I SA/Wr 367/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącemu R.S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 3 grudnia 2013 r. do Sądu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu podał wnioskodawca, że w roku 2013 jedynym źródłem jego dochodu była pensja w kwocie 1.600 zł (brutto) z tytułu umowy o pracę w spółce, która została postawiona w upadłość likwidacyjną, natomiast posiadane w niej przez skarżącego udziały nie mogą być spieniężone. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki sądowej w dniu 27 grudnia 2013 r. skarżącemu doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej i rodzinnej. W odpowiedzi skarżący przesłał do Sadu pismo procesowe z dnia 3 stycznia 2014 r., w którego treści oświadczył, że nie ponosi kosztów swojego utrzymania, ponieważ nie posiada źródeł dochodu, mieszka w mieszkaniu syna i pozostaje na jego utrzymaniu, co miesiąc będzie spłacał kredyt zaciągnięty przez spółkę, której jest udziałowcem, kwotą 800 zł, ani on ani jego żona nie posiada rachunku bankowego, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, gdyż na własną rękę poszukuje pracy, natomiast niepowodzenia w pracy wywołały u wnioskodawcy problemy zdrowotne i pozostaje pod opieką D. Centrum Zdrowia Psychicznego we W.. Z urzędu wskazać trzeba, że w sprawach zawisłych przed Sądem ze skarg wnioskodawcy, zarejestrowanych pod sygn. akt od I SA/Wr 361/13 do I SA/Wr 363/13 i od I SA/Wr 367/13 do I SA/Wr 369/13 uiścił tytułem wpisu sądowego od wniesionych środków zaskarżenia kwotę łącznie 1.200 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów profesjonalnego zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sposobu dochodzenia swoich praw przed sądem. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Rozstrzygnięcie w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Z regulacji prawnych dotyczących zastępstwa procesowego wykonywanego na zasadach prawa pomocy można wysnuć wniosek, że istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego, rzecznika pa-tentowego) jest nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wsku-tek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan ma-jątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywi-stego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, do-datkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu mająt-kowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący w sposób lako-niczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczył, mimo wezwania i przedłużenia na jego wniosek terminu do jego wykonania, informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawił innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jego aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych przez skarżącego oświadczeń. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżący ograniczył się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o braku wystarczających dochodów na jednoczesne ponoszenie kosztów utrzymania siebie i swojej rodziny oraz kosztu opłacenia pełnomocnika procesowego z wyboru. Uchylił się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Jednocześnie koniecznym jest uwzględnienie, że wskazał wnioskodawca fakt gromadzenia środków pieniężnych na spłatę kredytu zaciągniętego przez spółkę, której jest udziałowcem, kwotą 800 zł miesięcznie, natomiast w sześciu sprawach wszczętych przed Sądem jego skargami uiścił kwotę łącznie 1.200 zł tytułem wpisu sądowego. Zdaniem referendarza sądowego oznacza to, że jest skarżący w posiadaniu zasobów majątkowych pozwalających zgromadzić środki pieniężne na ponoszenie kosztów postępowania sądowego i spłatę zobowiązań cywilnoprawnych lub też jest w stanie je uzyskać z innych źródeł, miedzy innymi dzięki pomocy rodziny, która łoży również na jego konieczne utrzymanie. W sprawie nie może więc dojść do uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny w rezultacie ponoszenia kosztów usług profesjonalnego pełnomocnika procesowego. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie po-stępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania R. S. prawa po-mocy.