I SA/Wr 3076/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk Asesor WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Protokolant Iwona Procajło po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2004 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 10 sierpnia 2001 r. Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w zakresie klasyfikacji taryfowej towaru I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w L. nr [...] z dnia 6 grudnia 2000 r.; II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej we W. na rzecz skarżącego kwotę 10 (dziesięć ) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. orzeka, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie mogą być wykonane. W dniu 25 kwietnia 1998 r. Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe A mgr inż. A. B. z siedzibą w R. złożyło w Urzędzie Celnym w L. (Oddział Celny w J.) zgłoszenie celne Nr [...] dotyczące paneli podłogowych, w celu dopuszczenia tego towaru do obrotu na polskim obszarze celnym. Postanowieniem z dnia 17 października 2000 r., Nr [...] Dyrektor Urzędu Celnego w L. wszczął -z urzędu - postępowanie w sprawie zweryfikowania prawidłowości przedstawionego zgłoszenia celnego w zakresie zmiany klasyfikacji towaru. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, organ pierwszej instancji wydał w dniu 6 grudnia 2000 r. decyzję oznaczoną numerem [...], mocą której uznano zgłoszenie celne za nieprawidłowe w części dotyczącej zapisu w polu 33 tj. kodu towaru, zmieniając przyjęty przez stronę kod PCN 441830990 na 441119000. Prezes Głównego Urzędu Ceł, po rozpatrzeniu odwołania strony, utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie (decyzja z dnia 10 sierpnia 2001 r., Nr [...]), uchylając je z przyczyn formalnych w części dotyczącej powołanej podstawy prawnej. Generalnie ujmując organ II instancji uznał stanowisko organu pierwszej instancji za prawidłowe w przedmiocie zakwalifikowania spornych paneli podłogowych do kodu 441119000, jako wykonanych z płyty pilśniowej łączonej na wpust i pióro na brzegach i końcach, pokrytej na spodzie papierem. Strona skarżąca złożyła terminową skargę na decyzję tego organu do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu, kwestionując zasadność przyjętej taryfikacji przedmiotowego towaru, wdając się w spór natury merytorycznej, zarzucając także , iż decyzja została wydana po znacznym upływie czasu od chwili dopuszczenia towaru do obrotu , naruszając tym samym istotne interesy strony skarżącej jako importera. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna podtrzymała w całej rozciągłości swoje stanowisko, wnosząc o oddalenie skargi , natomiast w kwestii zwłoki w podjęciu ostatecznego rozstrzygnięcia podniosła , że decyzja rozstrzygająca inaczej o przeznaczeniu celnym towaru lub o kwocie wynikającej z długu celnego może być wydana w terminie 3 lat od przyjęcia zgłoszenia celnego. . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270). Wobec powyższego niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako rzeczowo i miejscowo właściwy. Po myśli art. 3 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą. Oznacza to, że skarga może zostać uwzględniona jedynie, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art.145-150 ustawy). Zgodnie z brzmieniem art. 134 § 1 tej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na uwadze dyspozycję cytowanego przepisu, Sąd celowo ograniczył opis przebiegu postępowania przeprowadzonego przez organy obu instancji wyłącznie do przytoczenia podstawowych okoliczności, z pominięciem szczegółowej argumentacji przywoływanej dla uzasadnienia swoich stanowisk przez stronę skarżącą i organy obu instancji. Zdaniem składu orzekającego, kierunek rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy zależy bowiem przede wszystkim od oceny zagadnienia zachowania przez organy orzekające materialnoprawnego terminu zakreślającego ramy czasowe dopuszczalności wydawania decyzji weryfikujących prawidłowość złożonego zgłoszenia celnego. W tej mierze należy stwierdzić, że na mocy art. 65 § 4 pkt 2 lit.a), b) i c) kodeksu celnego, po przyjęciu zgłoszenia celnego organ celny, na wniosek strony, wydaje decyzję lub może z urzędu wydać decyzję, w której uznając zgłoszenie celne z nieprawidłowe w całości lub w części -rozstrzyga o nadaniu towarowi właściwego przeznaczenia celnego (lit.a) , określa kwotę wynikającą z długu celnego zgodnie z przepisami prawa celnego (lit.b) lub zmienia elementy zawarte w zgłoszeniu celnym inne niż określone w lit. a) i b). Z cytowanego uregulowania wynika ponad wszelką wątpliwość kompetencja organów celnych do weryfikowania - także z urzędu - prawidłowości danych objętych zgłoszeniem celnym, z której to kompetencji organy skorzystały także w rozpatrywanej sprawie. Godzi się jednak zauważyć, że - stosownie do art. 65 § 5 kodeksu celnego - decyzja, o której mowa w § 4, nie może być wydana, jeżeli upłynęły 3 lata od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego. Przepis ten wprowadza zatem trzyletni termin przedawnienia dla realizacji przez organ celny przysługującego mu uprawnienia do skorygowania zgłoszenia celnego. Wątpliwości interpretacyjne może nasuwać występujący w art. 65 § 5 kodeksu celnego termin "decyzja ... wydana". Teoretycznie możliwe są dwa kierunki wykładni takiego sformułowania. W ramach pierwszego, uwzględniającego wyłącznie reguły językowej interpretacji analizowanego zwrotu normatywnego, do obrony nadawałoby się stanowisko, zgodnie z którym trzyletni termin zastrzeżony w tym przepisie jest zachowany w każdym wypadku wydania przed jego upływem decyzji pierwszoinstancyjnej. Skład orzekający w niniejszej sprawie opowiada się jednak za koniecznością dodatkowego uwzględnienia - oprócz zasad wykładni gramatycznej - także wniosków jakie nasuwa wykładnia celowościowa i systemowa, a po części - także historyczna (drugi z możliwych kierunków interpretacji). W pierwszej kolejności należy rozważyć ratio legis zastrzeżenia przez ustawodawcę terminu ograniczającego uprawnienie organów celnych do weryfikowania wcześniej przyjętych zgłoszeń celnych. Jak w każdej instytucji dawności, tak i w rozważanym przypadku chodziło o uwzględnienie dwóch przeciwstawnych sobie tendencji. Z jednej strony, wyeliminowanie negatywnych (z punktu widzenia interesów państwa) skutków złożenia nieprawidłowego zgłoszenia celnego, z drugiej zaś usunięcia stanu niepewności, wynikającego z samej możliwości skorygowania takiego zgłoszenia. Otóż zważywszy na zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 127 Ordynacji podatkowej, w związku z art. 262 kodeksu celnego), stan niepewności może wyeliminować dopiero to rozstrzygnięcie, które uzyskało już walor najmniej orzeczenia ostatecznego , a więc takiego , od którego nie przysługuje już środek odwoławczy w toku instancji. Podkreślenia wymaga bowiem to, że w wypadku skutecznego złożenia odwołania, kompetencja do rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz do merytorycznego załatwienia sprawy zostaje przeniesiona na organ drugiej instancji, który może przecież wydać inne rozstrzygnięcie niż organ pierwszej instancji, a dopiero to drugie orzeczenie wiązać będzie stronę jako ostateczne. Już zatem dotychczasowe uwagi uzasadniają wniosek, że także organ drugiej instancji - o ile orzekał w sprawie - jest związany trzyletnim terminem zakreślonym w art. 65 § 5 kodeksu celnego. Efekty wykładni celowościowej znajdują dodatkowe wsparcie w konkluzjach, jakie nasuwa wykładnia systemowa. Analizowana decyzja ma niewątpliwie charakter deklaratoryjny. Jak wynika z art. 209 § 2 kodeksu celnego, sam dług celny w przywozie powstaje bowiem już w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego. W myśl art. 230 § 1 kodeksu celnego, organ celny jest ponadto zobowiązany do powiadomienia dłużnika o zarejestrowaniu kwoty należności celnych. W § 4 tego samego artykułu, ustawodawca przewidział także trzyletni termin przedawnienia do wykonania tego obowiązku, liczony od dnia powstania długu celnego (a zatem - w okolicznościach rozpatrywanej sprawy - od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego). Nie bez znaczenia jest i to, że art. 230 § 5 kodeksu celnego - także w brzmieniu obowiązującym w czasie rozpatrywania niniejszej sprawy przez organy obu instancji - ustawodawca wskazywał okoliczności, których zaistnienie powodowało zawieszenie biegu terminu o którym mowa w § 4 tego artykułu. Ówczesny kształt normatywny kodeksu celnego nie przewidywał natomiast żadnej możliwości zawieszenia biegu trzyletniego terminu, zastrzeżonego w art. 65 § 5. Zmiany normatywne, ważkie - z punktu widzenia interpretacji analizowanego na gruncie art. 65 § 5 kodeksu celnego zwrotu "wydana decyzja" - wprowadziła nowela dokonana przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122), która weszła w życie z dniem 10 sierpnia 2003 r. Z nowego ujęcia art. 230 § 5 i § 6 kodeksu wynika między innymi, że dodatkową przyczynę zawieszenia stanowi także "wniesienie odwołania od decyzji w sprawie długu celnego", do czasu "doręczenia rozstrzygnięcia wydanego w postępowaniu odwoławczym". Dwa ostatnio wymienione przepisy znajdują też aktualnie odpowiednie zastosowanie do biegu terminu, o którym mowa w art. 65 § 5 kodeksu celnego, co wynika z odesłania przewidzianego w § 5a dodanego w tym samym artykule omawianą w tym miejscu nowelą. W ocenie Sądu, dotychczasowe wywody w pełni uzasadniają ostateczną konkluzję, że na gruncie art. 65 § 5 kodeksu celnego konieczne było wydanie decyzji ostatecznej w zakreślonym tam terminie, także w brzmieniu tego przepisu obowiązującym w okresie poprzedzającym nowelę z dnia 23 kwietnia 2003 r., a więc w czasie wydawania decyzji przez organy obu instancji w rozpatrywanej sprawie. Gdyby bowiem założyć, że zamiarem ustawodawcy było uzależnienie zachowania trzyletniego terminu z art. 65 § 5 wyłącznie od wydania decyzji weryfikującej zgłoszenie celne przez sam tylko organ pierwszej instancji, dokonana nowela tego przepisu byłaby po prostu zbędna. Tymczasem wprowadzenie w nim omówionych zmian dowodzi niedwuznacznie, że ustawodawcy zależało raczej na wyeliminowaniu tych negatywnych skutków poprzedniego uregulowania, które wynikały z braku jakiejkolwiek możliwości zawieszenia biegu rozważanego terminu. Przeszkody w ostatecznym załatwieniu spraw tego typu, wynikające z konieczności zawieszenia postępowania, toczących się postępowań karnych lub rozpatrzenia odwołania od pierwszoinstancyjnych orzeczeń, nie miały bowiem wtedy żadnego wpływu na bieg zastrzeżonego terminu. Konkludując, należy stwierdzić, że trzyletni termin zastrzeżony w art. 65 § 5 kodeksu celnego wiązał - również w stanie prawnym, który stanowił podstawę wydania rozstrzygnięć ocenianych w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym - organy obu instancji, z tym że toczące się postępowanie odwoławcze nie powodowało jeszcze wówczas zawieszenia biegu tego terminu. Okoliczności rozpatrywanej sprawy wskazują że tak interpretowany termin nie został zachowany. Zgłoszenie celne PPHU A zostało przyjęte już w dniu 25 kwietnia 1998 r. Tymczasem zaskarżona przez stronę, ostateczna decyzja Prezesa GUC została wydana dopiero w dniu 10 sierpnia 2001 r., a więc z uchybieniem trzyletniego terminu zastrzeżonego w art. 65 § 5 kodeksu celnego. Organ drugiej instancji złamał więc tym samym ustawowy zakaz wydawania decyzji dokonującej ostatecznej, merytorycznej weryfikacji prawidłowości zgłoszenia celnego - określającej ostateczną kwotę długu celnego lub rozstrzygającej o nadaniu towarowi właściwego przeznaczenia celnego. Wydanie takiej decyzji po upływie trzyletniego terminu było bowiem niedopuszczalne. Upływ terminu powinien natomiast skutkować zakończeniem bezprzedmiotowego już wtedy postępowania w sprawie sprawdzenia prawidłowości zgłoszenia celnego , ponieważ merytoryczna decyzja w tym przedmiocie nie mogła być wydana. Uwzględniając te okoliczności, organ odwoławczy powinien był zatem uchylić rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji , a postępowanie w sprawie - umorzyć, na podstawie art. 208 § 1 ordynacji podatkowej, w związku z art. 262 kodeksu celnego. Naruszenie zatem art. 65 § 5 kodeksu celnego obligowało sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w całości, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W konsekwencji uchylenia decyzji należało dodatkowo orzec, że zaskarżone orzeczenia organów obu instancji nie mogą być wykonane (art. 152 tej samej ustawy). Orzeczenie o kosztach znajduje uzasadnienie w art. 200 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.