I SA/Wr 335/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia 1. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wraz ze sporządzoną osobiście skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 grudnia 2014 r. K. J. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu tego żądania skarżąca podała, ze swoje gospodarstwo domowe, prowadzone wraz z mężem i dwojgiem nieletnich dzieci utrzymuje ze swojego wynagrodzenia za pracę w kwocie 2.100 zł (brutto) oraz wynagrodzenia męża w kwocie 300 zł (brutto). W odpowiedzi na wezwanie wnioskująca strona przesłała dokumenty, z których ponad dane wskazane we wniosku wynika, że w latach 2013 i 2014 ona oraz jej mąż uzyskali dochód w kwocie odpowiednio 17.563,31 zł i 18.966,62 zł oraz 1.760,10 zł i 1.070,55 zł. Strona poinformowała, że w związku z ciążącymi na niej zobowiązaniami z tytułu poręczeń wystąpiła o ogłoszenie jej upadłości. Z pisma procesowego strony skarżącej z dnia 7 sierpnia 2015 r. wynika, że skarżąca wypowiedziała pełnomocnictwo adwokatowi reprezentującemu ją w postępowaniu przed Sądem w związku z odmową sporządzenia skargi kasacyjnej. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz usta-nowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art.199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środ-ków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu radcy prawnego jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z usług profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Skarb Państwa ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona ze względu na swój stan majątkowy nie jest w stanie ponieść jej kosztów. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów postępowania sądowego przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postepowania sadowego zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów postępowania sądowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wykazane przez wnioskodawcę, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) lub 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ocenie referendarza sądowego skarżąca w sprawie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Świadczą o tym z jednej strony kwota pieniężna, którą czteroosobowe gospodarstwo domowe skarżącej dysponuje miesięcznie na swoje utrzymanie – około 2.000 zł, a z drugiej, brak majątku podlegającego spieniężeniu. Z tych powodów referendarz sądowy ocenił, że skarżąca nie jest w stanie bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny ponosić kosztów sądowych w sprawie. Orzeczenie w tym przedmiocie znalazło wyrok w pkt 1. sentencji postanowienia. Natomiast w sprawie nie sposób przyjąć, że strona skarżąca nie jest w stanie opłacić usług adwokata z wyboru, skoro jako powód wypowiedzenia pełnomocnictwa takiemu adwokatowi podała jego odmowę sporządzenia skargi kasacyjnej. Oznacza to, że jest ona w stanie sfinansować udział w sprawie innego profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Dlatego referendarz sądowy postanowił, jak w pkt 2. sentencji postanowienia. Postanowienie referendarza sądowego zostało wydane na podstawie art. 245 § 1, 2, 3 i 4, art. 246 § 1 pkt 1) i 2) i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.