I SA/Wr 371/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za rok 2011 postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w L. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podano, że wnioskodawca na koniec roku 2011 poniósł stratę w kwocie ponad 12.770.000 zł, przy czym z samej działalności operacyjnej wystąpiła strata w kwocie przekraczającej 10.000.000 zł, natomiast na dzień 30 listopada 2012 r. jego zobowiązanie wyniosły łącznie ponad 55.000.000 zł. Argumentowano, że forma prowadzonej przez podatnika działalności (samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej) oraz jego sytuacja finansowa znacznie ograniczają możliwości pozyskiwania środków finansowych, w rezultacie czego strona nie była w stanie zaciągnąć kredytu na poniesienie kosztów sądowych oraz pożyczki w kwocie 6.700.000 zł celem zamknięcia postępowania restrukturyzacyjnego na podstawie ustawy o pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Wskazano także, iż nieuzyskanie wskazanej pożyczki wymusiło na stronie przesunięcie własnych środków finansowych na realizację ugód pozaustawowych. Wywiedziono, że z uwagi na cele statutowe Szpital w pierwszej kolejności przeznaczać musi pozyskiwane środki finansowe na sfinansowanie środków farmaceutycznych i wyrobów medycznych niezbędnych dla pacjentów, którym udzielane są świadczenia zdrowotne, oraz na wynagrodzenia za pracę osób zaangażowanych w udzielaniu tych świadczeń, natomiast nieregulowanie zaległych zobowiązań z tytułu dostaw czyni bieżące dostawy utrudnione. Powołano się w końcu na powszechnie znany fakt odmowy finansowania w całości przez Narodowy Fundusz Zdrowia za wykonane na rzecz pacjentów świadczenia zdrowotne w ramach tzw. nadlimitów, w tym zakresie ratowania zdrowia i życia, i konieczność dochodzenia zapłaty na drodze sądowej. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano kwotę 30.873.921,26 zł jako wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wnioskodawcy, kwotę 92.094.310,04 zł jako wartość jego środków trwałych oraz kwotę – 12.770.181,48 zł straty za ostatni rok obrotowy według bilansu, oraz kwotę łącznie 1.882.089,90 zł jako stan rachunków bankowych na koniec stycznia 2013 r. Wskazano także, iż majątek Szpitala podlega w części obciążeniu zastawem skarbowym, w chwili obecnej na łączną kwotę 1.500.000 zł, w ramach zastawy skarbowego zadeklarowano dodatkowo sprzęt na kwotę "przekraczającą" 500.000 zł, oraz na zaciągnięte przez Szpital kredyty: długoterminowy w pozostającej do spłaty kwocie kapitału 14.000.000 zł i krótkoterminowy na rachunku bieżącym w kwocie 5.000.000 zł. Z dokumentów znajdujących się w aktach spraw wynika, ponad podane we wniosku informacje, że w latach 2011 i 2012 r. strona skarżąca poniosła stratę w kwocie odpowiednio 12.770.191,48 zł i 6.785.047,37 zł (przy przychodach w kwocie odpowiednio 128.221.936,37 zł i 138.818.589,53 zł) i dokonała odpisów amortyzacyjnych w kwocie odpowiednio 5.100.521,97 zł i 4.734.299,82 zł. Na dzień 28 lutego 2013 r. wartość aktywów trwałych Szpitala wyniosła 90.700.274 zł, aktywów obrotowych – 25.054.878 zł, należności krótkoterminowych – 16.759.828 zł, inwestycji krótkoterminowych – 4.304.102 zł, natomiast zobowiązań krótkoterminowych – 62.133.507 zł, w tym wymagalnych w kwocie 20.632.940 zł. W treści pisma procesowego z dnia 16 kwietnia 2013 r. strona skarżąca poinformowała, że nie toczy się w stosunku do niej żadne postępowanie egzekucyjne, natomiast jej zobowiązania regulowana są w drodze układów ratalnych, sporów sądowych i ugód. W sprawach wszczętych ze skargi Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w L., prowadzonych pod sygn. akt I SA/Wr 371/13 i I SA/Wr 372/13 zarządzeniem z dnia 21 marca 2013 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału I Sądu wyznaczył wpis sądowy od skargi w kwocie odpowiednio 1.628 zł i 2.216 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. Nr z 2012 r. ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów postępowania sądowego stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, do których zalicza się zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Badanie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy sprawdza się do badania wzajemnej relacji pomiędzy aktywami podmiotu, który o to prawo się ubiega, a kosztami sądowymi, od których poniesienia w danym postępowaniu uzależniona jest realizacji prawa do sądu, polegające na rozpoznaniu wniesionego środka zaskarżenia na rozstrzygnięcie administracji podatkowej. Na obecnym etapie postępowania w sprawie koszty sądowe obejmują kwotę 1.628 zł wpisu sądowego od skargi. Jednocześnie w drugiej ze spraw Szpitala, zarejestrowanej pod sygn. akt I SA/Wr 372/13, koszty te obejmują wpis sądowy od skargi w kwocie 2.216 zł. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż strona skarżąca nie wykazała, że nie jest obecnie zdolna wygospodarować środków na opłacenie kosztów sądowych w sprawie oraz, jednocześnie, w jej drugiej zawisłej przed Sądem. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że Szpital taką zdolność posiada. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim jej oświadczenie o posiadaniu na rachunkach bankowych kwoty 1.882.089,90 zł, która stanowi wielokrotność wpisu sądowego od skargi w obu sprawach wszczętych skargami Szpitala. Skoro strona postępowania sądowoadministracyjnego wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykazała posiadanie kwoty pieniężnej koniecznej do uiszczenia aktualnie wymaganych od niej kosztów sądowych, wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Oświadczenie wnioskodawcy w wyżej wskazanym zakresie świadczy bowiem, że posiada on takie środki. Zdaniem referendarza sądowego posiadanie środków pieniężnych znacznie przekraczających wysokość kosztów sądowych w danej sprawie sądowoadministracyjnej pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne powody przeznaczenia posiadanych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów sądowych. Tymczasem w sprawie strona skarżąca takich okoliczności nie przedstawiła. Nie stanowią takiej okoliczności wskazane przez wnioskodawcę wielkości jego straty, zobowiązań krótkoterminowych oraz pasywów, gdyż – jak wynika z akt sprawy - funkcjonuje on w podobnych warunkach ekonomicznych od dwóch lat i jednocześnie dokonuje inwestycji na dużą skalę, zwiększając w ten sposób wartość posiadanych środków trwałych (majątku). Przy tym zauważyć trzeba także, iż na wynik finansowy Szpitala wpływ ma również fakt dokonywania przez stronę potrąceń kosztów z tytułu amortyzacji środków trwałych. Amortyzacja jest natomiast kosztem niepieniężnym, tzn., że nie pociąga za sobą wydatków w bieżącym okresie. Jest także źródłem finansowania inwestycji restytucyjnych. Z pomocą amortyzacji nakłady na zakup czy wytworzenie środka trwałego są stopniowo zaliczane w koszty uzyskania przychodu poszczególnych okresów, co pozwala zgromadzić fundusze na inne cele, w tym ponoszenie kosztów prowadzonych sporów sądowych. Potwierdza to istnienie po stronie wnioskodawcy możliwości wygospodarowania środków pieniężnych o wartości przewyższającej koszty sądowe we wszystkich sprawach zawisłych przed Sądem z jego skargi. Wypada także zaznaczyć, że wynikające z przedstawionych przez stronę dokumentów wielkości jego wyników finansowych świadczą o poprawie sytuacji materialnej Szpitala, którego strata w roku 2012 była o około 50% niższa niż w roku 2011. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji. Na marginesie powyższych stwierdzeń wypada zaznaczyć, że w obowiązującym stanie prawnym brak jest pochodzącej od prawodawcy dyrektywy nakazującej wyjątkowe traktowanie jednostek organizacyjnych służby zdrowia, tak publicznych jak i prywatnych, w zakresie ponoszenia kosztów sądowych należnych w postępowaniach sądowych, w których jednostki te uczestniczą między innymi na skutek własnej inicjatywy (złożenia skargi). Przesłanki zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu sądowadministracyjnym jako wyjątku od zasady ponoszenia tych kosztów winny, w ocenie referendarza sądowego, być interpretowane w sposób ścisły i nie mogą być wywodzone ze źródła innego niż obowiązujące przepisy prawa, które wyraźnie taki wyjątek przewidują.