I SA/Wr 323/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Semiczek po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2006 r. odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 9 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania P. F. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Kolejno, P. F., reprezentowany w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez radcę prawnego, w dniu 10 października 2013 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że choć przedmiotem jego działalności gospodarczej jest obrót nieruchomościami, z których wiele jest jego własnością, to kryzys na rynku doprowadził do utraty przez niego płynności finansowej, kilkudziesięciokrotnego spadku dochodów i konieczności pokrywania kosztów utrzymania swojego [...] gospodarstwa domowego z pożyczek. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca posiada objęte egzekucją działki gruntu w D. o łącznej powierzchni ok. 7 ha oraz mieszkanie we W. Jako przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3.000 EUR wymienił samochody: "A", rocznik 2008 i "B", rocznik 2009 – również zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Jedynym źródłem dochodów rodziny, które wynoszą brutto około 2.500 zł, jest działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego. Dodatkowo argumentował skarżący, że w porównaniu ze stanem faktycznym ustalonym w wyżej wskazanym postanowieniu Sądu jego sytuacja majątkowa i życiowa uległa zmianie na skutek sprzedaży licytacyjnej nieruchomości, w której mieszkał. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki sądowej w dniu 16 listopada 2013 r. pełnomocnikowi procesowemu skarżącego doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie czternastu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej i rodzinnej. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca nie zareagował na to wezwanie. Postanowieniem dnia 9 grudnia 2013 r. Referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Na to postanowienie skarżący wniósł sprzeciw. Zarządzeniem z dnia 10 marca 2014 r. skarżący za pośrednictwem swojego pełnomocnika, po raz kolejny, został wezwany do przedłożenia dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej i rodzinnej. Skarżący nie odpowiedział na wezwanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., wniesiony terminowo sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego spowodował ten skutek procesowy, że kwestia oceny zasadności złożonego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega na obecnym etapie ponownemu rozpoznaniu, tym razem przez Sąd. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. W szczególności odnotowania wymaga, że zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby fizycznej o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać jej oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, o stanie rodzinnym. Z kolei w myśl art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jest zatem oczywiste, że w celu wykazania zaistnienia przesłanek prawa pomocy, wnioskodawca powinien dążyć do należytego ustosunkowania się do wezwania do uzupełnienia przedstawionych danych. Skoro zmierza ono do usunięcia wątpliwości powstałych podczas oceny zgromadzonego materiału dowodowego sprawy, nieuczynienie tego uniemożliwia, co do zasady, uwzględnienie zgłoszonego żądania. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji finansowej skarżącej w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne i budzą wątpliwości, mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Informacje udzielone przez skarżącego były niewystarczające do wydania korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. W rezultacie bowiem przedstawiając swoją sytuację majątkową koncentrował się jedynie na dobranych wybiórczo fragmentach, akcentując te z nich, które - w jego ocenie - mogłyby świadczyć o trudnej sytuacji finansowej (m.in. zapaść na rynku nieruchomości spadek dochodów, liczna rodzina pozostająca na jego utrzymaniu, kredyty, brak możliwości zbycia wielomilionowego majątku z uwagi na hipoteki stanowiące zabezpieczenie pożyczek oraz kredytów. Ponadto, skarżący lakonicznie wyjaśnia, iż obecnie jego dochód kształtuje się na poziomie 2500 zł, nie posiada żadnych oszczędności, ma na utrzymaniu [...] dzieci oraz konkubinę, jednocześnie nie wskazuje w żaden sposób na jakim poziomie kształtują się jej wydatki i czy otrzymuje pomoc od rodziny. Zatem mimo iż Sąd nie kwestionuje obciążeń finansowych strony i związanych z tym trudności (zajęcia rachunków bankowych, brak środków na spłatę kredytów), to wobec niejasności aktualnych źródeł utrzymania wydatków, ocenia jako niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistej kondycji finansowej strony. Mimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca nie przedstawił dokumentów, które w sposób wystarczający potwierdzałyby trudną sytuację materialną i wyjaśniałyby uzasadnione wątpliwości co do sytuacji materialnej strony Skoro strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd I uznał, że w rozpoznawanej sprawie brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że skarżący jest osobą, której sytuacja materialna uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.