza sądowego odnośnie do tego, że wynikający z art. 23 k.r.o. obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy przez małżonków nie ma charakteru wyłącznie moralnego i jest niezależny od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Kontynuując ten właśnie kierunek rozważań należy wskazać, że jak trafnie ustalił referendarz sądowy, przychód z działalności gospodarczej żony skarżącego w 2016 r. wyniósł 41.145 zł, a w styczniu 2017 r. – 3.180 zł, przy wydatkach o wartości 3.366,39 zł, które ponoszone są przede wszystkim tytułem wymienionej w bieżących wydatkach dzierżawy. Żona skarżącego jest nadto zatrudniona na pełny etat w A Sp. z o.o., a jej średnie wynagrodzenie netto z ostatnich trzech miesięcy wyniosło 2.782,77 zł. Z analizy wpłat dokonywanych na rachunku bankowym należącym do J. W. wynika, że małżonkowie korzystają ze wsparcia finansowego rodziców, na co zresztą skarżący zwracał samodzielnie uwagę w treści formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Całościowa analiza przedłożonej przez skarżącego historii rachunku bankowego J. W. wskazuje na to, że na rachunku tym odnotowywane były operacje związane z działalnością gospodarczą, własnym utrzymaniem, wpłaty z tytułu wynagrodzenia za pracę, stypendium, wpłaty gotówkowe, a także, wpłaty pochodzące rodziców małżonki skarżącego, tj. W. i E. K. Łączna kwota wpływów z wynagrodzenia, pomocy rodziców i stypendium wynosiła w listopadzie 2016 r. 7.806 zł, w grudniu 2016 r. 9.468,43 zł i w styczniu 2017 r. 4.116,45 zł. Dotąd powiedziane prowadzi do wniosku, że nie narusza treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczenie referendarza sądowego, który uznał, że, skarżący, pomimo że sam nie osiąga dochodów, to jednak miał możliwość wygospodarowania środków pieniężnych potrzebnych na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 1.500 zł. Możliwość taka zapewniona została skarżącemu dzięki dochodom uzyskiwanym przez małżonkę, a także, dzięki finansowemu wsparciu rodziców. Trafnie przy tym zwraca uwagę referendarz sądowy na to, że z obowiązkiem zgromadzenia środków pieniężnych na koszty postępowania sądowego skarżący powinien liczyć się najpóźniej z dniem wniesienia skargi w sprawie, tj. 19.02.2016 r. Wymaga podkreślenia, że przedstawiona powyżej ocena możliwości płatniczych wnioskodawcy uwzględnia zadeklarowane przez stronę obciążenia, z których znaczną część stanowi rata kredytu hipotecznego, w kwocie ok. 1.200 zł miesięcznie. Wskazać w tym miejscu trzeba, że koszty sądowe są formą daniny publicznej, zaś Konstytucja RP - w art. 84 - statuuje zasadę powszechnego ponoszenia takich danin. Stąd też zobowiązania o charakterze publicznym należy zawsze traktować priorytetowo wobec zobowiązań prywatnoprawnych. Nie ma podstaw do przyjęcia, że zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. W uzupełnieniu przedstawionej argumentacji warto dodać, że w postanowieniu z dnia 14.06.2016 r. (od którego skarżący nie wniósł sprzeciwu) referendarz sądowy uznał, że kwota 1.500 zł (a zatem równa kwocie wpisu od skargi kasacyjnej wymaganego na obecnym etapie sprawy) znajduje się w granicach możliwości finansowych skarżącego. Od tego postanowienia skarżący nie wniósł sprzeciwu, a z okoliczności sprawy nie wynika, by od tego czasu wystąpiły okoliczności mające wpływ na pogorszenie się możliwości płatniczych skarżącego. Na marginesie należy także odnotować, że finansowanie przez małżonkę skarżącego kosztów udziału pełnomocnika w sprawie ugruntowuje Sąd w przekonaniu, że wnioskodawca ma możliwość poczynienia oszczędności, które pozwolą mu na pokrycie także kosztów związanych z opłaceniem wymaganego wpisu od skargi kasacyjnej. Odnosząc się końcowo do załączonych do sprzeciwu oświadczeń złożonych przez J. W. i W. K. to trzeba stwierdzić, że skarżący w żaden sposób nie wykazał by wpłaty dokonywane na rachunek bankowy małżonki pochodziły z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Analiza rachunku bankowego małżonki skarżącego wskazuje nadto, że wpłaty dokonywane były przez oboje rodziców J. W., tj. także przez E. K. Okoliczność dokonywania wpłat przez obojga teściów skarżącego koresponduje z treścią jego oświadczenia, co do tego, że małżonkowie otrzymują regularne wsparcie finansowe ze strony rodziców J. W. Ubocznie należy wskazać, że podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie stwierdził także Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w postanowieniu z dnia 8.05.2017 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 54/17. W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 27.03.2017 r., o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.