I SA/Wr 338/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar po rozpoznaniu w dniu 4 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 czerwca 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 338/17) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata) w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 26 czerwca 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 338/17) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata) Wraz ze skargą na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata) argumentując, że aktualna sytuacja finansowa i życiowa skarżącego uniemożliwia mu zarówno poniesienie kosztów postępowania, jak i kosztów pomocy prawnej. Na formularzu wniosku skarżący wyjaśnił, że prowadzona przez niego firma nie przynosi dochodów od 2010 r., oraz, że wnioskodawca nie posiada żadnego majątku (także wchodzącego w skład małżeńskiej wspólności majątkowej), który mógłby spieniężyć, w tym, akcji, nieruchomości i rzeczy ruchomych. Dodał, że wobec niego toczą się postępowania egzekucyjne. Z dalszej treści wniosku wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, na której utrzymaniu pozostaje. Jak podkreślił, wynagrodzenie żony (w kwocie 1.980 zł netto) nie wystarcza na podstawowe utrzymanie. Podobnie jak on, nie ma ona żadnego majątku, który można by spieniężyć. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały – opłaty za czynsz i media w kwocie 1.200 zł, koszty zakupów wyżywienia w wysokości 500 zł, odzieży, środków higieny i lekarstw w kwocie 200 zł, oraz wydatki na transport komunikacyjny w wysokości 80 zł (łącznie: 1.980 zł). Do wniosku skarżący załączył dokumentację lekarską dotyczącą stanu zdrowia żony (niedosłuch) z lat 2007-2014. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że żona wnioskodawcy uzyskała przychód ze stosunku pracy w kwocie 22.650 zł. Będąc zatrudniona w A sp. z o.o. – w okresie od [...] 2013 r. do [...] 2014 r. - na stanowisku [...] w okresie od [...] 2017 r. do [...] 2017 r. uzyskała dochód brutto w kwocie 2.100 zł (netto 1.530 zł). Na wydruku historii rachunku bankowego należącego do żony wnioskodawcy brak jakichkolwiek transakcji w okresie od marca do maja 2017 r. Z przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów wynika również, że był on zatrudniony w tej samej spółce co żona do [...] 2015 r. i od [...] 2015 r. do daty oświadczenia spółki w tym przedmiocie (10 maja 2017 r.) nie zostało mu wypłacone – z powodu złej kondycji finansowej spółki – wynagrodzenie z tytułu posiedzeń zarządu oraz dywidendy. Wobec wnioskodawcy prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, sądowe i w administracji, co potwierdzają kopie wezwań, tytułu wykonawczego oraz pisma B do Dyrektora ZUS o zbiegu egzekucji. Zgodnie z oświadczeniem J. L., mieszka on wyłącznie z żoną (J. L.), która była zatrudniona do [...] 2017 r. Zwolnienie J. L. (z powodów trudności finansowych firmy A) spowodowało pogorszenie się sytuacji majątkowej małżonków, którzy aktualnie mogą liczyć jedynie na pomoc dzieci. Nieruchomość w B, której adres jest podany jako adres zamieszkania wnioskodawcy, stanowi własność C z/s w B. Małżonkowie mają prawo z niej korzystać z jednoczesnym obowiązkiem ponoszenia za nią kosztów. Nieruchomość jest zajmowana na podstawie jedynie ustnych ustaleń. Wnioskodawca oświadczył nadto, że nie figuruje w Centralnej Ewidencji i informacji Działalności Gospodarczej, nie jest w posiadaniu jakichkolwiek udziałów w spółkach lub innych praw majątkowych. Również jego żona nie posiada żadnych udziałów ani innych praw, jest natomiast prezesem C. Nie uzyskuje w związku z tym żadnego wynagrodzenia, albowiem Fundacja nie przynosi zysków. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego w przedmiocie podania informacji o posiadanych środkach transportu oraz w przedmiocie szczegółowego (określonego kwotowo) zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków wnioskodawca podał, że do maja 2017 r. jego żona posiadała samochód C, rocznik [...] o wartości 35.000 zł, który został przejęty przez lombard na pokrycie długów firmy A. Obecnie małżonkowie posiadają tylko jeden samochód – C, rocznik [...], o wartości około 6.000 zł. Na miesięczne wydatki małżonków składają się: podatek od nieruchomości w kwocie 83,30 zł, opłaty za: energię elektryczną (235 zł), gaz (582 zł), wywóz śmieci (39 zł), telefon (130 zł), wodę (130 zł), wydatki na wyżywienie w kwocie 500 zł, wydatki na odzież (120 zł), środki higieny (80 zł), transport (80 zł). Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2017 r. (doręczonym skarżącemu w dniu 10 lipca 2017 r.) referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie uznając, że nie wszystkie dane, które mogłyby mieć wpływ na możliwości płatnicze wnioskodawcy zostały przez niego udostępnione. Referendarz sądowy zwrócił m.in. uwagę na to, że wnioskodawca nie ujawnił faktu, że jego żona prowadzi nie jedną, lecz dwie fundacje (B i D). Dodał, że deklarowany przez skarżącego brak dochodów osiąganych przez Fundację B nie został udokumentowany przez wnioskodawcę stosownymi dokumentami i bazował jedynie na oświadczeniu strony. Zwrócił również uwagę referendarz sądowy na niespójność danych wynikających z przedłożonych przez stronę dokumentów z danymi z KRS. Podniósł, że zgodnie z oświadczeniem głównej księgowej A Sp. z o.o., wnioskodawca nie jest zatrudniony na stanowisku prezesa zarządu tej spółki od 2015 r., natomiast zgodnie z zapisami KRS aktualnego na dzień wydania niniejszego postanowienia, wnioskodawca jest nadal prezesem zarządu, a także jedynym wspólnikiem spółki. Wskazał również, że wnioskodawca nie przedłożył wydruków historii posiadanych rachunków bankowych. W sprzeciwie od tego postanowienia (nadanym w dniu [...] lipca 2017 r.) skarżący wniósł o zmianę orzeczenia referendarza sądowego poprzez przyznanie mu prawa pomocy. Zdaniem strony, referendarz sądowy nie uwzględnił rzeczywistej sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącego, pomimo że skarżący złożył prawdziwe oświadczenia co do braku jakichkolwiek dochodów, a także, w zakresie złej sytuacji zdrowotnej i finansowej żony skarżącego. Odnosząc się do poruszonej w zaskarżonym postanowieniu kwestii nieujawnienia przez wnioskodawcę faktu , że małżonka skarżącego prowadzi także Fundację D skarżący wyjaśnił, że brak podania tej informacji wynikał z przeoczenia jako że z tego tytułu małżonkowie nie osiągają od 2014 r. żadnych dochodów. Z urzędu należy wskazać, że w sprawie, wpis od skargi został wyznaczony na kwotę 2.674 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Poddając kontroli zaskarżone postanowienie referendarza sądowego Sąd nie stwierdził podstaw do jego zmiany uznając tym samym, że orzeczenie to odpowiada prawu. Z uwagi na zakres złożonego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy, punktem odniesienia w sprawie są przepisy art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z powołanych regulacji wynika, że warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym powszechnie aprobuje się pogląd, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jako takie powinno znajdować zastosowanie jedynie do osób żyjących w ubóstwie. Wykazanie tej okoliczności spoczywa na wnioskodawcy, którego obowiązkiem jest rzetelne i precyzyjne zobrazowanie swojego stanu rodzinnego i majątkowego, przy wiarygodnym powołaniu dowodów okoliczności te potwierdzających. W ocenie Sądu, trafnie referendarz sądowy podnosi w swoim postanowieniu, że nie wszystkie dane, które mogły zaważyć na możliwościach płatniczych wnioskodawcy zostały przez niego udostępnione. Okoliczność ta dowodzi wybiórczej staranności wnioskodawcy w zobrazowaniu swojej sytuacji materialnej, a w konsekwencji wyklucza uznanie, że skarżący zrealizował obowiązek o jakim mowa w powołanym na wstępie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zgodzić się należy z referendarzem, że skoro skarżący jest osobą pozostającą w związku małżeńskim, to przy ocenie zdolności płatniczych wnioskodawcy należało wziąć pod uwagę nie tylko własne możliwości zarobkowe skarżącego, ale także i dochody uzyskiwane przez jego małżonkę. Wymogu należytego udokumentowania zdolności płatniczych małżonki skarżący niewątpliwie nie zrealizował w pełni, albowiem w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem ograniczył się jedynie do udokumentowania wysokości wynagrodzenia jakie małżonka wnioskodawcy uzyskiwała ze stosunku pracy w firmie A sp. z o.o. Tymczasem, jak ustalił referendarz sądowy, małżonka skarżącego pełniła również funkcje zarządcze w dwóch Fundacjach o nazwie – B i D. Na udział małżonki w prowadzeniu pierwszej z wymienionych Fundacji skarżący wprawdzie wskazywał w toku postępowania, jednak nie wykazał, by z tego tytułu małżonka skarżącego nie otrzymywała żadnych profitów finansowych. Trafnie w tym kontekście podnosi referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, że informacje o braku dochodów z tego tytułu bazują jedynie na oświadczeniu wnioskodawcy, a zatem nie zostały poparte żadnymi dokumentami. Co do aktywności małżonki w drugiej z wymienionych Fundacji to skarżący w ogóle nie ujawnił tego faktu, wyjaśniając w sprzeciwie, że zapomniał o tym fakcie w związku z tym, ze od 2014 r. małżonkowie nie osiągają z tego tytułu żadnych dochodów. Wypada podkreślić, że dokumentów dotyczących stanu finansów obu Fundacji skarżący nie dołączył także do sprzeciwu, choć niewątpliwie musiał on posiadać wiedzę o istotności tych dokumentów w sprawie, skoro referendarz sądowy w kwestionowanym postanowieniu zwracał uwagę na to, że w sprawie nie jest wiadome, czy małżonka skarżącego otrzymuje wynagrodzenie w związku z pełnieniem funkcji wiceprezesa Fundacji D, oraz, czy Fundacja ta prowadzi działalność gospodarczą. Z kolei o tym, że w tym zakresie nie mogą zostać uznane za wystarczające same oświadczenia składane przez skarżącego wnioskodawca powinien mieć świadomość po zapoznaniu się z treścią uzasadnienia skarżonego postanowienia, a które nie pozostawia wątpliwości, że za niewystarczające uznał referendarz sądowy oświadczenie jakie skarżący złożył już wcześniej w przedmiocie nieosiągania dochodów przez Fundację B. Wątpliwości związane z wynagrodzeniem osiąganym przez małżonkę skarżącego z tytułu udziału w ww. Fundacjach nie pozwalały kategorycznie stwierdzić, że wobec utraty przez nią źródła zarobkowania w firmie A sp. z o.o. małżonkowie w istocie pozbawieni są źródeł dochodów, pozostając na koniecznym utrzymaniu dzieci. Końcowo trzeba dodać, że pomimo skierowanego do strony wezwania referendarza sądowego o przedłożenie dokumentów, które potwierdzałyby prowadzenie przez stronę działalności gospodarczej także i w tym przypadku staranność skarżącego ograniczyła się jedynie do złożenia własnego oświadczenia w tym zakresie, albowiem skarżący nie przedłożył dowodu potwierdzającego jego wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej. Wszystkie wymienione okoliczności, także w ocenie Sądu, nie dawały podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, skoro stanowiły przeszkodę dla ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Z tych powodów Sąd nie stwierdził podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia uznając, że stan faktyczny sprawy uprawniał referendarza sądowego do odmownego rozpoznania złożonego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.