I SA/Wr 400/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Dagmara Dominik-Ogińska po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 8 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A sp. z o.o. z/s we W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od października 2015 r. do marca 2016 r. postanawia: I. podjąć z urzędu zawieszone postępowanie sądowoadministracyjne; II. umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne. W dniu 23 marca 2017 r. (data stempla pocztowego) A spółka z o.o. z/s we W. (dalej: spółka, skarżąca) wniosła skargę na opisaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W.. Na rozprawie w dniu 29 listopada 2017 r. ujawniono złożone osobiście w tym samym dniu pismo prokurenta spółki (k. 72 akt sądowych), w którym podano, że w dniu [...] sierpnia 2017 r. jedyny członek zarządu spółki, złożył rezygnację z funkcji prezesa zarządu spółki. W związku z tym faktem prokurent wniósł o odroczenie rozprawy i wyznaczenie kuratora dla spółki. Po potwierdzeniu informacji podanej przez prokurenta (na podstawie odpisu KRS, k. 82 akt sądowych), tut. Sąd postanowieniem z 19 lutego 2018 r. wydanym na podstawie art. 124 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sadami administracyjnymi, zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne, wskazując w uzasadnieniu na obligatoryjność zawieszenia postępowania oraz brak uprawnienia tut. Sądu do wyznaczenia dla skarżącej kuratora. Na skutek powzięcia informacji, że wobec spółki wszczęta została procedura rozwiązania bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego (Monitor Sądowy i Gospodarczy nr [...], pozycja [...] – k. 98 akt sądowych), pismami z 29 stycznia 2019 r., 1 marca 2019 r., 14 sierpnia 2019 r., 10 czerwca 2020 r. i 21 sierpnia 2020 r. tut. Sąd zwracał się do Sądu Rejonowego [...] (dalej: Sąd Rejestrowy) o podanie informacji, na jaki etapie znajduje się postępowanie o rozwiązanie spółki oraz o nadesłanie odpisu orzeczenia. W piśmie z 13 marca 2019 r. Sąd Rejestrowy poinformował, że postanowieniem z [...] lutego 2018 r. o sygn. akt [...] wszczęto postępowanie o rozwiązanie spółki bez przeprowadzania postepowania likwidacyjnego (k. 107 akt sądowych). Następnie, pismem z 6 września 2019 r. Sąd Rejestrowy poinformował, że zwrócił się do Ministerstwa Sprawiedliwości Departament Informatyzacji i Rejestrów Sądowych Centralna Informacja o Zastawach Rejestrowych, Krajowego Rejestru Sądowego oraz Ksiąg Wieczystych o informację dotyczącą spółki (k. 112 akt sądowych). Kolejnym pismem z 15 czerwca 2020 r. Sąd Rejestrowy poinformował, że prawomocnym postanowieniem z [...] listopada 2019 r. o sygn. akt [...] umorzono postępowanie w związku z ustanowieniem w dniu [...] lipca 2018 r. kuratora w osobie R. P. celem pełnienia funkcji pełnomocnika ogólnego spółki w rozumieniu art. 138d § 2 Ordynacji podatkowej w tych postępowaniach (k. 120 akt sądowych). Odpis ww. postanowienia Sąd Rejestrowy przesłał za pismem z 31 sierpnia 2020 r. Wobec niepowołania zarządu spółki, pomimo działań Sądu Rejestrowego i braku uprawnień kuratora do działania kuratora w postępowaniu sądowoadministracyjnym, tut. Sąd na podstawie art. 31 § 1 p.p.s.a., pismem z 22 października 2021 r. wezwał spółkę do uzupełnienia braków w organie reprezentującym skarżącą, w terminie 2 miesięcy od otrzymania wezwania pod rygorem umorzenia postępowania. Wezwanie zostało doręczone w dniu 2 listopada 2021 r. Z jawnego Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że spółka nie uzupełniła braków w organie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 28 § 1 i art. 29 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu, które z kolei mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Do skutecznego przeprowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego z udziałem osoby prawnej jako strony konieczne jest zatem, by przy każdej czynności procesowej posiadała ona zdolność procesową. Braki w zakresie zdolności procesowej sąd ma obowiązek uwzględnić z urzędu na każdym etapie postępowania i określić ich skutek. Ewentualny brak organu powołanego do reprezentacji strony skutkuje bowiem nieważnością postępowania (art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 31 p.p.s.a, jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy odpowiedni termin. W przypadkach, w których ustanowienie przedstawiciela ustawowego powinno nastąpić z urzędu sąd zwraca się do właściwego sądu opiekuńczego (§ 1). Jeżeli braków powyższych nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd zniesie postępowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie (§ 3). W sprawie, po skutecznym wniesieniu skargi do tut. Sądu, jedyny członek zarządu spółki, będący jednocześnie jedynym wspólnikiem spółki, zrezygnował z pełnionej funkcji. Skutkiem tej rezygnacji skarżąca utraciła organ uprawniony do reprezentacji. W tym stanie rzeczy Sąd zawiesił postępowanie na podstawie art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z akt sprawy nadto wynika, że Sąd Rejestrowy postanowieniem z [...] lutego 2018 r. wszczął z urzędu względem spółki postępowanie o rozwiązanie bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego, które umorzył postanowieniem z [...] listopada 2019 r. Natomiast postanowieniem z [...] lipca 2018 r. ustanowił dla spółki kuratora, lecz wyłącznie na podstawie art. 138d § 2 Ordynacji podatkowej, a zatem w zakresie nieobejmującym postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd wezwał spółkę do uzupełnienia braków w organie spółki, wyznaczając w tym celu termin 2 miesięcy. Wezwanie to doręczono w dniu 2 listopada 2021 r. Z danych zawartych w jawnym Rejestrze Przedsiębiorców KRS, co tut. Sąd ustalił z urzędu wynika, że spółka nadal nie ma organu uprawnionego do jej reprezentacji. Sąd dostrzega, że spółka posiada prokurenta samoistnego w osobie W. P., który złożył skargę w imieniu spółki. Prokura samoistna nie może jednak zastąpić organu spółki, ten bowiem warunkuje zdolność procesową strony. Trzeba podkreślić, że Sąd Rejestrowy z pism tut. Sądu powziął wiedzę, że wobec spółki toczy się postępowanie sądowoadministracyjne. Zgodnie z art. 42 k.c. jeżeli osoba prawna nie może być reprezentowana lub prowadzić swoich spraw ze względu na brak organu albo brak w składzie organu uprawnionego do jej reprezentowania, sąd ustanawia dla niej kuratora. Kurator podlega nadzorowi sądu, który go ustanowił. Jak już to Sąd wskazał, organ podatkowy występując do Sądu Rejestrowego wniósł o ustanowienie kuratora wyłącznie w zakresie art. 138d § 2 Ordynacji podatkowej i taki też zakres reprezentacji został ustalony postanowieniem Sądu Rejestrowego z [...] lipca 2018 r. Prawo organu podatkowego do wystąpienia w trybie art. 138d Ordynacji podatkowej upoważnia go do wystąpienia z wnioskiem o ustanowienie kuratora na podstawie art. 42 § 1 k.c., co wynika z uchwały Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2014 r. III CZP 101/14. Z prawa tego organ podatkowy nie skorzystał. Sąd Rejestrowy nie wszczął postępowania przymuszającego w trybie art. 24 ust. 1a ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 2019 r., poz. 1500 ze zm.; dalej ustawa o KRS) w celu wykazania, że organ uprawniony do reprezentacji został powołany lub wybrany albo że braki w jego składzie zostały usunięte. Podjął natomiast bardziej radykalny środek – wszczął postępowanie o rozwiązanie spółki bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego, które jednak umorzył. Tut. Sądowi nie jest znane uzasadnienie postanowienia o umorzeniu postępowania w tej sprawie. Z przepisów ustawy o KRS – art. 25d ust. 3 ustawy o KRS wynika jednak, że sąd rejestrowy umarza postępowanie o rozwiązanie podmiotu wpisanego do Rejestru bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego w przypadku ustalenia, że podmiot ten posiada zbywalny majątek lub faktycznie prowadzi działalność, albo w przypadku gdy poweźmie wiadomość, iż zachodzą inne istotne okoliczności przemawiające przeciwko rozwiązaniu tego podmiotu bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego, w tym w szczególności uzasadnione interesem wierzyciela. Sąd Rejestrowy nie uznał też za wskazane wszcząć z urzędu postępowania z art. 603 k.p.c. w celu ustanowienia dla skarżącej kuratora, nie dopatrując się przesłanek pozwalających na wszczęcie tego postępowania, tj. ważnego interesu społecznego lub bezpieczeństwa obrotu a brak jest możliwości powołania organu uprawnionego do reprezentacji osoby prawnej. Takiej przesłanki nie dostrzega także tut. Sąd. Okoliczności sprawy wskazują, że sprawa przed tut. Sądem toczy się ze skargi podatnika w jego interesie, a nie w ważnym interesie społecznym lub ze względu na bezpieczeństwo obrotu, a jedyny wspólnik spółki ma możliwość powołania organu uprawnionego do reprezentacji osoby prawnej. Okoliczność przeciwna nie wynika z akt sprawy. Nic nie wskazuje, że istnieje przeszkoda do podjęcia działań przez jedynego wspólnika spółki. Tut. Sąd nie miał zatem podstaw, by wystąpić o ustanowienie kuratora dla spółki. Mając na uwadze dotychczasowy przebieg sprawy, Sąd na podstawie art. 31 § 1 p.p.s.a zdecydował o wyznaczeniu skarżącej 2-miesiecznego terminu do uzupełnienia braków w składzie organu uprawnionego do reprezentacji spółki. Stosownie do art. 31 § 1 i § 3 p.p.s.a. jeżeli braki (...) w składzie właściwych organów dają się uzupełnić, sad wyznaczy odpowiedni termin. (...) , a jeżeli nie zostały one w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd zniesie postepowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie. Zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny zwrot normatywny "stało się bezprzedmiotowe" użyty w art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a oznacza, że chodzi o przyczynę, która zaistniała dopiero w toku postepowania sądowego po wniesieniu skargi. Innymi słowy, postepowanie przed sadem administracyjnym staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego trakcie wystąpiły zdarzenia, w następstwie których przestaje istnieć sprawa sądowoadministracyjną. W powołanym przepisie chodzi o przeszkodę mającą charakter trwały, uniemożliwiającą prowadzenie dalszego postępowania w sprawie (wyrok NSA z 22 lipca 2014 r., sygn. akt II OSK 378/13, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). W sytuacji, w której pomimo wyżej opisanych postępowań przeprowadzonych przez Sąd Rejestrowy, upływu niemal 4 lat od czasu zawieszenia postępowania w sprawie i dodatkowo wyznaczenia spółce 2-miesiecznego terminu do uzupełnienia braków w organie spółki, nie podjęto działań mających na celu przywrócenie osobie prawnej należytej reprezentacji. Nieuzupełnione zaś braki w składzie organu uprawnionego do działania w imieniu skarżącej, stanowią przeszkodę do merytorycznego rozpoznania sprawy. Wobec nieusunięcia tych braków prowadzenie postępowania sądowoadministracyjnego stało się bezprzedmiotowe, zatem postanowienie o umorzeniu postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. mieści się w granicach art. 31 § 3 in fine p.p.s.a.. Sąd ma bowiem obowiązek wydać je w sytuacji, w której strona pomimo wezwania nie uzupełniła braków w składzie organu (tak np. postanowienie NSA z 23 sierpnia 2012 r., sygn. akt II FSK 466/10; postanowienie WSA w Poznaniu z 6 lutego 2019 r., sygn. akt I SA/Po 1209/16; postanowienie WSA w Poznaniu z 4 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Po 5/17 – dostępne w CBOSA). Zniesienie postępowania w zakresie, w jakim postępowanie było dotknięte brakami (art. 31 § 3 p.p.s.a.) nie jest konieczne, bowiem w chwili powzięcia informacji o braku organu spółki uprawnionego do reprezentacji w sprawie – postępowanie się nie toczyło. Z tych względów, Sąd w punkcie I postanowienia na podstawie art. 128 § 1 p.p.s.a. podjął z urzędu zawieszone postępowanie i w punkcie II postanowienia na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 oraz art. 31 § 3 p.p.s.a. – umorzył postępowanie sądowadministracyjne jako bezprzedmiotowe.