I SA/Wr 396/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Lidia Błystak po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za okres od II do XII/2004 r. postanawia: 1. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi; 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. W rozpoznawanej sprawie A Spółka z o. o. z siedzibą w L. prowadząca działalność w zakresie sprzedaży hurtowej, działalności finansowej, usługowej i produkcji konstrukcji stalowych, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżąca podniosła, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Wskazała, że długotrwała, trwająca od 2004 r., kontrola prowadzona przez Urząd Kontroli Skarbowej spowodowała wycofanie się partnerów handlowych, utratę rynków zbytu i dostaw. Spółka nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, gdyż ma wciąż niespłacone długi między innymi w ZUS-ie, natomiast podejmowane próby zmiany profilu działalności nie dały dotąd pozytywnych rezultatów. Opisując swoją sytuację majątkową skarżąca dodała, iż zajęto rachunek bankowy spółki, zaś posiadane przez nią nieruchomości obciążone zostały hipoteką przymusową na rzecz Skarbu Państwa reprezentowanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. Wobec powyższego strona wyjaśniła, że ma ograniczone możliwości zaciągania zobowiązań, w tym kredytów i pożyczek. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...], wartość środków trwałych – [...], natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu – [...]. Na rachunku bankowym, według stanu konta na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił [...]. Do wniosku załączono dokumenty obciążeń hipoteką przymusową gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste spółce oraz budynku stanowiącego odrębną nieruchomość, celem zabezpieczenia zobowiązań podatkowych, wyciąg z rachunku w [...], bilans oraz rachunek zysków i strat za 2006 r. Na wezwanie Sądu wnioskująca Spółka przedłożyła ponadto zeznania podatkowe za 2006 i 2007 r. Sąd wziął również pod uwagę dokumenty przedłożone w celu uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, wniesionego w sprawie o sygn. I SA/Wr 1/08, a mianowicie zeznanie podatkowe za 2007 r., akt założycielski spółki z o.o., umowę sprzedaży udziałów w spółce, listę wspólników, oświadczenia prokurenta i wspólnika spółki, zawiadomienie organu podatkowego o zajęciu rachunku bankowego w [...], pismo z ZUS o wysokości zobowiązań Spółki oraz wyrok sądu gospodarczego dotyczący wierzytelności Spółki. Z powyższych dokumentów wynika, że przedmiotem działalności strony skarżącej jest również m.in. sprzedaż hurtowa i naprawa pojazdów mechanicznych, obsługa nieruchomości, usługi związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, sprzedaż hurtowa żywności, produktów kosmetycznych, farmaceutycznych, artykułów gospodarstwa domowego, materiałów budowlanych, itd. Wspólnikami Spółki są K. K., który posiada [...] udziałów oraz A. K. posiadająca [...] udziały. Spółka w 2006 r. uzyskała przychód w wysokości [...], poniosła koszty jego uzyskania – [...], i stratę – [...]. w 2007 r. natomiast jej przychód wyniósł [...], a strata – [...]. W pierwszych miesiącach 2008r. – zgodnie z oświadczeniem – nie osiągnęła żadnego dochodu (do oświadczenia załączono wydruk z kasy fiskalnej). Oświadczono, że Spółka posiada następujące składniki majątkowe: budynki o wartości [...], grunty o wartości [...] oraz środki transportu – [...]. Środki te zostały zajęte (obciążone hipoteką przymusową), co potwierdzają zapisy w wypisie z ksiąg wieczystych. Strona wskazała, że w związku z zajęciem posiadanych nieruchomości i wierzytelności z rachunku bankowego, Spółka nie ma możliwości uzyskania kredytu lub pożyczki na działalność gospodarczą. Z pisma z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. wynika, że w płatności składek na ubezpieczenia społeczne strona ma zaległości w kwocie [...], która jest należnością główną. Z przedłożonego wyroku sądu gospodarczego wynika, że Spółka posiada wierzytelność zasądzoną od jej kontrahenta, którą – zgodnie z udzieloną informacją – została przekazana do ściągnięcia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na poczet zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Ponadto dłużnikiem strony jest jej prokurent na kwotę [...], a zgodnie z oświadczeniem, jednego ze wspólników, K. K., nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego za Spółkę, gdyż jego wynagrodzenie zasadnicze ze stosunku pracy wynosi [...] brutto i z tych środków utrzymuje bezrobotnych rodziców. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 czerwca 2008 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że skarżąca nie uprawdopodobniła, iż nie jest w stanie zgromadzić wystarczających środków na opłacenie kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia spółka wniosła sprzeciw, wnosząc o przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem. W ocenie skarżącej, wskazane przez nią okoliczności potwierdzają brak możliwości poniesienia przez spółkę jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Strona zarzuciła postanowieniu błędną ocenę stanu faktycznego, poprzez przyjęcie, iż spółka nie ujawniła posiadanych przez siebie rachunków bankowych. Skarżąca wyjaśniła, iż powszechną praktyką komorników jest zawiadamianie banków o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego dłużnika, bez wskazywania numeru tego rachunku i bez posiadanych sprawdzonych informacji, co do posiadanych przez dłużnika rachunków w danym banku. Wnioskująca podkreśliła, iż z zeznania podatkowego spółki wyraźnie wynika, że w 2007 r. spółka poniosła stratę w wysokości [...], co ewidentnie świadczy o jej złej kondycji finansowej. Wskazała, że w związku z okolicznością, iż koszty działalności spółki przewyższały osiągany przychód, w pierwszej połowie 2007 r. spółka zmuszona była zamknąć nierentowną stację paliw, a działalność spółki od tego momentu jest szczątkowa. Ponadto spółka podniosła, iż drugi z jej wspólników – A. K. – nie posiada środków finansowych wystarczających na pokrycie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej upsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając powyższe na uwadze, Sąd ponownie rozpoznał na podstawie zebranego materiału dowodowego wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestię zwolnienia od kosztów sądowych. W myśl przepisu art. 245 § 1 upsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – stosownie do art. 245 § 2 upsa – zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie § 3 tego samego artykułu – zwolnienie tylko od odpłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać – zgodnie z przepisem art. 245 § 4 upsa, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Z wniosku spółki jednoznacznie wynika, iż wnosi ona o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba lub jednostka ta wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 upsa), a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 upsa, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy uznanie tych dowodów za dostateczne do zwolnienia od kosztów. Należy również podkreślić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa – stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Orzekając zatem w zakresie przyznania prawa pomocy, powinnością Sądu jest wyważenie zarówno interesu Państwa, a więc ogółu obywateli, jak i skarżącej. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż okoliczności wykazane przez skarżącą uzasadniają przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Nie sposób zaś przyjąć, że spółka, która pomimo trudnej sytuacji finansowej nadal prowadzi działalność gospodarczą, nie będzie mogła w przyszłości partycypować w kosztach postępowania sądowego. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o powołane wyżej przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.