I SA/Wr 378/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz, Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Protokolant Aleksandra Słomian, po rozpoznaniu na rozprawie w Wydziale I w dniu 3 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi S.P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia 29 lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Przedmiotem sądowoadministracyjnej kontroli jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia 29 lipca 2010 r. Nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 10 czerwca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec S.P. na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...], obejmującego zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1995 r. Jak wynika z akt administracyjnych, skarżący pismem z dnia 13 kwietnia 2010 r. zwrócił się do organu egzekucyjnego – Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. o umorzenie prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego. Podstawą żądania było niedoręczenie mu tytułu wykonawczego, a ponadto – jak stwierdził skarżący – tytuł jest w swej treści sprzeczny z art. 27 § 1 i art. 27 c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., zwanej dalej u.p.e.a.). Autor skargi wskazał również, że obowiązek wystawienia osobnego tytułu wykonawczego każdemu z małżonków potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w swym wyroku z dnia 27 stycznia 2010 r. sygn. akt III SA/Wr 647/09. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 10 czerwca 2010 r. odmówił uwzględnienia wniosku skarżącego. W uzasadnieniu swego stanowiska organ przypomniał, że postępowanie egzekucyjne na podstawie wspomnianego na wstępie tytułu wykonawczego prowadzone jest w celu wyegzekwowania należności S.P. i J.P. w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1995 r., wynikających z decyzji organu podatkowego z dnia 31 marca 1998 r. nr [...]. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło w dniu 15 grudnia 2000 r. Zobowiązany odmówił wówczas zarówno przyjęcia odpisu tytułu wykonawczego, jak też podpisania protokołu o stanie majątkowym, wobec czego poborca skarbowy sporządził zarówno na tytule wykonawczym, jak i na protokole stosowne adnotacje. Powyższe zobowiązanie zostało zabezpieczone hipotecznie na nieruchomościach należących do J. P. W wyniku zajęcia wynagrodzenia za pracę J.P. w dniu 29 kwietnia 2008 r. organ egzekucyjny przekazał kwotę 11.328,01 zł. Natomiast w wyniku sprzedaży nieruchomości (KW 24195) przekazał kwotę 147.398,74 zł. Zobowiązanie nie zostało całkowicie wyegzekwowane. Organ stwierdził ponadto, że wskazywany przez skarżącego we wniosku wyrok nie dotyczy żadnego prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego. Wyjaśnił przy tym, że wspomniane rozstrzygnięcie nie powoduje, nawet w przypadku podobieństw, że tak umotywowany wniosek strony podlega rozpatrzeniu z uwzględnieniem wspomnianego wyroku. Polski system prawa nie przewiduje bowiem instytucji wiążącego precedensu. Organ zwrócił także uwagę, że przywoływany przez skarżącego art. 27 c u.p.e.a. w dacie wystawienia tytułu wykonawczego tj. w dniu 7 grudnia 2000 r. nie obowiązywał. Cytując art. 59 § 1 u.p.e.a. autor postanowienia uznał, że w sprawie nie zaistniała żadna z wymienionych tam przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wyjaśnił ponadto, że podnoszona przez zobowiązanego okoliczność tj. niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 § 1 i art. 27 c u.p.e.a. pozostaje bez wpływu na stanowisko organu egzekucyjnego w przedmiocie umorzenia postępowania w trybie art. 59 § 1 u.p.e.a. na który powołuje się zobowiązany. Tego typu uchybienie mogłoby stać się podstawą wniesienia zarzutów z art. 33. u.p.e.a. i gdyby organ egzekucyjny uznał je za zasadne, umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiłoby w odrębnym trybie z art. 34 § 4 u.p.e.a. Organ zauważył ponadto, że w art. 59 § 1 u.p.e.a. wśród przyczyn obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego nie wymienia się jako jednej z nich "niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27" u.p.e.a. Organ stwierdził także, że nawet gdyby hipotetycznie przyjąć, że zarzuty były zasadne, to zostały wniesione znacznie po upływie siedmiodniowego terminu określonego w art. 27 § 1 pkt 9. u.p.e.a., a pouczenie o prawie wniesienia zarzutów zawierał tytuł wykonawczy [...]. Jego odpis, wbrew twierdzeniu skarżącego, został mu doręczony w dniu 15 grudnia 2000 r. i bez znaczenia jest przy tym fakt, że S.P. odmówił jego przyjęcia. W sprawie nie zachodzi również błąd co do osoby zobowiązanego, albowiem skarżący był jednym z adresatów decyzji podatkowej z dnia 31 marca 1998 r. Nr [...]. W skierowanym w dniu 18 czerwca 2010 r. zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji, zarzucając mu naruszenie art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Skarżący wskazał, że w stanie prawnym obowiązującym w dniu wystawienia tytułu wykonawczego należało wystawić dwa odrębne tytuły na każdego ze współmałżonków, nie zaś jeden z dopisanym ręcznie imieniem J. Stwierdził też, że organ niewłaściwie powołał się w treści swego postanowienia na art. 27 c u.p.e.a. Skarżący oświadczył ponadto, że ze względu na fakt niedoręczenia mu tytułu wykonawczego, postępowanie egzekucyjne wobec niego nie zostało formalnie wszczęte, a zatem nie mógł "złożyć zastrzeżeń" w trybie u.p.e.a. Autor zażalenia zwrócił też uwagę, że organ winien był wziąć pod uwagę orzeczenie przywołane we wniosku. Dyrektor Izby Skarbowej we W. nie podzielił poglądu prezentowanego przez skarżącego i postanowieniem będącym przedmiotem sądowej kontroli w niniejszym postępowaniu, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ przypomniał dotychczasowy przebieg postępowania i wskazał, że materialnoprawną podstawę orzekania w sprawach umorzenia postępowania egzekucyjnego stanowią przepisy art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a. Stwierdził też, że skarżący powołuje się na przesłankę błędu co do osoby zobowiązanego (art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a.). Organ wyjaśnił, że o błędzie co do osoby zobowiązanego można mówić w przypadkach, gdy na wskazanym w tytule wykonawczym podmiocie nie ciążą faktycznie należności objęte tym tytułem, a stanowią one w rzeczywistości istniejące zobowiązania innego podmiotu. Ponadto ustawodawca przewidział przypadki, w których egzekucja nie jest dopuszczalna ze względu na osobę zobowiązanego, albowiem jest on wyłączony z kręgu podmiotów, wobec których egzekucja może być prowadzona (np. korzysta on z przywilejów i immunitetów dyplomatycznych). W tym kontekście autor uzasadnienia stwierdził, że zobowiązania objęte omawianym tytułem wykonawczym z całą pewnością obciążają skarżącego, albowiem jest on osobą wskazaną w treści ostatecznej decyzji podatkowej określającej wymiar należnego zobowiązania za wskazany okres, ciążącego solidarnie również na jego małżonce, a ponadto skarżący w toku postępowania nie wykazał, że zalicza się do grupy osób wobec których egzekucja administracyjna nie może być prowadzona. Odnosząc się do kolejnych zarzutów podniesionych w zażaleniu organ wyjaśnił, że brak jest podstaw do uznania, iż tytuł wykonawczy nr [...] nie został skarżącemu doręczony, albowiem jak wynika z dokonanych w sprawie ustaleń, skarżący odmówił przyjęcia odpisu tytułu wykonawczego i protokołu o stanie majątkowym z dnia 15 grudnia 2000 r., na okoliczność czego poborca sporządził w tych dokumentach stosowne adnotacje. W świetle uregulowań wynikających z treści art. 47 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 18 u.p.e.a., odpis tytułu należy uznać za doręczony. Organ zwrócił też uwagę, że skarżący nie kwestionuje faktu sporządzenia z nim protokołu o stanie majątkowym, ani też ustaleń opisanych w jego treści, co tylko potwierdza stwierdzenia organu egzekucyjnego. Odpierając zarzut fałszerstwa tytułu organ wyjaśnił, że na potwierdzenie, iż imię żony skarżącego znajdowało się na tytule w dacie próby doręczenia odpisu, przemawiać może fakt, że w rubryce 1 protokołu o stanie majątkowym z dnia 15 grudnia 2000 r. " Wiek, środki utrzymania i wysokość dochodów zobowiązanego (...)" zawarto informacje dotyczące wieku, miejsca zatrudnienia i wysokości wynagrodzenia zarówno skarżącego, jak i jego małżonki. Skoro zatem J.P. została uznana za zobowiązaną, to musiała w chwili sporządzenia tytułu wykonawczego figurować w tytule. Zarzut ewentualnego późniejszego sfałszowania tytułu nie znajduje oparcia w okolicznościach faktycznych sprawy. Ponadto autor uzasadnienia zwrócił uwagę, że organ pierwszej instancji nie powołał faktu zgodności tytułu wykonawczego z normą wyrażoną w treści art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ odniósł się także do przywoływanego przez skarżącego orzecznictwa sądów administracyjnych, wskazując, że prawidłowość wystawienia tytułu wykonawczego nie podlega badaniu w postępowaniu, którego przedmiot stanowi umorzenie postępowania egzekucyjnego. Okoliczność taka, nie stanowi przesłanki wymienionej w katalogu zawartym w art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, może być natomiast podstawą zarzutu z art. 33 u.p.e.a., podlegającego rozpoznaniu w trybie przepisu art. 34 tej ustawy. Odwołując się do przywoływanego przez skarżącego orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 stycznia 2010 r. organ wyjaśnił ponadto, że sąd nie zawarł tam stwierdzenia, iż tytuł wykonawczy wskazujący jako zobowiązanych małżonków, nie stanowi prawidłowej podstawy dochodzenia należności od zobowiązanego. Wskazał jedynie na wymóg wystawienia odrębnego tytułu wykonawczego dotyczącego małżonki zobowiązanego, której imię dopisano ręcznie. Podsumowując swój wywód Dyrektor Izby Skarbowej we W. uznał, że w sprawie brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący stwierdził, że zawarta w uzasadnieniu skarżonego postanowienia argumentacja pozostaje w sprzeczności z obowiązującymi, w dniu wystawienia tytułu, regulacjami prawnymi. Wierzyciel winien był wówczas wystawić dwa odrębne tytuły wykonawcze, które powinny być doręczone każdej z osób. Tymczasem z uwagi na fakt, że tytuł wystawiono jedynie na nazwisko S.P., zaś imię małżonki dopisano odręcznie, to należy przyjąć, że błędnie oznaczono osobę zobowiązanego. Zdaniem skarżącego organy winne były wyjaśnić, kto i kiedy sfałszował omawiany tytuł wykonawczy. Autor skargi oświadczył również, że postępowanie egzekucyjne nie zostało nigdy wobec niego wszczęte, nigdy bowiem nie doręczono mu odpisu tytułu wykonawczego wystawionego odrębnie na jego nazwisko. Skarżący podniósł także, że argument uzyskania zabezpieczenia hipotecznego pozostaje bez znaczenia dla oceny prawidłowości tytułu, albowiem sąd wieczystoksięgowy nie rozpatrywał prawidłowości wystawionego tytułu wykonawczego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko i ponawiając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia zauważył, że w dacie wystawienia tytułu wykonawczego jak i aktualnie brak jest regulacji prawnych, które uniemożliwiałyby wystawienie jednego tytułu na oboje małżonków. Tytuł wystawiony został zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz powszechną i aprobowaną zarówno przez Ministra Finansów, jak i sądy administracyjne praktyką. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej we W. przepisy umożliwiające wspólne opodatkowanie dochodów współmałżonków, doprowadziły w konsekwencji do ich solidarnej odpowiedzialności. Jako tacy, małżonkowie pozostają jedną stroną postępowania. Konsekwencją tego jest – zdaniem organu – i jedność postępowania egzekucyjnego. Doręczenie zatem odpisu jednemu ze współmałżonków zaskutkowało wszczęciem egzekucji również wobec drugiego z nich. W piśmie procesowym z dnia 10 stycznia 2011 r. skarżący poinformował, że wobec poborcy skarbowego złożony został subsydiarny akt oskarżenia, który zainicjował postępowanie karne mające na celu wykazanie, że dopuścił się on przestępstwa poświadczenia nieprawdy w dokumentach potwierdzających doręczenie odpisu tytułu. Argumenty strony przeciwnej zostały powtórzone piśmie procesowym z dnia 27 stycznia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Działając w ramach przyznanych kompetencji Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę nie znalazł podstaw do uchylenia objętego skargą postanowienia. W rozpatrywanej sprawie strona wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a., podnosząc że tytuł wykonawczy zawiera błędne oznaczenie osoby zobowiązanego, ponieważ imię Joanna zostało dopisane ręcznie, a ponadto winny być wystawione dwa odrębne tytuły wykonawcze na każdego z małżonków, doręczone każdemu z małżonków. Strona zarzuciła również, że tytuł wykonawczy nie został jej nigdy doręczony, a adnotacja o odmowie przyjęcia tytułu jest nieprawdziwa. Organ egzekucyjny natomiast argumentował, że w tytule wykonawczym prawidłowo oznaczono jako zobowiązanych małżonków, natomiast pozostałe okoliczności nie stanowią przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 u.p.e.a. Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Odnośnie przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, wymienionej w art. 54 § 1 pkt 4 u.p.e.a. należy wyjaśnić, że z błędem co do osoby zobowiązanego mamy do czynienia wówczas, gdy w tytule wykonawczym jako zobowiązanego określono osobę, na której nie ciąży obowiązek, co skutkuje faktycznym skierowaniem egzekucji przeciwko niewłaściwemu podmiotowi. Natomiast egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego, który korzysta z przywileju i immunitetu dyplomatycznego i w zakresie przewidzianym przez ustawy, umowy lub powszechnie ustalone zwyczaje międzynarodowe nie podlega orzecznictwu organów polskich. W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie nie wystąpił błąd co do osoby zobowiązanego, ponieważ w tytule wykonawczym zasadnie określono jako zobowiązanego małżonków S. i J.P. Dochodzone w drodze przymusu należności objęte tytułem wykonawczym dotyczą podatku dochodowego od osób fizycznych za 1995 r. Jak wskazały w niniejszej sprawie organy obu instancji, decyzja organu podatkowego z dnia 31 marca 1998 r. nr [...] określająca wysokość podatku dochodowego od osób fizycznych za 1995 r. została wydana na imię obojga małżonków – S. i J.P. Wobec powyższego organ egzekucyjny zasadnie uznał za zobowiązanych do uiszczenia należnego podatku dochodowego obydwoje małżonków, prawidłowo wskazując w tytule wykonawczym jako zobowiązanych S. i J.P. Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut sfałszowania tytułu wykonawczego przez odręczne dopisanie w tytule wykonawczym imienia J. w terminie późniejszym. Jak wynika bowiem z akt administracyjnych sprawy, w sporządzonym protokole o stanie majątkowym w dniu 15 grudnia 2000 r., przyjętym za dzień doręczenia tytułu wykonawczego, poborca skarbowy w nagłówku tytułu wykonawczego jako zobowiązanych wskazał obydwojga małżonków, a w pozycji tytułu nr 1, obok informacji dotyczących S.P., zamieścił dane dotyczące sytuacji osobistej i majątkowej także J.P. Obecnie strona nie kwestionuje rzetelności szczegółowych danych zamieszczonych w tytule wykonawczym przez poborcę skarbowego. Powyższa okoliczność dowodzi, że w dniu próby doręczenia tytułu wykonawczego sporządzony został przy udziale strony protokół o stanie majątkowym, a J.P. określona była w tytule wykonawczym jako osoba zobowiązana. Należy również wskazać, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły przeszkody do prowadzenia egzekucji wobec S. i J.P. Żaden z małżonków nie powoływał się bowiem, że korzysta z immunitetu dyplomatycznego i nie podlega orzecznictwu organów polskich. Nie można więc postawić organom orzekającym w sprawie zarzutu naruszenia art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Natomiast pozostałe zarzuty podnoszone przez stronę, tj. odręczne napisanie imienia jednego z małżonków, pomimo sporządzenia tytułu wykonawczego pismem maszynowym, sporządzenie jednego egzemplarza tytułu wykonawczego zamiast wystawienia dwóch odrębnych tytułów wykonawczych na imię każdego z małżonków, brak doręczenia tytułu wykonawczego przez poborcę skarbowego nie zostały wymienione w art. 59 § 1 u.p.e.a. i nie stanowią przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego w tym trybie. Należy zauważyć, że niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a., w tym ponoszone przez stronę kwestie związane z prawidłowością sporządzenia tytułu wykonawczego mogą stanowić podstawę do złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 33 u.p.e.a. W przypadku uznania zarzutu za zasadny umorzenie postępowania następuje na podstawie art. 34 § 2 u.p.e.a. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego należy złożyć w ustawowym terminie 7 dni (art. 32 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym w 2000 r., art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., po zmianie ustawy od 30 listopada 2001 r.). Natomiast stosownie do art. 54 § 1 u.p.e.a. na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora służy skarga. Skargę na czynności egzekucyjne wnosi się w terminie 14 dni od dnia dokonania zakwestionowanej czynności egzekucyjnej. Wobec powyższego zarzuty podnoszone przez stronę nie mogą być podnoszone na obecnym etapie postępowania i stanowić podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wprawdzie strona wskazuje, że nie doręczono jej tytułu wykonawczego, to jednak należy zauważyć, że postępowanie egzekucyjne toczy się od ponad 10 lat i organ egzekucyjny stosował wobec strony różne środki egzekucyjne (zajęcie wynagrodzenia, zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, sprzedaż nieruchomości), a więc strona wielokrotnie miała możliwość zgłoszenia podnoszonych obecnie zarzutów. Z powyższych względów, uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione i nie stwierdzając naruszenia prawa mającego wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.