I SA/Wr 352/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A spółka jawna z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2007 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie A spółka jawna z siedzibą we W. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.721 zł wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, wskazując z imienia i nazwiska osobę profesjonalnego pełnomocnika procesowego, który pismem z dnia 15 maja 2013 r. poinformował Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu o wypowiedzeniu mu przez skarżącą spółkę w sprawie pełnomocnictwa procesowego z uwagi na jej trudności finansowe. W uzasadnieniu swojego żądania strona wskazała swoje zaległości z tytułu podatku od towarów i usług w kwocie 600.000 zł, składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie 100.000 zł oraz brak środków trwałych poza nieruchomością zakupioną w celach inwestycyjnych, położoną w W. o powierzchni 18.000 m² i wartości około 1.000.000 zł, na której hipotecznie zabezpieczono kredyt bankowy i należności podatkowe, oraz nieruchomością położną w J. o wartości 600.000 zł obciążonej hipotecznie na kwotę około 800.000zł w związku z zabezpieczeniem należności podatkowych. Dodała, że prowadzona jest w stosunku do niej egzekucja sądowa kwoty 120.000 zł na rzecz banku B oraz, że od lutego 2013 r. zawiesiła działalność. W oświadczeniu o majątku i dochodach podała wnioskująca spółka wartość jej środków trwałych według bilansu za ostatni rok - 1.600.000 zł, wysokość jej straty za ostatni rok obrotowy według bilansu – około 50.000 zł oraz oświadczyła, że nie ma rachunków bankowych. Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, ponad informacje zawarte we wniosku, że w grudniu 2012 r., styczniu i lutym 2013 r. strona skarżąca nie dostarczyła towarów i nie świadczyła usług, natomiast w lutym 2013 r. wykazała kwotę 8.344 zł nadwyżki podatku od towarów i usług naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczenia. W roku 2012 skarżąca spółka poniosła stratę w kwocie 36.892,69 zł przy przychodach w kwocie 541.645,06 zł. Wnioskująca strona przedstawiła także oświadczenie z dnia 29 listopada 2012 r. o rozwiązaniu umowy rachunku bankowego. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadają-cych osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba lub jednostka ta wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakich-kolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy oso-ba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów po-stępowania (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów postępowania sądowego (opłat sądowych oraz kosztu profesjonalnego zastępstwa procesowego) stanowi wyjątek od reguły wy-konania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie z kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Należy dalej stwierdzić, iż koszty postępowania sądowego zasługują na trakto-wanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilno- i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich powinności finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Konkluzja ta zachowuje aktualność również w przypadku stwierdzenia sprzeczności w dowodzeniu przez wnioskodawcę wystąpienia w jego sytuacji materialnej okoliczności przemawiających za zwolnieniem go z kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niego profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Tylko bowiem brak uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistego stanu finansów wnioskodawcy pozwala na przeniesienie na budżet Państwa, tj. na wszystkich podatników, ciężaru kosztów postępowania sądowego w sprawie wszczętej jego skargą, która zmierza do obrony prywatnego interesu prawnego podatnika. W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa i, w konsekwencji, na innych podatników, skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów postepowania sądowego, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania Po pierwsze, wskazania wymaga, że sprawa zawisła przed Sądem jest związana z prowadzoną przez skarżącą spółkę działalnością gospodarczą. W kontekście żądania przyznania prawa pomocy mającego umożliwić skarżącej obronę jej interesu prawnego związanego z tą działalnością, istotne dla oceny zasadności tego żądania jest prowadzenie przez stronę skarżącą działalności gospodarczej bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty postępowania sądowego związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności, określonej kwotą przychodów za rok 2012 - 541.645,06 zł. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania prawa pomocy. Po drugie, winno się zaznaczyć, że niedopuszczalne jest przenoszenie na budżet państwa, a w konsekwencji na wszystkich jego obywateli, ciężaru negatywnych skutków (niemożności opłacania kosztów postępowania sądowego w sprawach dotyczących prywatnego interesu prawnego skarżącej) samodzielnie podjętej decyzji o zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej, która stanowiła źródło przychodu skarżącej spółki. Po trzecie, wskazany przez skarżącą spółkę majątek, w postaci dwóch nieruchomości o łącznej wartości 1.600.000 zł, świadczy o posiadaniu przez skarżącą zasobów majątkowych o znacznej wartości stanowiących potencjalne źródło pozyskiwania środków pieniężnych w drodze ich gospodarczego wykorzystania lub sprzedaży, których nie wyklucza zabezpieczenie przez organy egzekucyjne w drodze hipoteki wykonania zobowiązań skarżącej. I w końcu odnotowania wymaga, iż skarżąca spółka w lutym 2013 r. zadeklarowała nadwyżkę podatku od towarów i usług naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w kwocie 8.344 zł, a nie do zwrotu, który pozwoliłby jej na dysponowanie tą kwotą m.in. w związku z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy należało ocenić, że na obecnym etapie postępowania skarżąca spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. Dlatego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przy-znania skarżącej spółce prawa pomocy.