I SA/Wr 296/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Zbigniew Łoboda po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 stycznia 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 296/16) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary porządkowej postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 20 stycznia 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 296/16) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata wskazując na konieczność sporządzenia środka zaskarżenia przez profesjonalnego pełnomocnika. Sytuacja finansowa wnioskodawcy natomiast nie pozwala na opłacenie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, działalność gospodarcza została zawieszona. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i nie posiada domu. Pozostałe rubryki urzędowego formularza, dotyczące stanu majątkowego, dochodów oraz zobowiązań i stałych wydatków, zostały zakreślone. Do wniosku załączono kopię potwierdzenia przyjęcia wniosku o zmianę wpisu w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej w sprawie zawieszenia działalności przez skarżącego, datowanego na 31 grudnia 2015 r. W wyniku wezwania do przedłożenia dodatkowych informacji i dokumentów, w piśmie z dnia 23.12.2016 r. wnioskodawca podał, że nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, nie korzysta z pomocy społecznej, mieszkanie pod adresem wskazanym przez wnioskodawcę należy do jego matki. Wnioskodawca nie posiada środków transportu ani nieruchomości. Pozostaje w związku małżeńskim od 1994 r. i od tego też roku ma ustanowioną z żoną rozdzielność majątkową. Od maja 2016 r. jest z żoną w separacji faktycznej, nie mieszkają razem. Aktualnie wnioskodawca mieszka ze swoją partnerką. Skarżący wniósł o wyznaczenie innego terminu do złożenia dokumentu potwierdzającego zawieszenie działalności gospodarczej, wyciągów z rachunku bankowego z ostatnich 6 miesięcy oraz małżeńskiej umowy o rozdzielności majątkowej. Skarżący nie nadesłał wymienionych dokumentów. Przedłożone zostały natomiast zeznania podatkowe za lata 2014 i 2015, z których wynika, że za 2014 r. odnotowany został przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 41.227,98 zł, a za 2015 r. wyniósł on 1.000 zł. Przedłożono również postanowienia o umorzeniu na wniosek wierzyciela postępowania egzekucyjnego, dotyczącego należności sądowych w wysokości 100 zł. Postanowieniem z dnia 20.01.2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uzasadniając, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania oraz ustanowienia adwokata bez uszczerbku koniecznego dla własnego utrzymania. Według referendarza, skarżący przedstawił swoją sytuację w sposób wybiórczy, który uniemożliwia dokonanie oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Odpis tego postanowienia wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu w dniu 17.02.2017 r. Następnie skarżący wniósł w dniu 20.02.2017 r. sprzeciw. W sprzeciwie zarzucił, że ocena przeprowadzona przez referendarza, a wskazana w uzasadnieniu skarżonego postanowienia, jest błędna i nie ma podstaw w złożonych dokumentach. Podniósł, że brak dochodów i prowadzenie gospodarstwa domowego pojedynczo prowadzić powinno do wniosków, iż nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje przychodów z tego tytułu, poza pracami dorywczymi. W przekonaniu skarżącego, postanowienie referendarza nie wskazuje na jakiej podstawie przyjęto, że jedynym kosztem na tym etapie postępowania jest wpis sądowy w wysokości 100 zł. W jego ocenie, brak wskazania podstaw do takiego wniosku jest naruszeniem przepisów postępowania w zakresie wszechstronnego rozważenia dowodów i miało istotne znaczenie dla wydanego rozstrzygnięcia. Ponadto stwierdził, że rachunek bankowy nie jest obowiązkowy do istnienia i prowadzenia działalności gospodarczej. Zarzucił również referendarzowi brak rzetelności w rozważeniu materiału dowodowego w zakresie przedłożonych zeznań rocznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Należy przyjąć, zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), że do niniejszej sprawy ma zastosowanie art. 260 w brzmieniu obowiązującym przed zmianą dokonaną ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Zatem wniesienie sprzeciwu powoduje, na mocy art. 260 p.p.s.a., że zaskarżone postanowienie traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) bądź w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Nie ulega wątpliwości, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Należy także pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie. Tym samym, przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, które na obecnym etapie obejmują wpis od skargi w wysokości 100 zł (ustalony zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193). Stwierdzić należy, że skarżący uchylił się od przedstawienia żądanych od niego informacji i dokumentów. Na zarządzenie referendarza wezwano stronę do przedłożenia m.in. dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny oraz szczegółowe kwotowe zestawienie tychże wydatków, wyciągu rachunku bankowego z ostatnich 6-ciu miesięcy. Skarżący nie przedłożył tych dokumentów zarówno w terminie wyznaczonym przez referendarza jak i później przy sprzeciwie. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie w trybie przytoczonego przepisu służy weryfikacji oświadczeń strony oraz uzupełnieniu stanu wiedzy Sądu o jej sytuacji i możliwościach płatniczych. W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, zachodziła konieczność weryfikacji oświadczenia strony. Obowiązkiem wnioskodawcy jest współpraca w tym zakresie. Niewywiązanie się z obowiązku udzielenia dodatkowych informacji skutkować musi odmową przyznania stronie prawa pomocy. Skarżący nie złożył żądanej przez referendarza dokumentacji i pomimo wyjaśnień referendarza zawartych w uzasadnieniu skarżonego postanowienia, nie uzupełniła dokumentacji na etapie sprzeciwu. Zarzucił natomiast, że złożone dokumenty powinny być wystarczające do oceny jego sytuacji. Niezłożenie dokumentów dotyczących sytuacji materialnej żony uzasadnił rozdzielnością majątkową, nie przedstawiając jednak, pomimo złożonej w tym zakresie deklaracji przy piśmie z dnia 23.12.2016 r., umowy rozdzielności małżeńskiej. To do rozpoznającego wniosek należy jednak uznanie, jakich dokumentów potrzebuje do oceny sytuacji finansowej strony. Ta zaś ma podporządkować się wezwaniu, pod rygorem negatywnej oceny jej wniosku. Skarżący nie przedłożył również zestawienia wydatków ze wskazaniem źródeł ich finansowania. Nie widomo więc, z jakich źródeł się utrzymuje. Z wniosku złożonego na urzędowym formularzu PPF wynika bowiem, że nie osiąga żadnych dochodów. Natomiast z pisma z dnia 23.12.2016 r. wynika, że obecnie mieszka z partnerką i nie ponosi kosztów utrzymania. W ocenie Sądu, powyższe tłumaczenie nie jest przekonujące. Reasumując, w ocenie Sądu, skarżący nie sprostał ciężarowi dowodu, nałożonego na niego przez przytoczone wcześniej przepisy i nie wykazał, że w sprawie zachodzą przesłanki przyznania jemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.