I SA/Wr 384/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości na 2004 rok postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie, [...] M. M. zawnioskowała o zwolnienie z kosztów sądowych wskazując w uzasadnieniu wniosku na następujące fakty: "Lokal nie spełniał warunków lokalu użytkowego. Zajmowany był bez tytułu prawnego (brak umowy najmu bez winy najemcy od roku [...]). Nakaz komorniczy z tytułu zaległości czynszowych powstałych od roku [...] w wys. [...]. Data pierwszego zawiadomienia o powstałym obowiązku podatkowym i ustaleniu jego wysokości". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonkiem i studiującą córką, posiada mieszkanie o pow. [...], poza tym nie dysponuje zasobami pieniężnymi ani ruchomościami o wartości powyżej 3.000 euro. Uzyskuje dochód brutto ze stosunku pracy w wysokości [...] oraz świadczenie emerytalne – [...], natomiast małżonek wnioskodawczyni otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] (praca rozpoczęta w styczniu [...]). Wnioskodawczyni ponadto oświadczyła, że posiada zobowiązania kredytowe, w tym z tytułu kredytu hipotecznego, zaciągnięte przy likwidacji firmy w [...]. Na wezwanie Sądu, wnioskodawczyni przedłożyła: zeznanie podatkowe za 2007 rok PIT-37 wraz z załącznikiem PIT-O; zestawienie miesięcznie ponoszonych wydatków; dowody opłat za: gaz i energię elektryczną; zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia za pracę; potwierdzenie transakcji bankowej – przelewu świadczenia emerytalnego na kwotę [...] z dnia [...].06.2008 r.; wyciągi z rachunków bankowych (w A S.A za okres od [...].03.2008 r. do [...].05.2008 r., w B S.A. za okres od [...].04.2008 r. do [...].04.2008 r.); informację o rozłożeniu na raty zadłużenia za lokal użytkowy wynoszącego na dzień [...].02.2008 r. – [...] wraz z dowodem wpłaty raty w wysokości [...]. Oświadczyła, że wraz z małżonkiem nie korzysta z Pomocy Społecznej ani z innych form wsparcia państwowego. Ponadto wskazała, że nie prowadzi działalności gospodarczej od [...], a jej małżonek – od [...]. Z przedłożonych dokumentów i oświadczeń wynika, że dochód małżonków (po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne) wyniósł w 2007 r. [...], wynagrodzenie za pracę wnioskodawczyni wynosi [...] netto, a po potrąceniu na rzecz zakładu pracy i PZU rat pożyczek oraz składek – [...], wynagrodzenie za pracę małżonka wnioskodawczyni wynosi natomiast [...] netto. Wnioskodawczyni wraz z małżonkiem i córką wydatkuje miesięcznie około [...] (na spłatę: kredytu hipotecznego, gotówkowego, karty kredytowej, zadłużenia za lokal użytkowy; zapłatę za: energię elektryczną, gaz, dom studencki, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa). Postanowieniem z dnia 7 lipca 2008 r. referendarz sądowy WSA we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem nie znalazł podstaw do udzielenia takiej pomocy. Od powyższego postanowienia, M. i M. M. złożyli sprzeciw, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazali, że odmawiając przyznania prawa pomocy ze względu na to, że miesięczne dochody nie pokrywają ponoszonych stałych wydatków, poddano pod wątpliwość ich uczciwość. Podkreślili, że są ludźmi uczciwymi i szanowanymi, którzy udzielili dużej pomocy finansowej ludziom poszkodowanym w wyniku [...] w [...]. Wskazali, że skutki udzielenia tej pomocy mają bezpośredni wpływ na ich obecną sytuację finansową. Dodali, że lukę finansową wypełniają dzięki kredytom oraz krótkoterminowym pożyczkom od przyjaciół. W ocenie małżonków każde dodatkowe obciążenie finansowe zagrażać będzie ich skromnej egzystencji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż przedmiotowy wniosek jest jednym z dwóch wniosków o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, złożonych przez wnioskodawczynię w sprawach sądowoadministracyjnych (sygn. akt I SA/Wr 384/08 i I SA/Wr 385/08). Na obecnym etapie tych postępowań koszty sądowe wynoszą łącznie [...] (wpis od skargi). Podkreślić trzeba, że M. M. w rozpoznawanej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie złożył, a jego skarga postanowieniem Sądu z dnia 18 sierpnia 2008 r. została odrzucona z powodu nie uzupełnienia braków formalnych. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej u.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast zgodnie z pkt 2 powołanego przepisu prawo pomocy następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy w taki sposób , iż nie jest on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Podkreślenia wymaga, że regulacja prawna art. 246 § 1 pkt 2 powoływanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 u.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Oznacza to, iż to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w ciężkiej sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy uznanie tych dowodów za dostateczne do zwolnienia od kosztów sądowych. Dodać również należy, iż przy postępowaniu incydentalnym prowadzonym na skutek złożenia wniosku o udzielenie prawa pomocy, nie są brane pod uwagę zarzuty zgłoszone wobec zaskarżonego aktu. Przystępując zatem do analizy zasadności przedmiotowego wniosku, Sąd stwierdza, iż nie znalazł przesłanek dla udzielenia wnioskodawczyni pomocy z budżetu państwa na pokrycie kosztów sądowych. Akta przedmiotowej sprawy wskazują bowiem, że wnioskodawczyni wraz z małżonkiem uzyskują stałe miesięczne dochody w łącznej kwocie około [...], na którą składa się wynagrodzenie wnioskodawczyni po potrąceniu pożyczek i składek na rzecz zakładu pracy i PZU, emerytura wnioskodawczyni oraz wynagrodzenie jej małżonka. Miesięczne wydatki na utrzymanie wnioskodawczyni i jej najbliższych wynoszą nieco ponad [...], a zatem wydatki są wyższe niż uzyskiwane dochody. Ponadto, o czym wnioskodawczyni nie wspomniała, a co wynika z przedłożonego wyciągu bankowego, ponosi ona miesięcznie dodatkowy wydatek w kwocie [...] tytułem abonamentu za telewizję cyfrową. Wydatku tego, w ocenie Sądu, nie można absolutnie uznać za niezbędny wydatek w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Podnoszona przez wnioskodawczynię okoliczność posiadania wielu zobowiązań kredytowych, w tym karty kredytowej, nie stanowi okoliczności uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, bowiem zgodnie z ugruntowanym już orzecznictwem sądów administracyjnych, zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Z przedłożonego wyciągu bankowego wynika ponadto, że rachunek bankowy był zasilany poza stałymi dochodami, odszkodowaniem NW w kwocie [...] (w dniu [...].04.2008 r.), wpłatami własnymi w kwotach [...] (w dniu [...]..04.2008 r.) i [...] (w dniu [...].05.2008 r.), dopłatą do wczasów pod gruszą w kwocie [...] (w dniu [...].04.2008 r.), świadczeniem ZUS w kwocie [...] (w dniu [...].04.2008 r.), nadpłaconym podatkiem za 2007 r. w kwocie [...] (w dniu [...].05.2008 r.). Wnioskodawczyni mogła więc, w związku z wniesiona skargą, poczynić rezerwy na opłacenie kosztów sądowych. Za negatywne należy uznać przy ocenie przedmiotowego wniosku fakt, że wnioskodawczyni żądając pomocy od Skarbu Państwa, ponosi comiesięcznie wydatek na opłacenie abonamentu na telewizję cyfrową, który nie stanowi niezbędnego wydatku. Dlatego też, trudno zgodzić się z twierdzeniem wnioskodawczyni, że "każde dodatkowe obciążenie finansowe zagrażać będzie ich skromnej egzystencji". W świetle przedstawionych rozważań nie jest zatem możliwe stwierdzenie, że wnioskodawczyni należy do kręgu osób, wobec których należy zastosować instytucję prawa pomocy, ponieważ jak już wyżej wspomniano, instytucja ta ma charakter wyjątkowy i powinna być stosowana wobec osób, które rzeczywiście nie są w stanie partycypować w kosztach procesu. W ocenie Sądu, podniesiony przez małżonków fakt udzielenia [...] lat temu pomocy finansowej [...], ze względu na czas jaki upłynął od tego wydarzenia, nie ma wpływu na ich aktualną sytuację finansową, choć był to niewątpliwie szlachetny gest. Na obecnym etapie postępowania należne koszty sądowe to wpis od skargi wynoszący [...]. Zdaniem Sądu, wnioskodawczyni może ponieść wskazany wpis sądowy bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Reasumując, Sąd uznał, iż wnioskodawczyni nie wykazała dostatecznie, że zachodzą wobec niej przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. Z kolei odmowa uwzględnienia przedmiotowego wniosku nie stanowi ograniczenia dostępności do sądu. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.