I SA/Wr 300/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Tkacz – Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 300/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] stycznia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiące listopad i grudzień 2012 r. oraz styczeń, luty, marzec, maj i czerwiec 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 1 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 300/16. W sprawie skarżący, działający przez profesjonalnego pełnomocnika – doradcę podatkowego, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 5.915 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego z uwagi na zabezpieczenie wszystkich środków w postępowaniu egzekucyjnym w związku z zobowiązaniami podatkowymi w podatku akcyzowym. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach rubryka dotycząca stanu rodzinnego została zakreślona, pozostałych rubryk nie wypełniono. Z dokumentów i oświadczeń złożonych w wyniku wezwania referendarza sądowego, skierowanego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) wynika, że z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje jego żona, z którą zajmuje mieszkanie czynszowe komunalne. Głównym najemcą tej nieruchomości jest teściowa zajmująca odrębną kondygnację budynku i prowadząca odrębne gospodarstwo domowe. Opłaty związane z czynszem i energią elektryczną opłacają wspólnie – po 150 zł czynsz i po 80 zł prąd. Małżonkowie poza tym ponoszą wydatki na gaz w kwocie 40 zł i na żywność 1.200 zł. W zestawieniu miesięcznie ponoszonych wydatków wymienione zostały też raty leasingowe i kredytowe w łącznej wysokości 10.115 zł. Dalej wnioskodawca oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych – wszystkie zostały zablokowane przez organ egzekucyjny. Nie posiada też lokat ani kart kredytowych. Posiada samochód osobowy A, rocznik 1990, o wartości 2.000 zł, zajęty w postępowaniu egzekucyjnym oraz cysternę o wartości 120.000 zł w leasingu. Z przedłożonych dokumentów finansowych wynika, że w 2014 r. wnioskodawca uzyskał przychód z działalności gospodarczej w kwocie 323.089,64 zł. Za 2015 r. zeznanie nie zostało przedłożone. Do końca marca 2016 r. przychód ten wyniósł 56.513,54 zł z odnotowaną stratą w kwocie 7.522,77 zł. Zgodnie z deklaracjami VAT-7 za styczeń, luty i marzec 2016 r., wnioskodawca dokonał w tych miesiącach dostaw towarów i usług o wartości odpowiednio 16.964 zł 21.464 zł i 18.085 zł. Jednocześnie dokonał zakupów związanych z działalnością opodatkowaną na kwoty odpowiednio 14.975 zł, 16.487 zł i 22.409 zł. Pozostałe przedłożone dokumenty potwierdzają spłaty kredytów, pożyczek, rat leasingowych oraz zaległości w opłatach i zobowiązaniach. Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W ustawowym terminie strona skarżąca wniosła sprzeciw od ww. orzeczenia, domagając się uchylenia postanowienia referendarza sądowego i przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona wyjaśniła, że zgodnie z decyzją ostateczną, która jest przedmiotem zaskarżenia organ podatkowy wszczął postępowanie egzekucyjne w stosunku do strony skarżącej i żąda zapłaty kwoty 591.475 zł wraz z odsetkami, która w żadnym wypadku nie jest przez stronę skarżącą możliwa do zapłacenia, co spowodowało zabezpieczenie wszystkich kont i majątku podatnika. Skarżący nie dysponuje zatem żadnymi środkami, które nie są zajęte w postępowaniu egzekucyjnym które, mogły stanowić wpis sądowy w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że strona składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest określona w rozdziale 3 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że prawo pomocy winno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Podnieść należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, skarżący nie wykazał bowiem w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści uzasadnienia sprzeciwu można wnioskować, że skarżący stoi na stanowisku, że to co zostało przez niego udokumentowane jest wystarczające do przyznania prawa pomocy. Z takim stanowiskiem strony nie można się jednak zgodzić. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż sytuacja majątkowa w jakiej znajduje się skarżący pozwala na pokrycie kwoty wpisu od skargi w wysokości 5.915 zł nie powodując ograniczenia środków pieniężnych na pokrycie podstawowych potrzeb socjalnych. Przede wszystkim, na co trafnie zwrócił uwagę referendarz, skarżący prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi niemałe przychody, do końca marca bieżącego roku wynosiły one ponad 56.000 zł, co daje średnio w miesiącu około 18.000 zł. Po odliczeniu pokrywanych miesięcznie rat kredytu oraz leasingu w łącznej kwocie 10.115 zł, jak również deklarowanych wydatków miesięcznych (w sumie około 1500 zł) do dyspozycji skarżącego pozostaje nadal kwota ponad 6.000 zł miesięcznie. W zestawieniu z kwotą należnego w sprawie wpisu sądowego należy zauważyć, że oszczędności z zaledwie jednego miesiąca pozwoliłyby stronie skarżącej na pokrycie kosztów sądowych związanych z udziałem w toczącym się postepowaniu sądowym. Podnoszone zarówno na etapie rozpoznania wniosku przez referendarza sądowego, jak i w złożonym sprzeciwie argumenty odnoszące się do braku środków pieniężnych z uwagi na zajęcie kont i rachunków przez organ egzekucyjnych należy w ocenie Sądu uznać za niewiarygodne z uwagi na znaczne obroty, które mają miejsce w związku z prowadzoną przez skarżącego działalnością (w tym zwłaszcza z dokonywaniem przez wnioskodawcę zakupów związanych z tą działalnością na kwoty kilkunastu tysięcy złotych). Powyższe nasuwa przypuszczenie, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą z pominięciem rachunków bankowych i dysponuje środkami pieniężnymi, służącymi do obsługi tej działalności. W dalszej kolejności należy wskazać, iż znaczną część zobowiązań strony skarżącej stanowią raty kredytu oraz raty leasingowe. Wskazać jednak trzeba, że koszty sądowe są formą daniny publicznej, zaś Konstytucja RP - w art. 84 - statuuje zasadę powszechnego ponoszenia takich danin. Stąd też zobowiązania o charakterze publicznym należy zawsze traktować priorytetowo wobec zobowiązań prywatnoprawnych. Nie ma podstaw do przyjęcia, że zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Obowiązek ten wynika zaś z art. 199 p.p.s.a. Skoro skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, a więc ma możliwość generowania zysku, to w tym stanie rzeczy nie można ponad wszelką wątpliwość uznać, że wykazał, że spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co pociągałoby za sobą konieczność udzielenia jej pomocy ze środków budżetowych. Na marginesie Sąd zwraca uwagę, iż z przedstawionych dokumentów można wnioskować, że skarżący ponosi koszty udziału w sprawie pełnomocnika procesowego (doradcy podatkowego) oraz dodatkowo korzysta z obsługi prawnej świadczonej przez radcę prawnego (pozycja nr 63 w księdze przychodów i rozchodów za luty 2016 , poz. nr 16 księgi za styczeń 2016). Powyższe ugruntowuje stanowisko Sądu, iż wnioskodawca ma możliwość poczynienia oszczędności, które pozwolą mu na pokrycie kosztów w zainicjowanym sporze sądowym. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.