I SA/Wr 3447/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ludmiła Jajkiewicz, Sędzia NSA Halina Betta (sprawozdawca), Asesor WSA Marta Semiczek, Protokolant Edyta Luniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lipca 2005r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych dotyczących I, II i III raty 2003r. w podatku rolnym i podatku od nieruchomości oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...]małżonkowie S. i J. L. zwrócili się do Burmistrza Miasta i Gminy N. z wnioskiem o umorzenie "podatku za rok 2003". Jako uzasadnienie swojej prośby powołali się na trudną sytuację finansową której powodem był pożar, niszcząc cały dorobek ich życia. Brak środków do życia wynika nadto z konieczności regulowania opłat na energię elektryczną, telefon, leki a także z obowiązku spłaty rat w hurtowniach za materiały budowlane, kredytów konsumenckich związanych z zakupem sprzętów gospodarstwa domowego. Burmistrz Miasta i Gminy N. decyzją z dnia [...]Nr [...]odmówił umorzenia zaległości podatkowych z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego za okres I, II i III raty 2003r. Z ustaleń organu wynika, że miesięczne przychody małżonków wynoszą [...]miesięcznie co zdaniem organu pozwala na uregulowanie zaległych zobowiązań. Organ I instancji zwrócił uwagę iż w związku z pożarami które dotknęły skarżącego Gmina udzieliła wnioskodawcom pomocy rzeczowej i finansowej poprzez opłatę pobytu w uzdrowisku P. Z. oraz zakup materiałów budowlanych. Dokonano także umorzenia podatku od nieruchomości za okres od 1 listopada 2001r. do końca 2002 roku. Zwraca uwagę burmistrz miasta i gminy N. iż skarżący w wyniku przetargu nabył przedmiotową nieruchomość co wskazuje iż posiada wolne środki finansowe. Zarówno na gruntach zakupionych od PKP jak i dzierżawionych od AWRSK nie jest prowadzona działalność rolnicza ani gospodarcza co nasuwa wniosek, że nieruchomości te stanowią lokatę kapitału. W ostateczności organ I instancji nie dopatrzył się po stronie podatników przesłanek z art. 67 § 1 ordynacji podatkowej, które uzasadniałyby umorzenie zaległego podatku, podkreślił jednocześnie, że gmina nie może ponosić skutków wynikających z planów podatnika nie pozostających w związku z racjonalną gospodarką posiadanymi środkami finansowymi. Od powyższej decyzji podatnik J. L. wniósł odwołanie powołując ponownie swoją trudną sytuację materialną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]Nr [...]utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podziela zdanie strony o jej trudnej sytuacji finansowej jednakże zwraca uwagę, iż z instytucji umorzenia zaległości podatkowych nie można czynić środka generalnie prowadzącego do zwolnienia z zapłaty podatku. Zdaniem organu odwoławczego w sprawie nie zachodzi przesłanka ważnego interesu podatnika, która miałaby miejsce w sytuacji gdy zapłata zaległości podatkowej zagroziłaby egzystencji strony. Pożar na który powołują się podatnicy a będący przyczyną ich trudności finansowych miał miejsce ponad dwa lata temu. Organ gminy umorzył stronie zaległości podatkowe za okres od 1 listopada 2001r. do 31 grudnia 2002r. jednak udzielenie tych ulg nie może mieć charakteru ciągłego. Łączne zobowiązanie pieniężne ustalone na bieżący rok wynosi [...]zatem, biorąc pod uwagę dochody podatników zapłata tej kwoty nie zagrozi ich egzystencji. Zwrócił uwagę organ II instancji iż podatnicy decydując się w 2002r. na zakup nieruchomości powinni liczyć się z podatkowymi obowiązkami wynikającymi z posiadania nieruchomości i winni zabezpieczyć część dochodów na zapłatę należnych podatków. Nie dopatrzył się organ odwoławczy uznania iż w sprawie zachodzi przesłanka ważnego interesu publicznego, która sprowadza się do sytuacji, gdy zapłata zaległości podatkowej zmusi podatników do sięgnięcia przez nich do środków pomocy państwa. Decyzja organu II instancji stała się przedmiotem skargi wniesionej przez podatnika J. L. do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze skarżący zarzucił, że organ II instancji pominął fakt, że organ I instancji nie umożliwił stronie zapoznanie się przed wydaniem decyzji z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. W dalszej części skargi podatnik opisuje swoją trudną sytuację życiową spowodowaną pożarem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, który przejął sprawę do rozpoznania na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) zważył, co następuje: W myśl art. 67 § 1 z dnia 29 sierpnia 1997r. ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz. 926 ze zm.) w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy na wniosek podatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Decyzje podejmowane przez organy podatkowe na podstawie wskazanego wyżej przepisu mieszczą się w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym świadczy sformułowanie "... organ podatkowy może". Ocena czy w konkretnej sprawie występują okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości podatkowych pozostawiona została swobodnemu uznaniu organu podatkowego, przy uwzględnieniu oczywiście wszystkich okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się więc do oceny, czy organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub ważny interes publiczny oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Ważny interes podatnika to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych nie jest on w stanie uregulować zaległości podatkowych. Przyjmuje się przy tym, że należy brać pod uwagę sytuację w jakiej znajduje się podatnik w chwili gdy podejmowana jest decyzja w sprawie. Zarówno organ I jak i II instancji dostrzega trudną sytuację materialną skarżącego i jego rodziny, która spowodowana była zdarzeniem losowym (pożarami) w latach 2001 i 2002. Właśnie z powodu tego zdarzenia jak wynika z akt sprawy gmina dostrzegając trudną sytuację podatnika udzieliła mu pomocy finansowej a ponadto umorzyła podatek od nieruchomości za miesiąc listopad i grudzień 2001r. oraz za cały 2002 rok. Sąd zaś nie jest władny nakazać organom samorządowym udzielanie dalszej pomocy podatnikom w związku ze zdarzeniami losowymi które miały miejsce w latach 2001 i 2002. Z wniosku skarżącego wszczynającego przedmiotowe postępowanie wynika iż dorobek jego życia spłonął w pożarze który miał miejsce w 2001r., z aktu zaś notarialnego z dnia [...]Nr rep. [...]wynika iż skarżący w tymże dniu nabył na własność od PKP nieruchomość gruntową z która związane są zaległości podatkowe o umorzenie których strona domaga się. Nabywając zatem na własność nieruchomość gruntową podatnik musiał mieć świadomość obciążających go należności podatkowych i znał swoją już wówczas trudną sytuację materialną. Okoliczność iż skarżący posiada zobowiązania kredytowe nie może stanowić o konieczności umorzenia zaległości podatkowych jako że zobowiązania podatkowe mają charakter priorytetowy. Organy administracji państwowej zdaniem Sądu bez przekroczenia granic uznania administracyjnego uznały, że przedstawione we wniosku okoliczności uzasadniające "ważny interes podatnika" nie stanowią wystarczającej podstawy do udzielenia wnioskowanej ulgi tym bardziej, że ulgi w podatku od nieruchomości z uwagi na pożar były już wcześniej podatnikowi udzielane. Instytucja umorzenia zaległości podatkowej w trybie decyzji organu podatkowego w indywidualnej sprawie zbudowana jest co już podkreślono wcześniej przy zastosowaniu tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne jest konstrukcją prawną pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych powstania sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Organ zatem może, ale nie musi umorzyć zaległość podatkową. Uznanie to jest ograniczone kierunkowymi dyrektywami wyboru, jakimi są użyte w treści przepisu zwroty: ważny interes podatnika oraz interes publiczny. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie NSA koncepcji interpretacyjnej przepisów podatkowych zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego zawierających w swej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności odpowiadające takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia sprawy pozytywnego dla wnioskodawcy. Na marginesie należy podkreślić, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia. Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury. Sąd stwierdza, że w toku tego postępowania wyjaśniono dokładnie stan faktyczny sprawy oraz zebrano dowody w celu ustalenia występowania ustawowych przesłanek tej decyzji. Wydana na ich podstawie decyzja odmawiająca umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości nie wykracza poza granice uznania administracyjnego. W procesie dochodzenia do tej decyzji organy administracji państwowej uwzględniły całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub ważny interes społeczny uzasadniający umorzenie zaległości podatkowej. Wreszcie Sąd przyjął, że w ramach swego uznania organy podatkowe nie naruszyły art. 191 ordynacji podatkowej, regulującego zasadę swobodnej oceny dowodów w postępowaniu podatkowym. Niewątpliwie decyzja w sprawie umorzenia zaległości podatkowych musi być należycie uzasadniona. Zdaniem Sądu argumentacja przyjęta przez ten organ zarówno I jak i II instancji mieściła się w granicach zakreślonych przez art. 191 ordynacji podatkowej. Za chybiony należy uznać zarzut dotyczący braku możliwości zapoznania się strony z materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji przez organ I instancji. W aktach sprawy znajduje się bowiem podpisane przez podatnika oświadczenie z dnia [...] o zapoznaniu się z zebranym materiałem dowodowym na podstawie art. 200 ordynacji podatkowej. Mając powyższe na uwadze należało skargę jako bezzasadną oddalić na podstawie art. 151 ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.