I SA/Wr 338/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. oraz odsetek od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za marzec, kwiecień, maj oraz październik 2000 r. postanawia: 1. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnić ją od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 250,00 zł (dwieście pięćdziesiąt złotych), 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 2.000 zł B. W. na stosownym formularzu złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego żądania skarżący podał, że utrzymuje się z pracy, nie stać go na uiszczenie opłaty sądowej bez uszczerbku na zdrowiu swoim oraz swojej małżonki, którą wskazał jako jedyną osobę pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowy. Oświadczył, że ani on ani jego żona nie posiadają żadnego majątku, miesięczne wydatki na swoje utrzymanie w kwocie 950 zł pokrywają z wynagrodzenia wnioskodawcy w kwocie 561 zł oraz kwoty 900 zł pomocy otrzymywanej od rodziców jego małżonki. Dodatkowo wskazał na fakt potrącania z jego wynagrodzenia za pracę świadczenia alimentacyjnego w kwocie 444,62 zł oraz opłacania czynszu mieszkaniowego przez właściciela mieszkania zajmowanego przez skarżącego - jego matkę. Wraz z wnioskiem B. W. przedłożył fotokopie przelewu bankowego świadczenia alimentacyjnego oraz postanowienia Sądu Rejonowego dla W. Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] sygn. akt [...] w przedmiocie zwolnienia od opłaty od apelacji w sprawie o uchylenie obowiązku alimentacyjnego. W odpowiedzi na wezwanie B. W oświadczył, że zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej oraz przesłał do Sądu fotokopie zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) PIT-37 za lata 2005, 2006 i 2007, z których wynika, że osiągnął wnioskodawca dochód brutto w kwocie odpowiednio po 10.773 zł, oraz 10.698 zł, oraz zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej lub działów specjalnych produkcji rolnej PIT-36L za lata 2005, 2006 i 2007, świadczących, iż skarżący uzyskał w roku 2005 dochód brutto w kwocie 23.656,17 zł, w roku 2006 poniósł stratę w kwocie 25.893,03 zł, natomiast w roku 2007 nie prowadził działalności. Strona skarżąca przedstawiła również fotokopię tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. dotyczących należności podatkowej z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 rok, zestawienie operacji na rachunkach bankowych złotówkowym oraz dewizowych, wskazujących na ujemne saldo oraz bilans za lata 2005 i 2006. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oznacza w rzeczywistości swoistą formę kredytowania podmiotów zobowiązanych do uiszczenia tych kosztów. Niedopuszczalna jest sytuacja, gdy podmioty te wykonują inne ciążące na nich zobowiązania, żądając by koszty sądowe pokrywał za nie Skarb Państwa. Dla uznania wniosku za uzasadniony nie jest istotna wyłącznie aktualna sytuacja majątkowa strony. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy jak i stan faktyczny sprawy, Sąd nie stwierdził podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony w całości. Zauważa się, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. W sprawie strona skarżąca nie wykazała natomiast, że jej sytuacja charakteryzuje się ubóstwem - a tylko taka sytuacja, jak wskazano wyżej, może być podstawą dla przyznania prawa pomocy. Wskazuje się również, iż skarżący nie korzysta ze wsparcia należnego osobom pozostającym w niedostatku np. z Pomocy Społecznej. Za odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przemawia fakt, że zarówno on jak i jego małżonka posiadają źródła przychodów (praca, pomoc rodziny), uzyskując łączne miesięczne dochody w kwocie 1.461 zł oraz nie ponoszą ciężaru opłat czynszowych dotyczących zajmowanego przez nich mieszkania. Mając jednak na względzie wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowi wpis od skargi wynoszący 2.000,00 zł oraz obecne - wykazane - możliwości finansowe strony, stwierdzić należy podstawy dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych - wpisu od skargi, w części przekraczającej kwotę 250,00 zł (dwieście pięćdziesiąt złotych). Strona skarżąca jest bowiem w stanie zgromadzić środki i uiścić tytułem należnego od skargi wpisu kwotę 250,00 zł, bez uszczerbku koniecznego utrzymania, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dokonując rozstrzygnięcia w sprawie uwzględniono także okoliczność, że koszty sądowe winny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. Reasumując należy stwierdzić, iż - w niniejszej sprawie - odmowa przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie wnioskowanym nie stanowi ograniczenia konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Konieczność ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, choćby w minimalnej kwocie, sprzyja bowiem rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw, stąd strony powinny w miarę możliwości uczestniczyć w kosztach postępowania. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.