I SA/Wr 385/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 385/17, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za lata 2012 – 2013 oraz umorzenia postępowania w sprawie umorzenia zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2014 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 11 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 385/17. Skarżący, wezwany do uiszczenia wpisu od skargi, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego wskazując, że obecnie nie posiada oszczędności złotówkowych, dewizowych, akcji ani obligacji. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z którą pozostaje w separacji. Posiada nieukończony pawilon o powierzchni 88,80 m2. Rubryki dotyczące źródeł i wysokości dochodów małżonków oraz zobowiązań i stałych wydatków nie zostały wypełnione. Do wniosku załączono wyciąg rachunku bankowego za czerwiec, lipiec i sierpień 2017 r., na którym brak było operacji bankowych poza prowizjami za prowadzenie rachunku, a saldo wynosiło około 2.80 zł (niewyraźna kserokopia). Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących stanu finansowego i majątkowego obojga małżonków wnioskodawca wskazał, że nie może przesłać swoich zeznań podatkowych za lata 2015 i 2016, gdyż stanowią one tajemnicę skarbową. Z żoną jest w separacji i nie mieszka u niej, w związku z czym nie może przedstawić kopii jej zeznań podatkowych. Ma jeden rachunek bankowy, którego wyciąg (ten sam, który został załączony do wniosku) załączył do pisma. Podał również, że nie korzysta z Pomocy Społecznej i nie jest w stanie przesłać zestawienia miesięcznych wydatków, gdyż ich nie zbiera. Wnioskodawca nie przedstawił dokumentu potwierdzającego separację małżonków, nie udzielił też w tym względzie żadnych dodatkowych wyjaśnień. Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na to postanowienie skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że nie podziela stanowiska referendarza sądowego. Powtórzył, że w chwili obecnej nie posiada oszczędności wystarczających na pokrycie kosztów sądowych, w tym oszczędności złotówkowych i dewizowych, akcji i obligacji na opłacenie kosztów sądowych w wysokości 500 zł oraz na ustanowienie radcy prawnego z wyboru. Jako znane z urzędu wskazać należy, że wpis od skargi został wyznaczony na kwotę 500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, i nie rozpoznaje wniosku o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że strona składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Mając to na uwadze, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest określona w rozdziale 3 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że przyznanie prawa pomocy winno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Podnieść należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, skarżący nie wykazał bowiem w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż skarżący, pomimo wezwania, uchylił się od obowiązku przedłożenia żądanych dokumentów, a zwłaszcza tych, które odzwierciedlałyby jego aktualne możliwości płatnicze, jak i sytuację rodzinną. Nie jest wiadome w rezultacie jakie przychody uzyskuje wnioskodawca, w szczególności z czego się utrzymuje i w jakiej wysokości uzyskuje ewentualne dochody, czy też pozostaje na utrzymaniu żony. Szczątkowe dane odnośnie sytuacji rodzinnej nie pozwalają bowiem na jednoznaczne ustalenie czy skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną (jak oświadczył pierwotnie) czy też z nią nie mieszka, jak wskazał w piśmie 20 listopada 2017 r. Stąd też nie ma możliwości- w ocenie Sądu – ustalenia perspektyw skarżącego na zgromadzenie rezerw niezbędnych do poniesienia kosztów swojego udziału w sprawie wszczętej wniesioną przez siebie skargą. Bezpodstawne jest również, na co słusznie wskazał w skarżonym postanowieniu referendarz sądowy, zasłanianie się przez wnioskodawcę tajemnicą skarbową i nieprzedstawienie w związku z tym zeznań podatkowych. Ponadto niezrozumiały jest brak wyjaśnień odnośnie ponoszonych przez stronę miesięcznych wydatków, gdyż posiadanie rachunków nie jest zdaniem Sądu niezbędne do określenia ich wysokości, zwłaszcza przez osobę deklarującą brak środków finansowych. Zatem, jak słusznie przyjął referendarz, w przypadku wnioskodawcy nie było wystarczających danych do oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Na marginesie wskazać należy, że strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie kondycji finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Informacje udzielone przez skarżącego były niewystarczające do wydania korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.