I SA/Wr 397/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska, Sędziowie Sędzia WSA Piotr Kieres (sprawozdawca), Sędzia WSA Marta Semiczek, , po rozpoznaniu w Wydziale I, na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 października 2021 r. sprawy ze skargi G. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2003-2013: uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy C. z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w całości. Przedmiotem skargi G. P. (dalej jako: Strona, Skarżąca) jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej jako SKO, Organ odwoławczy) z 26 lutego 2020 r. nr SKO 4011/548/19, utrzymujące w mocy postanowienie Wójta Gminy Czernica (dalej jako Wójt, Organ I instancji) z 4 października 2019 r. nr F.3127.1.2031.2019. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2003-2013. Wypełniając wynikający z art. 141 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej jako p.p.s.a. obowiązek zwięzłego przedstawienia stanu sprawy Sąd wskazuje jak poniżej. Pismem z 5 sierpnia 2019 r. Strona złożyła podanie zatytułowane "Wniosek o zwrot nadpłaty w roku 2013 oraz za lata 2003 – 2012 (dot. działki [...]) zgodnie z prawem." W treści podania zarzucono brak wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwych decyzji nakładających na Stronę obowiązek zapłaty zobowiązania podatkowego przed procedowaniem w sprawie stwierdzenia nadpłaty i przed udzieleniem błędnej informacji o procedurze odzyskania podatku za lata 2003-2016. Podniesiono brak przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania przez organ I instancji, gdy SKO stwierdziło rażące naruszenie prawa w treści wydanych decyzji. Strona podniosła również, że organy nie mogą powoływać się skutecznie na przedawnienie, albowiem jest ono zastrzeżone wyłącznie dla dłużnika. Wójt w swoim postanowieniu z 4 października 2019 r. odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie złożonego przez Stronę podania,. uznał się za związany treścią owego podania. Stwierdził, że nie jest możliwym wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji wymiarowych za lata 2003-2012, ponieważ zgodnie z art. 70 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm.) – dalej jako op., przeszkodą w uruchomieniu trybów nadzwyczajnych jest upływ 5 letniego terminu przedawnienia. W zakresie decyzji dotyczącej 2013 r. - decyzja SKO nr 4011/511/18, którą została stwierdzona nieważność decyzji Wójta w sprawie naliczenia podatku od nieruchomości - Organ I instancji wskazał, że decyzja ta została doręczona Stronie w dniu 4 lutego 2019 r., a do Wójta wpłynęła 1 lutego 2019 r., w tym przypadku również nastąpiło przedawnienie roszczeń Strony, albowiem istotna jest nie data wydania decyzji, lecz data jej doręczenia – doręczenie dopiero, bowiem wywiera skutki prawne. Wójt podał również, że to z inicjatywy organu podatkowego stwierdzone zostały nieprawidłowości w sposobie opodatkowania. Na postanowienie Wójta Strona złożyła zażalenie podnosząc brak postępowania Wójta wobec decyzji zwiększających podatek od nieruchomości od 2003 r. mimo posiadanej wiedzy. Ponownie wskazano na SKO, który to organ miał rozpoznać rażące naruszenie prawa i na zastrzeżoną wyłącznie na rzecz dłużnika możliwość podnoszenia zarzutu przedawnienia. SKO utrzymało w mocy postanowienie Wójta podkreślając na wstępie, że przepis art. 165a § 1 o.p. zastrzeżony jest dla przypadków, gdy z żądania wszczęcia postępowania w sposób oczywisty wynika, iż owo postępowanie nie może być wszczęte, a podjęte w oparciu o ten przepis rozstrzygniecie ma wyłącznie charakter formalny. Jakkolwiek SKO wskazało, że nie podziela w całości argumentacji Wójta z postanowienia wydanego w I instancji to w oparciu o art. 70 § 1 o.p. wywiodło brak możliwości skutecznego dochodzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2003-2013 z uwagi na złożenie podania z 5 sierpnia 2019 r. - już po okresie przedawnienia zobowiązań za wskazane okresy. Ponadto SKO stwierdziło, że przed Organem odwoławczym nie zawisła żadna sprawa Strony w przedmiocie nieważności decyzji wymiarowych za lata 2003-2013, jednakże z urzędu znane są decyzje w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wymiarowych dotyczących R. P. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że wniosek Strony z 28 grudnia 2017 r. - dotyczący rozliczenia nadpłaty podatku od nieruchomości był przedmiotem postępowania i stanowił podstawę zwrotu nadpłaty za lata 2014-2016. Ponadto Strona nie dopełniła warunku złożenia korekt za wskazane lata podatkowe. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem SKO, Strona wniosła na nie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, podnosząc w szczególności, że od 2003 r. decyzje wymiarowe były wydawane z rażącym naruszeniem prawa. Adresatem owych decyzji był wyłącznie R. P. (I współwłaściciel), a więc Strona nie miała możliwości ich zaskarżenia – decyzje nie były doręczane Stronie, mimo że była II współwłaścicielem. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021, poz. 137 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) – dalej jako: p.p.s.a., ogranicza podstawy prawne uwzględnienia skargi do stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., które to ograniczenie nie ma zastosowanie w rozpatrywanej sprawie (dotyczy interpretacji indywidualnych). Stosownie do treści art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana przez Sąd w składzie trzech sędziów, w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Skarga jest uzasadniona. Mając na uwadze wspomniany art. 134 § 1 p.p.s.a. w przypadku Skarżącej sprawą sądowoadministracyjną jest weryfikacja legalności wydanego wobec Niej postanowienia odmawiającego merytorycznego rozpatrzenia wniosku z 5 sierpnia 2019 r. zatytułowanego: "Wniosek o zwrot nadpłaty w roku 2013 oraz za lata 2003 – 2012 (dot. działki [...]) zgodnie z prawem." Innymi słowy Sąd obowiązany jest zweryfikować czy wskazane przez organy przeszkody zawierają się w zakresie przesłanek z art. 165a § 1 o.p., który to przepis uniemożliwiałby organowi przeprowadzenie postępowania w zakresie objętym żądaniem strony skarżącej. Zgodnie bowiem z treścią wspomnianego przepisu, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcie postępowania. Istotą normy prawnej objętej przez ten przepis jest istnienie przeszkody uniemożliwiającej merytoryczne załatwienie (rozpatrzenie) sprawy – a więc w sytuacji strony Skarżącej załatwienie merytoryczne Jej wniosku. Przepis art. 165a § 1 o.p. wylicza enumeratywnie dwie przesłanki – przeszkody uniemożliwiające merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy: 1) składająca wniosek, podanie jest osobą, która nie jest stroną postępowania, 2) inne przeszkody uniemożliwiające wszczęcie postępowania. W niniejszej sprawie organy obu instancji jako przyczynę odmowy wszczęcia postępowania wskazały złożenie wniosku po upływie terminu przedawnienia zobowiązań, na które wskazywał wniosek. Jednakże Wójt – jakkolwiek słusznie zwracając uwagę, że jest związany treścią żądania strony nie zaś tytułem pisma uznał, że: "Nie jest możliwe rozpatrzenie merytoryczne podania w zakresie wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wymiarowych za lata 2003-2012, ponieważ zgodnie z art. 70 § 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 900): Zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku". Przeszkoda w uruchomieniu postępowania w trybie nadzwyczajnym, za lata 2003-2012, był upływ terminu 5 lat." Wójt zakwalifikował więc wniosek Strony jako podanie o uruchomienie "postępowania w trybie nadzwyczajnym" wobec decyzji za lata 2003-2012. Poprzestanie na takim stwierdzeniu i wskazanie na art. 70 § 1 o.p. jako podstawy zastosowania art. 165a § 1 o.p. jest wadliwe, albowiem: 1. Wobec istnienia w obowiązujących przepisach dwóch trybów "nadzwyczajnych": – wznowienie postępowania – przepisy Rozdziału 17 o.p. – stwierdzenie nieważności – przepisy Rozdziału 18 o.p. należało dopytać o uruchomienie, którego z nich Strona wnosi i w oparciu o którą z przesłanek. 2. W aktach brak jest jakichkolwiek informacji mogących służyć do identyfikacji rozstrzygnięć (za lata 2003-2012), które mogłyby być przedmiotem postępowań w trybach nadzwyczajnych: data wydania, w której instancji zostało zakończone postepowanie, okoliczności mogące mieć wpływ na bieg terminu przedawnienia zobowiązań, a co istotne musiałyby to być decyzje ostateczne. 3. Jedyne decyzje zidentyfikowane przez Wójta to decyzja SKO z dnia 5.12.2018 r., nr 4011/511/18 stwierdzająca nieważność decyzji F.312-.2639.2013.HH z dnia 21.01.2013 r. i dotyczą roku 2013. Idąc kwalifikacją wniosku Strony przez Wójta jako "podania w zakresie wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji" to zdaniem Sądu bez podstaw Organ I instancji zawęził taką kwalifikację tylko do lat 2003-2012, skoro jedyną stroną postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności jedynej decyzji dającej się zidentyfikować nie była wcale Skarżąca lecz R. P. 4. Zdaniem Sądu w postanowieniu Wójta zaprezentowane zostało stanowisko: odmawiające wyeliminowania z obrotu prawnego nieidentyfikowalnych decyzji wymiarowych za lata 2003-2012 i "przedawnienie roszczeń" Strony za rok 2013, gdzie decyzje wymiarowa i w przedmiocie stwierdzenia jej nieważności zostały konkretnie wymienione z daty wydania, doręczenia i numerów, ale stroną tych decyzji nie jest Skarżąca. Zdaniem Sądu podstaw do takiego rozróżnienia żądań Strony na analizowanym etapie akt administracyjnych brak. 5. W przypadku złożenia wniosku o uruchomienie któregokolwiek z trybów nadzwyczajnych nie ma możliwości wydania postanowienia w trybie art. 165a § 1 o.p., gdy decyzja ostateczna istnieje, a upłynął termin z art. 70 § 1 o.p. Sąd odsyła w tym zakresie do przepisów art. 240-252 o.p., albowiem nie został w ogóle wyjaśniony stan faktyczny oraz nie wyjaśniono, którego z trybów nadzwyczajnych dotyczy wniosek Strony. Jedynie przykładowo wskazać należ na konsekwencje z: – art. 245 § 1 pkt 3 lit. b) o.p.: "Organ podatkowy po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 243 § 2 wydaje decyzję, w której odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej w całości lub w części, jeżeli stwierdzi istnienie przesłanek określonych w art. 240 § 1, lecz wydanie nowej decyzji orzekającej co do istoty sprawy nie mogłoby nastąpić z uwagi na upływ terminów przewidzianych w art. 68, art. 70 lub art. 118, z zastrzeżeniem art. 70d." – art. 247 § 2 o.p. "Organ podatkowy odmawia stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli wydanie nowej decyzji orzekającej co do istoty sprawy nie mogłoby nastąpić z uwagi na upływ terminów przewidzianych w art. 68, art. 70 lub art. 118." Ww. wady zostały zaakceptowane przez SKO, skoro zaskarżonym postanowieniem utrzymało Ono w mocy postanowienie Wójta. Jednakże dodatkowo Organ odwoławczy w żadnym miejscu zaskarżonego postanowienia nie kwalifikuje już wniosku w sposób jaki uczynił to Organ I instancji, lecz uznaje, że: "Podatniczka wystąpiła o stwierdzenie nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2003-2013 wnioskiem datowanym na dzień 5 sierpnia 2019 r., który został złożony w organie pierwszej instancji w tym samym dniu, zatem po upływie terminu przedawnienia. Innymi słowy, podatniczka utracił prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty z uwagi na upływ terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za lata 2003-2013 r." (str. 3 postanowienia SKO) Sąd przyjmuje, że taka zmiana spowodowana była tym, że Organ odwoławczy ustalił: "..., że przed tutejszym organem odwoławczym nie zawisły sprawy dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji wymiarowych za lata podatkowe 2003-2013, które mogły skuteczne zainicjowane przez Podatniczkę" (str. 3 postanowienia SKO) i dalej Organ odwoławczy wskazuje na decyzje w przedmiocie stwierdzenia nieważności rozstrzygnięć wydanych wobec R. P. Takie ustalenia Sąd uznaje za nie mające znaczenia w sprawie, jeśli przedmiotem wniosku Strony jest dopiero wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności lub wznowienie postępowania. Ponadto nie jest bezwzględnie konieczne, by w trybie wznowienia musiał orzekać organ wyższego stopnia – por. art. 244 § 1 o.p. i taka międzyinstancyjna zmiana oceny przedmiotu żądania Strony narusza zasadę zaufania do organów podatkowych z art. 121 § 1 o.p. Przenosząc powyższe na podstawę prawną wydania postanowień w obu instancjach tj. art. 165a o.p. oraz art. 217 § 1 pkt 5 i § 2, w związku z art. 210 § 4, do którego odsyła art. 219 o.p. Sąd uznaje oba postanowienia za wydane z naruszeniem wymienionych przepisów. Oba postanowienia w odniesieniu do treści wniosku jak i do stanu akt jakie zostały przedstawione Sądowi nie powinny zostać wydane. Strona wnosiła o uruchomienie trybu nadzwyczajnego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, a ustalenie, których konkretnie decyzji, czy istniejących w obrocie prawnym, w jakim zakresie - jest zadaniem organu, do którego wpływa podanie. Dodatkowo Sąd wskazuje, że jest obowiązany dokonywać kontroli sądowoadministracyjnej – legalności zaskarżonego tu postanowienia, w oparciu o akta sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a) – akta które legły u podstawy wydania przedmiotu zaskarżenia i w oparciu, o które sformułowano uzasadnienie postanowienia. Mając to na uwadze i analizując akta administracyjne niniejszej Sprawy Sąd stwierdził, że poza zwykłą kopią decyzji SKO z 5 grudnia 2019 r. nr SKO 4011/511/18 brak jest w nich innych materiałów źródłowych umożliwiających weryfikacje twierdzeń z zaskarżonego postanowienia Organu odwoławczego m.in. o dokonanym zwrocie nadpłat za lata 2014-2016, jaki i o postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty, które miało poprzedzać sam zwrot oraz o postępowaniach podatkowych za lata 2013-2016 (pismo Wójta z 19 lutego 2020 r.). Są to niewątpliwie braki istotne, skoro twierdzenia na temat ww. okoliczności zostały zawarte na str. 4 zaskarżonego postanowienia SKO, w kontekście treści wniosku o uruchomienie trybu szczególnego, który może dotyczyć jakiegoś z rozstrzygnięć zapadłych w wymienionych postępowaniach. Mają powyższe na uwadze Sąd uznał, że oba postanowienia dotknięte są wadami naruszenia przepisów: art. 165a o.p. oraz art. 217 § 1 pkt 5 i § 2, w związku z art. 210 § 4, a także art. 210 § 4 o.p., w związku z art. 133 § p.p.s.a., które uniemożliwiają pozostawienie ich w obrocie prawnym, zatem koniecznym było w oparciu o art. 145 § 1 pkt lit. c), w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonego postanowienia wraz z poprzedzającym je postanowieniem Wójta. W ponownie przeprowadzonym postępowania należy uwzględnić zawarty w podaniu Strony wniosek o wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, ustalając ze Stroną żądany zakres i tryb. Wobec braku wniosku profesjonalnego pełnomocnika o zasadzenie zwrotu kosztów, orzeczenie w tym zakresie przez Sąd nie było możliwe.