I SA/Wr 343/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Chołuj po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A sp. z o.o. z/s w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień, wrzesień, październik, listopad, grudzień 2005 r. postanawia: I. przywrócić termin do złożenia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 listopada 2016 r, I SA/Wr 343/16; II. utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 8 listopada 2016 r, I SA/Wr 343/16. Skarżąca spółka, prowadząca działalność w zakresie sprzedaży metali i rud metali, wniosła o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2016 r., I SO/Wr 5/16, referendarz sądowy odmówił spółce prawa pomocy. Referendarz sądowy zauważył, że strona nadesłała dokumenty finansowe, na podstawie których trudno ocenić możliwości płatnicze spółki. W istocie wynika z nich, że spółka od 2015 r. nie dokonuje żadnych dostaw, w 2014 r. nie uzyskała przychodu, nie ponosząc też kosztów jego uzyskania. Jednakże z bilansu za 2012 r. (tylko taki został przedłożony) wynika, że spółka dysponowała znacznym majątkiem. Brak bilansu i rachunku zysku i strat, według referendarza sądowego, uniemożliwia zaś ocenę sytuacji finansowej spółki. Co do choroby psychicznej prezesa zarządu referendarz wskazał, że kłopoty ze zdrowiem psychicznym nie miały wpływu na wniesienie skargi. Pismem z dnia 12 kwietnia 2016 r. prezes zarządu wniósł skutecznie skargę do sądu (I SA/Wr 343/16). Postanowieniem z dnia 12 września 2016 r., I SO/Wr 5/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2016 r., I SO/Wr 5/16. Sąd podzielił w całości argumentację referendarza sądowego. Wskazał, że osiągane przez spółkę przychody pozwalały jej na poczynienie odpowiednich oszczędności na poczet przyszłych procesów sądowych. Sąd zauważył, że mimo powoływania się na złą sytuację finansową spółka nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. W opinii Sądu, spółka nie wykazała, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszów na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. W dniu 13 października 2016 r. wpłacono na rachunek Sądu kwotę 2.720 zł tytułem wpisu w niniejszej sprawie. Pismem z tego samego dnia skarżąca spółka wniosła powtórny wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym wskazała, że w związku ze zmianą okoliczności wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu pisma podniosła, że nie uległy zmianie okoliczności faktyczne podane w poprzednim wniosku, jednak pojawiły się okoliczności nowe – mianowicie spółka stała się niewypłacalna w rozumieniu art. 11 ustawy – Prawo upadłościowe. Strona zaznaczyła, że wniosek w tym przedmiocie złoży niezwłocznie do właściwego sądu, a odpis wniosku przedłoży tutejszemu Sądowi. Zwróciła uwagę, że kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega ocenie na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) i dokonała wykładni tego przepisu. Strona zauważyła końcowo, że wprawdzie uiściła wpis od skargi, jednakże liczy – po pozytywny rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku – na jej zwrot, gdyż zmuszona była zaciągnąć na ten cel krótkoterminową pożyczkę. Postanowieniem z dnia 8 listopada 2016 r., I SA/Wr 343/16, referendarz sądowy odmówił zmiany swojego postanowienia z dnia 27 czerwca 2016 r., I SO/ Wr 5/16. Referendarz sądowy wskazał, że jako nową okoliczność spółka podała jej niewypłacalność. Referendarz sądowy podkreślił, że strona, powołując się na tę okoliczność, w żaden sposób jej nie udokumentowała. Ponadto referendarz zauważył, że strona skarżąca, zmierzając do wykazania braku środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie, uiściła kwotę 2.720 zł na poczet wpisu od skargi, który w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest zwykle najwyższym kosztem sądowym. Oznacza to, że spółka jest w stanie zgromadzić środki na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie. W efekcie referendarz sądowy nie dostrzegł zmiany okoliczności, która uzasadniałaby zmianę postanowienia z dnia 27 czerwca 2016 r. i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie z dnia 8 listopada 2016 r. zostało skutecznie doręczone spółce w dniu 1 grudnia 2016 r. W piśmie z dnia 30 grudnia 2016 r. strona wniosła skargę na orzeczenie referendarza sądowego wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia tegoż środka. W uzasadnieniu skargi spółka podniosła, że nie posiada potrzebnych środków na opłacenie kosztów postępowania. Brak udzielenie pomocy prawnej odbiera spółce prawo do sądu. Strona wyjaśniła, że środki finansowane zostały zajęte przez organy podatkowe wskutek natychmiastowego wykonania decyzji podatkowych. Koszty sądowe wpłacone zostały przez prezesa spółki z własnych oszczędności. Spółka podniosła, że nie posiada środków na sporządzenie bilansu, zaś skarga została sporządzona na bazie wcześniejszych skarg strony oraz dzięki bezpłatnej pomocy prawnej organizacji pozarządowej. Jako uzasadnienie swojego wniosku spółka podała, że jedyny członek zarządu – P. K. jest osobą chorą psychicznie. Choroba ta łączy się z upośledzaniem koncentracji, uwagi i pamięci. Przyczyna opóźnienia ustała w dniu 24 grudnia 2016 r., kiedy to prezes zarządu, dokonując przedświątecznych porządków, odnalazł kilka nieotwartych kopert, które pozostawił w schowku w samochodzie. Na udokumentowanie faktu choroby psychicznej prezesa zarządu strona przedstawiła zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że prezes zarządu pozostaje pod opieką psychiatryczną od 2013 r. Jak stwierdził lekarz, P. K. ma stany depresyjne, objawy maniakalne i hipomaniakalne. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Na wstępie należy zauważyć, że w sprawie strona złożyła skargę na orzeczenie referendarza wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. Sąd pragnie zauważyć, że od orzeczeń referendarza sądowego przysługuje jedynie sprzeciw. Ze względu na to, że pismo strony spełniało wymogi sprzeciwu Sąd zakwalifikował wniesiony środek jako sprzeciw z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w myśl zasady "falsa demonstratio non nocet". Nie ulega bowiem wątpliwości, że rzeczywistą intencją strony było skuteczne wzruszenie niekorzystnego dla niej postanowienia referendarza sądowego. W pierwszej kolejności Sąd przystąpił do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu. Stosownie do treści art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Należy wskazać, że obowiązkiem wnioskodawcy jest złożenie przedmiotowego wniosku w ciągu 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi, z jednoczesnym dokonaniem czynności, której nie dokonał w terminie oraz uprawdopodobnieniem okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1, § 2 i § 4 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że wniosek spółki o przywrócenie terminu spełniał wymogi formalne. W ocenie Sądu, przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 24 grudnia 2016 r., czyli jak podano we wniosku. Natomiast przedmiotowy wniosek został nadany 31 grudnia 2016 r. Strona zachowała zatem termin do wniesienia wniosku. Co do meritum wniosku Sąd stwierdza, że wyjaśnienia spółki wystarczająco uprawdopodabniają, że strona mogła uchybić terminowi bez swojej winy. Sąd pragnie zaznaczyć, że strona nie była zobowiązana we wniosku o przywrócenie terminu do udowodnienia okoliczności wskazujących na brak swojej winy, lecz jedynie do uprawdopodobnienia tych okoliczności. Jak wskazała natomiast spółka, jedyny członek zarządu spółki cierpi na chorobę psychiczną, na co przedłożone zostało stosowne zaświadczenie lekarskie. W ocenie Sądu, oczywistym jest, że wskazane dolegliwości mają z reguły charakter długotrwały i mogą powodować – w różnym stopniu – zaburzenia w postrzeganiu rzeczywistości. Wobec powyższego, Sąd stwierdził, że istniały podstawy do przywrócenia terminu do złożenia sprzeciwu od postanowienie referendarza sądowego, o czym orzeczono – na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. – w pkt I sentencji postanowienia. Rozpoznając natomiast sprzeciw spółki Sąd uznał, po ponownej analizie akt sprawy, że postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu. Należy zgodzić się, że w sprawie nie zaistniała żadna nowa okoliczność, która uzasadniałaby przyznanie spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W poprzednich swoich orzeczeniach zarówno referendarz sądowy, jak i Sąd, wskazywali, że spółka mimo dużych przychodów nie poczyniła stosownych oszczędności na koszty postępowania, choć strona – jako przedsiębiorca – powinna dochować należytej staranności. Należy zgodzić się z referendarzem, że twierdzenia o niewypłacalności spółki są gołosłowne. Sąd zauważa także, że spółka nie złożyła wniosku o ogłoszenie upadłości, ani o jej likwidacje. We wniosku, ale także w sprzeciwie, spółka nie przedstawiła żadnych konkretnych dowodów na to, że od wydania przez Sąd postanowienia w sprawie pogorszyła się jej sytuacja finansowa. Co istotne, mimo wskazywania na problemy z pozyskiwaniem środków spółka opłaciła w sprawie wpis sądowy bez wzywania. Także wniosła skutecznie skargę do sądu administracyjnego. Trudno zatem uznać, że na obecnym etapie postępowanie spółce potrzebne jest przyznanie prawa pomocy. Sąd ponownie wskazuje, że z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy spółka kapitałowa ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności spółka zrezygnowała, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany (zob. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14, CBOSA). W efekcie Sąd zgodził się z referendarzem sądowym, że w sprawie nie doszło do żadnej zmiany okoliczności faktycznych, co obligowało Sąd do utrzymania w mocy postanowienie referendarza sądowego, o czym orzeczono – na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. – w pkt II sentencji postanowienia.