I SA/Wr 309/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Kieres po rozpoznaniu w dniu 3 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 2 lipca 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 309/18, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za marzec 2017 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 2 lipca 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 309/18. Skarżąca spółka, zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi wskazując że na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 20 maja 2016 r. o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych, ma naliczany podatek od nieruchomości w znacznie wyższej wysokości niż poprzednio. Z powodu tej zmiany oraz nowelizacji w zakresie odnawialnych źródeł energii, koszty prowadzonej działalności przekraczają zyski spółki. W związku z tym nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi. Strona zwróciła uwagę, że niniejsza sprawa dotyczy nadpłaty tylko za jeden miesiąc, a wnioski o stwierdzenie nadpłaty składała za każdy miesiąc, począwszy od 1 stycznia 2017 r. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 13.540.500,00 zł, wartość środków trwałych wg stanu na rok 2017 – 243.256.845,69 zł i odnotowana była strata za wskazany rok na poziomie 3.184.114,42 zł. Salda rachunków na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiły: 3.592.649,81 zł, 42,82 zł, 17,72 zł i 75.669,77 euro. Nadto strona podała, że nie ma kasy gotówkowej, posiada zdeponowane środki na kontach bankowych (niewykazanych powyżej) w łącznej kwocie 8.532.680,28 zł (stan na koniec lutego 2018 r.), jednak środki te stanowią zabezpieczenie spłaty kredytu i spółka nie ma możliwości dysponowania nimi. Spółka ma zobowiązanie z tytułu zaciągniętego kredytu inwestycyjnego. Stan zobowiązań na koniec lutego 2018 r. wynosił 141.784.510,42 zł. Kredyt spłacany jest na koniec każdego kwartału. Kwota raty kapitałowo-odsetkowej zapłaconej w marcu 2018 r. wyniosła 2.639.209,92 zł. Według stanu na koniec lutego 2018 r. spółka posiadała następujące zobowiązania, które pokryte zostały ze środków znajdujących się na wymienionych wyżej rachunkach bankowych: zobowiązania z tytułu dostaw i usług 464.156,91 zł (mają one charakter stały, comiesięczny) oraz zobowiązania z tytułu VAT za luty 2018 r. 199.425 zł. Miesięczne zobowiązanie z tytułu podatku od nieruchomości wynosi 490.075 zł. Na wezwanie starszego referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych nie udzielono odpowiedzi. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2018 r. (doręczonym w dniu 23 lipca 2018 r.) starszy referendarz sądowy odmówił stronie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia referendarz wskazał, że poniesienie kosztu wpisu sądowego zarówno w niniejszej sprawie, jak i w pozostałych sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem, nie wpłynie w najmniejszym stopniu na kondycję finansową spółki, jak i na kontynuowanie przez nią działalności w dotychczasowym rozmiarze. W sprzeciwie od tego postanowienia (wniesionym w dniu [...] lipca 2018 r.) strona skarżąca wskazała, że poza sprawami aktualnie rozpoznawanymi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu skarżąca nie wyklucza wszczęcia kontroli sądowej decyzji wydanych przez organy podatkowe w przedmiocie nadpłaty w podatku od nieruchomości za miesiące sierpień – grudzień 2017 r. Oznacza to, że łączna wysokość wpisów we wszystkich sprawach związanych ze stwierdzeniem nadpłaty podatku od nieruchomości za 2017 r. wynosić będzie około 37.000,00 zł. Z urzędu należy wskazać, że na dzień wydania niniejszego postanowienia spółka jest stroną w [...] sprawach o sygn. akt I SA/Wr [...] toczących się w tutejszym Sądzie jednocześnie, a wpisy od skarg zostały wyznaczone na łączną kwotę 12.371 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: "p.p.s.a"), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Działając w ramach kompetencji orzeczniczych wynikających z treści art. 260 p.p.s.a. Sąd nie stwierdził podstaw do zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia [...] lipca 2018 r. Podstawę prawną dla oceny zasadności zgłoszonego przez stronę wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stanowi przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym (w tym przypadku – obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi), gdy podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Podkreślić jednocześnie należy, iż od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności. Dotyczy to również przewidywania konsekwencji wykonywanej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. 2 wyd., Warszawa 2006, s. 504, postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r., I GZ 147/08, LEX nr 479137). Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści przytoczonego wyżej art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Biorąc pod uwagę powyższe należy wskazać, iż rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu stanu majątkowego posiadania wnioskodawcy z wysokością ciążących na nim kosztów sądowych i dokonaniu na tej podstawie oceny czy istotnie strona nie jest w stanie ich uiścić. Konieczne są więc do tego dane obrazujące całościowo sytuację finansową wnioskodawcy, które uzyskuje się z głównie z dokumentacji finansowej strony. Brak takiej dokumentacji, jej niepełność, nierzetelność czy wątpliwości co to jej prawdziwości uniemożliwiają ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej strony, co z kolei skutkuje niemożliwością dokonania oceny o jakiej mowa wyżej. W tym miejscu należy przypomnieć, iż starszy referendarz sądowy wezwał wnioskującą do nadesłania między innymi bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2017 r. oraz za luty, marzec i kwiecień 2018 r., kopii deklaracji VAT-7 za trzy ostatnie okresy, za które były składane, wydruków historii wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres od stycznia do kwietnia 2018 r., kopii umowy spółki w aktualnym brzmieniu, kopii dokumentów potwierdzających zajęcia egzekucyjne, oświadczenia o źródłach finansowania pełnomocnika zastępującego stronę skarżącą oraz innych dokumentów, które by uzasadniały przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dokonując oceny złożonego w niniejszej sprawie wniosku oraz zawartych w nim oświadczeń Sąd stwierdza, że do dnia rozpoznania wniosku niniejszym postanowieniem skarżąca – zarówno na wezwanie referendarza sądowego, jak i przy złożonym sprzeciwie – nie wniosła żadnych dokumentów w sprawie, a zgodnie z zasadami rozpoznawania wniosków o przyznanie prawa pomocy inicjatywa dowodowa w zakresie wykazania słuszności wniosku znajduje się po stronie wniosku. Fakt nieprzedłożenia przez spółkę dokumentów, do złożenia których została wezwana uniemożliwił dokonanie pełnej i odzwierciedlającej rzeczywistość oceny jej sytuacji majątkowej i finansowej. W tym miejscu należy dodatkowo wyjaśnić, że zawarte w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zatem zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J.P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Rolą Sądu rozpatrującego taki wniosek jest bowiem ocena materiału dowodowego pod kątem spełnia przesłanek z art. 246 p.p.s.a., a nie poszukiwanie za spółkę takich dowodów lub (i) okoliczności, które świadczyłyby o konieczności przyznania jej prawa pomocy. Z kolei odnosząc się do danych udostępnionych przez stronę na urzędowym formularzu wskazać należy, iż analiza zaledwie tych informacji nie nasuwa wątpliwości co do możliwości wygospodarowania przez skarżącą środków pieniężnych na pokrycie wpisu sądowego we wszystkich trzech toczących się aktualnie sprawach. Strona zadeklarowała bowiem stan kont na koniec kwietnia 2018 r. na łączną kwotę około 4.000.000,00 zł (przy kursie euro na poziomie 4,2 zł) oraz środki zdeponowane na zabezpieczenie kredytu wynoszące ponad 8.500.000,00 zł. Jak słusznie wyjaśnił referendarz sądowy, przeznaczanie tych środków na spłatę zobowiązań prywatnoprawnych, jak i na regulowanie bieżących wydatków spółki nie może mieć wpływu na ocenę czy strona dysponuje środkami pieniężnymi wystarczającymi do opłacenia kosztów związanych ze swoim udziałem sprawie. Co do podnoszonych w sprzeciwie okoliczności przyszłych postępowań sądowych, należy wskazać, że Sąd nie jest uprawniony do oceny zdolności płatniczych skarżącej w kontekście zdarzeń przyszłych oraz niepewnych. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka zgodnie przyjmuje się, że niedopuszczalne jest dokonywanie oceny sytuacji finansowej strony w oparciu o hipotetyczne twierdzenia (zob. np. Kreuz v. Polska, wyrok ETPC z dnia 19 czerwca 2001 r., skarga nr 28249/95). Okoliczność ponoszenia kosztów w przyszłych postępowaniach będzie mogła zostać rozważona przez Sąd, gdy skarżąca złoży wniosek o prawo pomocy po uruchomieniu kontroli sądowej w tych sprawach. Mając powyższe na uwadze Sąd podzielił stanowisko starszego referendarza sądowego zgodnie z którym spółka nie wykazała, iż jej sytuacja majątkowa i zdolności płatnicze są na tyle złe, że nie ma ona możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowego. Stąd też, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.