I SA/Wr 4/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Betta po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A S.A. z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług postanawia: I. przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi; II. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka, prowadząca działalność w zakresie usług telekomunikacyjnych i handlu, po wezwaniu jej do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.000,00 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, uzasadniając, że z powodu niezwrócenia przez organ podatkowy nadwyżki naliczonego podatku VAT nad należnym, straciła całkowicie płynność finansową i drastycznie ograniczyła swoją działalność. Nie jest zatem w stanie uiścić opłaty sądowej. Dalej wnioskująca wskazała, że ma zaległości wobec banków, ZUS i firm na kilkaset tysięcy złotych. Część spraw trafiła już do komornika, który ze względu na bezskuteczną egzekucję, umorzył postępowanie. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł (wniesiony [...] zł), wartość środków trwałych wg danych za 2008 r. – 170.729,76 zł (brak obliczeń dla 2009 r.), natomiast odnośnie wysokości zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu wskazano, że brak jest danych za 2009 r., jednakże według przypuszczeń, spółka odnotuje kilkudziesięciotysięczną stratę. Wnioskująca dysponuje jednym rachunkiem bankowym, którego saldo ujemne wynosi 700 zł. Ponadto dwa banki zlikwidowały jej rachunki a skarżąca jest względem nich zadłużona na kwoty 180.000 zł oraz 190.000 zł. Posiada również zaległość względem ZUS – około 20.000 zł. Do akt sprawy złożono zawiadomienie o bezskutecznej egzekucji sądowej wobec spółki z o.o. "A" oraz odnoszący się niej nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów dotyczących stanu majątkowego spółki nie udzielono odpowiedzi. Przesyłka po dwukrotnym awizowaniu została zwrócona do Sądu i włączona do akt ze skutkiem doręczenia. Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe orzeczenie stało się przedmiotem sprzeciwu, w którym skarżąca podniosła, iż nie otrzymała wezwania do przedstawienia dokumentów, a ponadto, że uprzednio przedłożone dokumenty wystarczająco obrazują jej sytuację. Na wezwanie Sądu, spółka poinformowała, że nie sporządziła jeszcze sprawozdania finansowego za 2009 r., nie posiada dokumentów potwierdzających likwidację rachunków bankowych. Przesłała wezwanie do zapłaty na kwotę 9.008,60 zł oraz wyciągi z rachunków bankowych prowadzonych w BZ WBK S.A. dotyczące podmiotu "A" sp. z o.o. z ujemnym saldem wynoszącym łącznie na dzień 31 maja 2010 r. (-) 876,51 zł. Przedłożyła również rachunek zysków i strat za 2009 r., bilans na 31 grudnia 2009 r., zestawienie sald i obrotów za okres od 1 stycznia do 30 kwietnia 2010 r., zawiadomienie o bezskutecznej egzekucji oraz postanowienie o ustaleniu kosztów postępowania egzekucyjnego, zeznanie podatkowe za 2009 r. oraz wezwanie do zapłaty spółki z o.o. "A" kwoty 158.283,64 zł (na dzień 12 maja 2010 r.) wystawione przez Bank Polska Kasa Opieki S.A. Odnośnie "A" S.A. przedłożono sporządzone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wezwanie do ujawnienia majątku z uwagi na istniejące zadłużenie, decyzję ZUS, z której wynika zaległość "A" sp. z o.o. z tytułu należności publicznoprawnych na kwotę nieco ponad 51.000,00 zł, zawiadomienie o wszczęciu postępowania egzekucyjnego kwoty 25.146,37 zł (na dzień 30 kwietnia 2010 r.) oraz sporządzone przez Bank BPH zawiadomienie o zamiarze publicznej sprzedaży wymagalnych wierzytelności bankowych przysługującej od "A" sp. z o.o. w łącznej kwocie 202.033,00 zł. Postanowieniem z dnia 6 września 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy. Sąd podkreślił, że obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy, co winno nastąpić poprzez przedstawienie dokumentów dotyczących stanu finansowego i majątkowego wnioskującego. Obowiązku tego – pomimo stosownego wezwania – skarżąca nie wykonała w sposób rzetelny. Większość przedłożonych dokumentów, mających potwierdzać okoliczności powołane przez skarżącą jako uzasadnienie przyznania jej prawa pomocy, dotyczy innego podmiotu prawnego. Na powyższe orzeczenie strona złożyła zażalenie, na skutek którego Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 grudnia 2010 r. sygn. akt I FZ 424/10 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd pierwszej instancji w dokonanej ocenie sytuacji finansowej strony, poczynionej w oparciu o zebrane w sprawie dokumenty wywiódł, że nie ma zasadnych podstaw do zwolnienia jej z ponoszenia finansowego ciężaru postępowania sądowoadministracyjnego. Jednym z kluczowych argumentów było stwierdzenie, że większość dostarczonych dokumentów dotyczyło innego podmiotu, niż strona skarżąca. Jednakże w świetle wyjaśnień przedstawionych w zażaleniu, stwierdzenie, na którym w dużej mierze Sąd pierwszej instancji oparł swoje rozważania, było całkowicie nieuprawnione. Z akt administracyjnych sprawy wynika jednoznacznie, że skarżąca jest następcą prawnym "A" sp. z o.o. i w związku z tym dokumentacja dotycząca podmiotu przekształconego powinna być zbadana w ramach toczącego się postępowania w zakresie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że nie można przesądzić czy złożone dokumenty uzasadniają zwolnienie strony z obowiązku uiszczenia wpisu, jednakże ich całkowite pominięcie, w sposób w jaki uczynił to Sąd pierwszej instancji, nie może zasługiwać na akceptację. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Stosownie do ar. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – w skrócie: "ppsa", Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy, po uchyleniu poprzedniego postanowienia, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Mając powyższe na uwadze, jak również zebrany w sprawie materiał dowodowy, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpoznał ponownie wniosek skarżącej spółki o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestię zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2) ppsa przyznanie prawa pomocy osobie prawnej może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że powołana regulacja prawna stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 ppsa, stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Tak więc, przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Skarżąca spółka wniosła o zwolnienie z kosztów sądowych. Oceniając zasadność wniosku, Sąd uznał, iż skarżąca nie jest w stanie uiścić należnego w sprawie wpisu sądowego od skargi. Powyższe potwierdzają przede wszystkim liczne zobowiązania skarżącej opiewające na kwotę kilkuset tysięcy złotych, w tym na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który w związku z istniejącym zadłużeniem, wezwał skarżącą do wyjawienia nieruchomości i praw majątkowych (wezwanie z dnia 23 kwietnia 2010 r.). Część kwoty zadłużenia była egzekwowana przez komornika sądowego. Postępowanie egzekucyjne zostało jednak umorzone z powodu jego bezskuteczności, albowiem "A" sp. z o.o., której następcą prawnym jest skarżąca, została wykreślona z Krajowego Rejestru Sądowego, a pod adresem siedziby znajdowało się prywatne mieszkanie bez szyldów wskazujących na mieszczącą się tam sp. z o.o. "A". Umorzenie postępowanie egzekucyjnego z podanych przyczyn nie zamyka jednak wierzycielowi drogi do dalszego egzekwowania wymagalnych kwot. Nie ulega wątpliwości, że posiadanie tak wysokiej kwoty zadłużenia, która nie została w całości uregulowana, utrudnia wygospodarowanie skarżącej spółce kwoty na wpis sądowy, wynoszący w sprawie 2.000,00 zł. Nie jest natomiast zasadne, w ocenie Sądu, przyznanie skarżącej zwolnienia od pozostałych kosztów sądowych. Przede wszystkim wskazać trzeba, iż skarżąca, jakkolwiek znajdująca się w trudnej sytuacji finansowej, nadal istnieje w obrocie gospodarczym. Z zeznania podatkowego za 2009 r. wynika, iż uzyskała ona znaczny przychód, tj. 718.645,88 zł. Z kolei na skutek poniesienia kosztów uzyskania przychodów przekraczających kwotę przychodów, poniosła stratę wynoszącą 571.310,03 zł. Strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza jednak utraty płynności finansowej, lecz oznacza jedynie nadwyżkę kosztów uzyskania przychodów nad osiągniętymi przychodami, mającą wpływ na podstawę opodatkowania. Na koniec wskazać należy, że wobec nieuwzględnienia przedmiotowego wniosku w całości, skarżąca na dalszym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, będzie mogła ponownie ubiegać się o przyznanie jej prawa pomocy, o ile uzna to za konieczne. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na mocy art. 246 § 2 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.