I SA/Wr 366/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący R.S., reprezentowany przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez doradcę podatkowego, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na wyżej oznaczoną decyzję złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że jego aktualnym, po zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej, źródłem dochodu jest wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.600 zł (brutto), z żoną ma rozdzielność majątkową i nie posiada żadnego majątku. Z przedstawionych na wezwanie do akt sprawy dokumentów wynika, ponad wcześniej podane fakty, że w roku 2012 wnioskodawca i jego żona uzyskali dochód ze stosunku pracy oraz z prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie odpowiednio 22.906,97 zł i 10.471,49 zł (przy przychodzie z tej działalności w kwocie 239.165,30 zł) oraz 16.551 zł i 5.871,49 zł (przy przychodzie z tej działalności w kwocie 132.869,61 zł) i oboje mieszkają w mieszkaniu stanowiącym własność ich syna. W treści pisma procesowego z dnia 11 czerwca 2013 r. koszty miesięcznego utrzymania siebie skarżący określił w kwocie 1.200 zł, oświadczył, że nie ma rachunku bankowego, natomiast występujący w jego imieniu przed Sądem doradca podatkowy wykonuję swoje czynności "pro bono". Z urzędu wskazać trzeba na dwie okoliczności. Po pierwsze, w sprawach zawisłych przed Sądem ze skarg wnioskodawcy, zarejestrowanych pod sygn. akt od I SA/Wr 361/13 do I SA/Wr 369/13 został on wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionych środków zaskarżenia w kwocie po 200 zł. Po drugie, w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 960/10 skarżący wskazał, że w roku 2011 był współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 68 m² i wraz żoną spłacał kredyt mieszkaniowy ratami miesięcznymi w kwocie 5.034,02 zł każda. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Rozstrzygnięcie w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie i nieodwracalnie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe, niezależne od woli wnioskujących o takie zwolnienie. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, reguł logicznego myślenia oraz na podstawie doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, tj., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Po pierwsze wskazać należy, że prowadzenie działalności gospodarczej na skalę odpowiadającą kwocie przychodów skarżącego i jego żony z tego tytułu w roku 2012, bez względu na jej wynik, oznacza, że posiadali oni środki pieniężne w wysokości odpowiedniej dla tej skali, którymi obracali w celu realizacji transakcji. Nie wykazał natomiast skarżący powodu utraty tych środków czy też zdolności ich uzyskiwania. Z tego powodu referendarz sądowy nie mógł przyjąć, że skarżący oraz jego żona takie środki lub zdolność ich uzyskiwania z przyczyn od nich niezależnych nieodwracalnie utracili. Wniosek ten ma również zastosowanie do wskazanych w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 960/10 zasobów majątkowych skarżącego: jego mieszkania oraz źródle pozyskiwania kwoty 5.034,02 zł miesięcznie w związku z regulowaniem rat kredytu mieszkaniowego. Po drugie, winno się zaznaczyć, że niedopuszczalne jest przenoszenie na budżet państwa, a w konsekwencji na wszystkich jego obywateli, ciężaru negatywnych skutków (niemożności opłacania kosztów sądowych w sprawach dotyczących prywatnego interesu prawnego skarżącego) samodzielnie podjętej decyzji o zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej, która stanowiła źródło przychodów. Po trzecie, istotne jest, że skarżący uzyskuje pomoc materialną ze strony syna, który nieodpłatnie udostępnia mu mieszkanie. W tej sytuacji skarżący nie ponosi w pełnej wysokości kosztów zapewnienia sobie warunków mieszkaniowych i w ramach niewydanych w ten sposób pieniędzy jest w stanie wygospodarować (zaoszczędzić) kwoty konieczne do opłacenia kosztów sądowych aktualnie na nim ciążących nie tylko w niniejszej sprawie (200 zł), ale i we wszystkich jego sprawach (łącznie 1.800 zł). Powyższe stwierdzenia prowadzą do wniosku, że skarżący miał i nadal ma zdolność wygospodarowania środków pieniężnych, w drodze zarobkowania, wsparcia materialnego ze strony członków rodziny (żony i syna) lub posiadania innych zasobów majątkowych (tak jak to miało miejsce w roku 2011 i 2012) w celu ponoszenia kosztów sądowych we wszczętych jego skargą sprawach bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i swojej rodziny. Wnioskodawca nie wykazał bowiem, że taką zdolność na skutek okoliczności od niego niezależnych nieodwracalnie utracił. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy, działając na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.