I SA/Wr 3337/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: NSA Artur Mudrecki Sędziowie: WSA Grzegorz Gocki (spraw.) Asesor sąd. Marzena Łozowska Protokolant: ref. stażysta Anna Frydryk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2004 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] [...] w przedmiocie odmowy umorzenia i zaniechania poboru podatku od nieruchomości za 2001 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że uchylona decyzja nie może być wykonywana, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. na rzecz skarżącego kwotę 6,80 zł (słownie: sześć złotych 80/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją Wójta Gminy [...] z dnia [...] Nr [...], po rozpoznaniu wniosku Pana S. R. z dnia 13.02.2001 r. o umorzenie podatku od nieruchomości za 2001 r. odmówiono umorzenia zaległości podatkowej z tytułu I raty zobowiązania podatkowego w kwocie 108,70 zł., równocześnie umarzając postępowanie w przedmiocie zaniechania poboru podatku z tytułu II, III i IV raty podatku od nieruchomości za 2001 r. Zdaniem organu I instancji, wykazane przez podatnika okoliczności mające stanowić przesłankę do udzielania mu pomocy w płatności należności podatkowej nie miały charakteru wyjątkowości, a nadto wnioskodawca nie wykazał zdarzeń losowych z których powodu, znalazł się w trudnej sytuacji życiowej, której nie mógł przewidzieć ani jej zapobiec. Również sposób w jaki podatnik gospodaruje swoim dochodem, nie może stanowić podstawy do zastosowania wobec niego ulgi w spłacie podatku. W odniesieniu do wniosku strony w zakresie zaniechania poboru II, III i IV raty podatku od nieruchomości za 2001 r., umorzenie postępowania nastąpiło ze względu na jego bezprzedmiotowość, albowiem ustawa z dnia 8.12.2000 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 122, poz. 1315) zniosła możliwość zaniechania poboru podatku. Z powyższym rozstrzygnięciem organu podatkowego nie zgodził się skarżący podnosząc, że odmowa udzielenia mu pomocy w spłacie należności podatkowej za 2001 r. stanowi odwet ze strony Wójta Gminy, za krytyczne uwagi kierowane pod jego adresem. Zdaniem odwołującego, uzyskiwany przez niego dochód miesięczny w kwocie 238 zł, kwalifikuje go do udzielenia ulgi w spłacie należności podatkowych, gdyż uwzględniając wysokość ponoszonych przez niego podstawowych wydatków, pozostała kwota nie zabezpiecza minimum socjalnego. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] Nr [...] utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając w całości argumentację faktyczną i prawną organu I instancji odnośnie braku podstaw do udzielenia podatnikowi pomocy w formie umorzenia zaległości podatkowej, gdyż nie wystąpiła przesłanka "ważnego interesu" podatnika. Przesłanki takiej nie stanowi również okoliczność ponoszenia przez podatnika obciążeń alimentacyjnych oraz prowadzenia wobec niego egzekucji zaległych alimentów. Mimo niewątpliwie trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej podatnika, zdaniem organu odwoławczego nie wystąpiły w sprawie okoliczności, na które podatnik nie mógł mieć wpływu i które były niezależne od jego postępowania. W zakresie umorzenia postępowania w części dotyczącej zaniechania poboru II, III i IV raty wskazano na bezprzedmiotowość postępowania podatkowego z uwagi na skreślenie z dniem 1.01.2001 r. w związku z nowelizacją ustawy Ordynacja podatkowa § 22 ust 2 tejże ustawy, przewidującego możliwość zaniechania poboru podatku. W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, przekazanej w związku z reorganizacją sądownictwa administracyjnego, właściwemu do jej rozpoznania po 1.01.2004 r. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu, skarżący domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, zarzucił organom obu instancji niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, a w szczególności brak dokładnych ustaleń co do rzeczywistej jego sytuacji osobistej i majątkowej. Nadto zdaniem skarżącego w składzie orzekającym Samorządowego Kolegium Odwoławczego, rozpoznającym jego odwołanie, brała udział osoba powiązana więzami rodzinnymi z członkiem Zarządu Gminy [...]. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a nadto dodatkowo wskazując, że w stosunku do żadnego z członków zespołu orzekającego w sprawie nie miał zastosowania przepis art. 130 Ordynacji podatkowej o wyłączeniu go z udziału w rozpoznaniu odwołania strony. W tym stanie faktycznym Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, albowiem w ramach zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało zawężającej wykładni art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej i na podstawie tak zinterpretowanego przepisu oceniono sytuację skarżącego, co niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 67 § 1 ordynacji umorzenie zaległości podatkowej może nastąpić "w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym". Brzmienie powyższego przepisu oznacza, że na wniosek podatnika organ może umorzyć zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę w całości lub w części w trzech sytuacjach, a mianowicie gdy przemawia za tym ważny interes podatnika, gdy przemawia za tym interes publiczny oraz gdy przemawiają za tym obie przesłanki łącznie. Dokonując oceny ważnego interesu podatnika należy mieć na względzie całokształt jego sytuacji, także w aspekcie rzetelności w wypełnianiu wcześniej zobowiązań wobec państwa. Interes publiczny to nie tylko potrzeba zapewnienia maksymalnych dochodów w budżecie państwa lub samorządu, ale także ograniczenie jego ewentualnych wydatków np. na zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc z opieki społecznej (por. wyrok NSA z dnia 30.05.2001 r. III SA 830/00 LEX nr 54007) Organy podatkowe rozpoznając wniosek o umorzenie zaległości podatkowych winny mieć na uwadze takie sposoby załatwienia sprawy, aby podatnik na skutek nie zawinionych przez siebie zdarzeń, pogłębionych niekorzystnym załatwieniem jego wniosku, nie był zmuszony do korzystania z pomocy opieki społecznej, a zatem, aby ciężar jego utrzymania nie został ponownie przerzucony na Skarb Państwa lub budżet gminy. Uznaniowy charakter rozstrzygnięcia nie przekreśla zasady, że uznanie jest ograniczone dyrektywami ustawowymi nakazującymi organom podatkowym rozważenie każdej sprawy z punktu widzenia występowania bądź braku w konkretnym przypadku względów gospodarczych lub społecznych, które uzasadniałyby umorzenie zaległości podatkowych lub odsetek (por. wyrok NSA z dnia 23.04.1999 r. - III SA 2292/98, LEX nr 41581). Dokonując analizy poczynionych w niniejszej sprawie przez organy podatkowe ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji osobistej i majątkowej podatnika, nie można nie zauważyć, iż osiągany przez podatnika miesięczny dochód, w rozumieniu obowiązującej w dacie orzekania ustawy o pomocy społecznej, kwalifikował go do świadczeń z pomocy społecznej. Świadczenie takie było zresztą przyznane podatnikowi w styczniu 2001 r. w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków, przy czym ustalony przez organy pomocy społecznej dochód podatnika wynoszący wówczas 180,96 zł, znacznie odbiegał od obowiązującego w tym zakresie kryterium dochodowego wynoszącego wówczas 401 zł netto. Również w późniejszym czasie, w tym w dacie orzekania przez organy obu instancji, sytuacja majątkowa i osobista podatnika nie tak uległa znaczącej poprawie, ażeby można było uznać, iż uzyskiwane przez niego dochody były w stanie zaspokoić chociaż minimum egzystencji. Wprawdzie zgodzić się należy ze stanowiskiem organu odwoławczego, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły w ostatnim okresie nadzwyczajne, losowe przypadki powodujące niemożność uregulowania przez podatnika zaległości podatkowej, jednakże nie można nie zauważać, analizując przesłanki określone w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej interesu publicznego, jaki zdaniem Sądu jest niewątpliwie okoliczność, gdy zapłata zaległości podatkowej spowoduje konieczność sięgnięcia przez podatnika do środków pomocy państwa lub samorządu, gdyż nie będzie on w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb bytowych. To zagadnienie nie było w ogóle przedmiotem oceny i analizy organów podatkowych, które wyłącznie rozważały jedynie kwestię istnienia lub nieistnienia "ważnego interesu "samego podatnika. Okoliczność, że art. 67 § 1 ordynacji podatkowej, oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego, oznacza, że ustawodawca pozostawił do uznania organu podatkowego ocenę istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek. Wydanie decyzji musi być każdorazowo poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie wszystkich z przesłanek umorzenia i ich analizą - z zachowaniem wymogów proceduralnych, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Sąd nie podzielił natomiast, zarzuty skarżącego odnośnie udziału w składzie zespołu orzekającego Samorządowego Kolegium Odwoławczego, członka kolegium podlegającego wyłączeniu z udziału w rozpoznaniu sprawy na podstawie art. 130 Ordynacji podatkowej, albowiem w sprawie nie zaistniała żadna z podstaw, przewidzianych w art. 130 Ordynacji podatkowej, do wyłączenia z udziału w sprawie któregokolwiek z członków składu Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Biorąc powyższe pod uwagę i uznając, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 & 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30.08.2002 r prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) orzekł jak w sentencji wyroku. Równocześnie na podstawie art. 152 cyt. ustawy określono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. art. 200, 205 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.